Cerca nel blog

mercoledì 27 maggio 2009

Veshtrim ne sektorin e sigurimeve

Duke u nisur nga debati i zhvilluar ne komisionin e ekonomise ne nje nga seancat e fundit te tij si dhe nga botimi i raportit vjetor te Autoritetit te Mbikqyrjes se sigurimeve per vitin 2006, me rezulton se problematikat dhe sfidat me te cilat ndeshet ky sektor jane te njejta, po ashtu edhe madhesia e tij ka mbetur po ne te njejtat nivele pavaresisht nga rritja e numrit te shoqerive te sigurimit, p. sh konsumi per fryme i produkteve te sigurimit eshte 10 euro, ne 2008 ishte 10$ ne 2002, volumi i primeve ishte 30 milion dollar ne 2002 eshte 30 milion euro ne 2008, ne se konsiderejme kursin e kembimit shihet qarte qe jemi ne te njejtin nivel. Me poshte po risjell kendeveshtrimin tim te atehereshem per kete sektor i cili eshte aktual edhe sot. Ky shkrim eshte botuar ne gazeten koha jone me dy pjese perkatesisht ne data 23.04.2003 dhe 224.04.2003, nen titullin Tregui sigurimeve i vogel, por i konsoliduar. Nga ky shkrim buron edhe fakti se tek ne problemi shihet tek ligji dhe jo tek zbatimi itij. Per kete shkak edhe si pasoje e ndryshimeve te vitit 2003, kemi nje ligj me te dobet, per psoje nje treg me pak te rregulluar.
Veshtrim ne sektorin e sigurimeve

Gjithnje per te hedhur nje hap sherben nje shtyse.Ne rastin konkret per kete shkrim u be shtyse fakti qe nje sektor i rendesishem por disi jashte vemendjes se publikut apo te institucioneve zuri nje vend te rendesishem ne kronikat televizive te mbremjes si dhe ne shtypin e shkruar diten e neserme. Keto kronika dhe shkrime i benin jehone nje takimi te zhvilluar nga Ministri i Financave me drejtues te Komisionit te Mbikqyrjes se Sigurimeve si dhe drejtues te shoqerive te sigurimit qe operojne ne tregun shqiptar me teme “Perpjekje te perbashketa per permiresimin e sherbimeve ne tregun e sigurimeve”.
Pervec nivelit te pjesemarrjes i rendesishem dhe pozitiv per mendimin tim eshte fakti qe problematika e sigurimeve zuri nje vend te tille ne vemendjen e publikut. Por ndersa ky fakt mu duk i rendesishem,duke mos dashur te bej kritizeren,titulli qe shoqeronte ne disa media te shkruara ”Tregu i sigurimeve eshte ende i dobet” nuk mu duk i gjetur ose konkluzioni i nxjerr nuk me duket i sakte.
Ka nje ndryshim thelbesor midis ketij percaktimi dhe realitetit.Mendimi im eshte se tregu i sigurimeve ne Shqiperi eshte i vogel,ende i ri,jo shume i zhvilluar ne permasa dhe llojshmeri por i konsoliduar,nga pikpamja financiare. Pra jo i dobet. Ky fakt duket i parendesishem,por s’eshte i tille.
Ky sektor ka nevoje te trajtohet me dashamiresi.Qysh ne titullin e perdorur ne keto shkrime ai nuk lancohet,por ne nje fare menyra lincohet. Trajtimi ne kete menyre eshte si te thuash qe t’i hysh ne borxh sektorit te sigurimeve.
Ne se do te pershkruajme ecurin e tij qysh nga momenti liberalizimit do te konstatojme se rritja eshte relativisht e paneglizhueshme si ne volumet e primeve ashtu dhe ne cilesine e sherbimeve ndaj policembajtesve.
Ndonese sigurimet e kane zanafillen e tyre qysh ne 54,periudhe ne te cilen ky sherbim kryhej nga arkat e kursimeve,ne kuptimin e mirefillta te sigurimeve si sektor i organizuar ai daton me krijimin e Institutit te Sigurimeve me 1991,e shoqeruar kjo dhe me aktet ligjore dhe nenligjore qe rregullonin veprimtarine e tij.Insigu do te sherbente edhe si shkolle e formimit te siguruesve te pare shqiptar.
Kontaktet me boten,kualifikimet e kryera do te krijonin bazamentin e nevojshem per te hartuar draftin e pare te ligjit”Per veprimtarine ne sigurime dhe ose risigurime”i cili u miratua nga Kuvendi i Shqiperise me 07.03.1996. Ky ligj krijoi gjithe hapesirat e nevojeshme per zhvillimin e plote te ketij sektori. Me 16.03.1998 ne mbeshtetje te ketij ligji me vendim te keshillit te Ministrave u krijua Komisioni i Mbikqyrjes se Sigurimeve(KMS).Ne kete menyre do te plotesoheshin nga pikpamja formale aktoret e sektorit te sigurimeve-Sigurues(INSIG),Autoriteti mbikqyres(KMS) dhe te siguruarit .Pikrisht ky moment do te mundesonte realisht zhvillimin e sigurimeve,me kompletimin e akteve nen ligjoreVKM,Udhezime te Ministrit te Financave si dhe Rregullore dhe akte te tjera te vet KMS.
Pas ketij momenti hapi tjeter me i rendesishem ishte liberalizimi i tregut te sigurimeve,me licensimin e shoqerise se pare private te sigurimeve SIGMA me 03.02.1999 e cila shume shpejt u pasua nga simotra e saj shoqeria SIGAL –me qershor 1999.Ne kete menyre ishin krijuar te gjitha kushtet per te vepruar ligji baze i ekonomise se tregut,LIGJI I KONKURRENCES,i cili do ta zhvillonte dhe conte me tej kete treg.
Ata qe guxuan te paret,te cilet natyrisht nuk ishin fillestare,pasi pervojen e pare e kishin krijuar tek Insigu,meritojne respekt,ndonese sot ato jane shperblyer mjaft mire per kete kurajo te treguar.Vete ecuria,progresiviteti sasiore dhe cilesore i shoqerive te tyre,pesha qe ato zene ne tregun shqiptar te sigurimeve eshte shperblimi me i mire per ta.Pra ketu do te fillonte historia e vertete e tregut te sigurimeve.Natyrisht ketu do te fillonin edhe problemet.
Autoritetit mbikqyres(KMS) do ti buronte detyrimi ligjor i mbikqyrjes efektive te ketij tregu.Ne kete drejtim eshte e qarte qe mungonte pervoja. Keshtu qe edhe vet autoriteti do te rritej dhe zhvillohej se bashku me tregun.
Natyrisht ne fazen e pare deri ne tetor te vitit 2001 peshen kryesore te punes se tij do ta zinte licensimi dhe me pak procesi i mbikqyrjes.Kjo eshte deri diku e pranueshme sepse shoqerite duhej te krijoheshin dhe pastaj te mbikqyreshin. Nderkohe dhe vet autoriteti ishte pa pervoje. Ne fakt ne kete faze edhe vet shoqerite nuk paraqisnin probleme sepse ishin te reja dhe kjo e lehtesonte disi punen.
Sigurimet ndryshe nga sherbimet e tjera jane sherbime te parapaguara dhe si te tilla ato jane institucione besimi,palet lidhin kontrate ndermjet tyre mbi bazen e nje premtimi.Pikerisht per kete fakt nuk duhet tronditur besimi ndaj tyre.
Pikerisht per kete fakt duhet te trajtohen me dashamiresi dhe realizem shoqerite e sigurimit.
Pikerisht per kete fakt me to duhet bashkepunuar.
Pikerisht per kete fakt ato duhet te mbikqyren me kujdes dhe efektivitet.

Por njekohesisht nuk duhet tepruar ne tutelen ndaj tyre,sepse vet titulli i KMS si autoritet mbikqyres presupozon nje rol as shume afer dhe as shume larg shoqerive te sigurimit te ketij autoriteti. Parimet nderkombetare te supervizionit te sigurimeve e presupozojne nje rol te tille duke synuar shmangien e rrezikut te kthimit ne bashkemenaxher te autoritetit me shoqerite,sepse ne kete moment autoriteti shmanget nga roli i tij.
Gjithashtu nuk duhet tepruar as me bashkepunimin me to sepse rolet jane te ndryshme,gjithmone ekziston nje konflikt midis kontrollorit dhe atij qe kontrollohet.
Ne kete kendveshtrim autoriteti mbikqyres eshte perpjekur te realizoj nje raport te drejte midis ketyre dy elementeve te rendesishem brenda hapesires qe krijon ligji 8081 “Per veprimtarine ne sigurime dhe/ose risigurime” dhe VKM Nr 229”Per menyren e organizimit dhe funksionimit te KMS ”
Nepermjet ketij shkrimi gjej rastin te falenderoj drejtuesit e shoqerive te sigurimit per bashkepunimin e frytshem gjate periudhes qe une drejtova kete komision. Puna ne kete institucion dhe bashkepunimi me ta perben per mua nje eksperience te vyer te cilen une po tentoj ta ndaj edhe me te tjeret, per te ndihmuar sado pak per ecjen perpara te ketij sektori,tashme jo ne menyre institucionale por duke dhene publikisht mendimet e mia per kete nepermjet medias.
Duke vleresuar arritjet e ketij sektori nje nga problemet e diskutuara,si shqetesues ne kete takim ishte fakti se tashme ne treg ka nje numer te konsiderueshem shoqerish sigurimi.
Nga kjo lind pyetja:Operatoret ne tregun Shqiptar te sigurimeve jane shume apo pak?
Gjithsej ne tregun shqiptar operojne 5 shoqeri sigurimi.Per mendimin tim nuk jane as shume dhe as pak.Si i tille ky numer nuk perben problem. Nuk duhet tepruar me kete argument. Shpesh me kete argument spekulohet. Numri i tyre i intereson shoqerive qe operojne ne kete treg,per efekt konkurence, por jo autoritetit. Autoritetit i intereson tregu ne teresi dhe sherbimi ndaj klientit,sepse edhe mbikqyrjen e realizon ne funksion te mbrojtjes se interesave te policembajtesve sic eshte shprehur saktesisht ne ligj. Shoqerite e vecanta kane rendesi per autoritetin vetem nga pikpamja e gjendjes se shendoshe financiare apo jo,disponimit te rezervave te nevojeshme,disponimit te marzhit te aftesise paguese dhe fondit te garancise.Cdo shmangie nga ky pozicion demton shume tregun dhe vet autoritetin.
Mendimi im eshte se tregu apo shoqerite nuk duhen mbajtur ne kembe artificialisht,biles ato duhet te kalojne detyrimisht dhe realisht kushtet e konkurrences se ndereshme.Kjo ka qene ne vemendjen e autoritetit mbikqyres,nje nga detyrat e te cilit eshte te krijoj klimen e nevojeshme si dhe terenin e pershtatshem per nje konkurrence te tille.
Ne kete kendeveshtrim une do te mendoja se shtimi i operatoreve ne treg ,pa u kthyer ne qellim ne vetvete,nuk do te ishte nxites i ketyre fenomeneve negative por nxites i konkurrences se ndereshme ,me kriter diferencimi cilesine e sherbimit ,jo primin e polices se sigurimit.e shoqeruar kjo me shtimin e pergjegjshmerise se autoritetit mbikqyres.
Shoqerite shqiptare te sigurimeve sidomos ato qe kane edhe me shume peshe ne tregun tone tashme jane te permasave rajonale.Megjithese nga pikpamja e literatures se mbikqyrjes se sigurimeve dhe pervojes boterore zgjerimi gjeografik i aktivitetit te shoqerive te sigurimit konsiderohet nje faktor qe con ne rritje te elementit te riskut,perseri ne kushtet tona fakti qe dy shoqeri shqiptare ,perkatesisht INSIG dhe SIGMA,ushtrojne veprimtari ne Kosove dhe Maqedoni konsiderohet nje arritje.
Nga kontaktet me autoritetet mbikqyrese te ketyre dy vendeve rezulton se nje nga pikat e forta te ketyre shoqerive,qe ka mundesuar marrjen e licenses ka qene pergatitja dhe besueshmeria e personelit drejtues te tyre , ne nivel lokal dhe qendror.
Strategjite e zhvillimit te shoqerive qe operojne ne tregun shqiptar jane te ndryshme.P.sh. shoqeria e sigurimeve Sigal-sha. ka zhgjedhur si pike te forte te saj jo shtrirjen gjeografike por zgjerimin e portofoleve ne numer dhe madhesi. Rezultat i kesaj zgjedhjeje jane raportet e admirueshme, krahasuar me shoqerite e tjera, midis sigurimeve te detyrueshme dhe atyre vullnetare.
Por ka edhe strategji qe kane efekt negativ ne treg sic eshte ajo e penetrimit ne treg e shoqerive te reja jo me cilesi sherbimi,por me prim te ulet,gje e cila perben shkelje ligjore dhe krijon anomali ne treg.Kjo ka ndodhur ne ndonje rast dhe nderhyrja efeicente e autoritetit,ka cuar drejt normalizimit te situates.
Ky rrezik,i cili vazhdon te jete prezent,duke u ricikluar here pas here, demton imazhin e tregut te sigurimeve.Duhet theksuar se ky eshte nje nga precedentet e tregut shqiptar.Ne se krahasojme per shembull penalitet e dhena nga autoriteti i supervizionit te sigurimeve te Italise ISVAP per vitin 2002 rezulton se ne mbi njezet raste ato kishin ndeshkuar shoqerite per rritje te tarifes,dhe jo e kunderta.Po te ne? Penalitetet jane per ulje te tarifes. Paradoksale.

Per mendimin tim nuk perben problem shqetesues fakti qe tregu shqiptar i sigurimeve eshte kryesisht motorik.(ne Kosove eshte teresisht motorik)Rendesi ka qe ne ato portofole qe ushtrojne aktivitet shoqerite te permbushin me korrektese pergjegjesite e marra persiper ndaj klientit.Nje shoqeri sigurimesh mund te profilizohet edhe per nje portofol te vetem.
Fakti i mesiperm perben detyrim per komisionin mbikqyres qe te gjej mekanizmat per te nxitur zhvillimin e tregut ne drejtime te tjera.
Keshtu per vitin 2002 nje nga objektivat per KMS ishte nxitja e sektorit te jetes dhe permiresimi i raportit midis sigurimeve vullnetare dhe atyre te detyrueshme.
Ne funksion te objektivit te pare u hartua shtesa e rregullores per licensimin e shoqerive me kapitullin e jetes,krahas rregullimeve te tjera,duke rritur ne kete menyre kerkesat per shoqerite qe deshirojne te operojne ne fushen e sigurimeve si nje treg delikat dhe serioz.
Ketu mbaron detyra e autoritetit dhe fillojne detyrimet e aplikanteve qe kerkojne te ushtrojne aktivitet ne kete fushe ,te cilet nuk kane munguar, per te plotesuar kushtet e kerkuara dhe autoriteti nuk duhet te paraqes pengesa artificiale ndaj tyre.
Ne kete fushe ka patur edhe tendenca per hyrje pirate ne tregun shqiptar te sigurimit te jetes,ndaj te cilave eshte nderhyre ne kohen e duhur.Rreziqe te tilla jane gjithmone prezent.Keto ndodhin edhe ne vende te zhvilluara.P.sh ne Itali per Vitin 2002 kishte 10 penalitete dhe komunikata shtypi,ndaj nderhyrjeve te tilla pirate.Ketu tek ne lypset nje vigjilence e larte , sepse imazhi i piramidave dhe efekteve te tyre rrenuese jane ende te fresketa per publikun shqiptar.
Kjo eshte e rendesishme sepse akoma nuk kemi nje shoqeri te mirefillte jete, duke e lene ate nje sektor te pazhvilluar,monopol te INSIG ne saj te nje neni tranzitor te ligjit 8081,monopol te cilin ai e humbet porsa te licensohet shoqeria e pare e jetes.
Ky eshte nje shembull me shume se monopolet nuk sjellin zhvillim.Per mendimin tim ne kushtet e mungeses se konkurrences ato nuk ndihmojne as ato shoqeri qe i zoterojne keto monopole.Pra kthehen ne nje vegjetim.
Shembull shume i mire dhe i fresket antimonopol eshte liberalizimi i kartonit jeshil,deri ne tetor 2001 ishte monopol vetem i shoqerise INSIG. Aktualisht ky karton disponohet edhe nga shoqerite SIGAL dhe SIGMA, shoqeri serioze qe plotesojne kushtet per nje gje te tille dhe garantojne mbulimin me risigurim te pergjegjesive te marra persiper,te cilat ne total zoterojne nje peshe te rendesishme te tregut shqiptar te sigurimeve. Uroj qe shume shpejt keto kushte t’i plotesojne edhe shoqerite e tjera.
Me kete rast del e nevojeshme edhe permendja e nje aktori te rendesishem ne tregun e sigurimeve qe eshte Byroja Shqiptare e Sigurimeve.
Nuk duhet mohuar as fakti se mos zhvillimi i ketij sektori eshte i lidhur edhe me vet kulturen e popullates per sigurimet ne teresi,e cila duhet pranuar qe le shume per te deshiruar.
Pikerisht kjo eshte edhe nje nga momentet kur kerkohet kontributi i autoritetit dhe institucioneve te tjera,por edhe korrektesa e shoqerise qe kryen kete sherbim ndaj asaj pak klientele,si faktor determinant qe e rrit kete sektor. Nuk e di nese ato qe punojne ne kete sektor jane apo jo vet te siguruar duke dhene ne kete menyre nje kontribut promovues per dobine e te qenit i siguruar perballe rreziqeve te mundeshme qe kercenojne jeten e cdo individi.
Ne drejtim te edukimit te popullates me kulturen sigurative puna e autoritetit mbikqyres eshte ne hapat fillestare,duke u mjaftuar vetem me botime te raporteve statistikore mbi tregun e sigurimeve.Kete raporte tashme hartohen edhe ne periudha me afat shkurtera duke dhene informacion me te fresket mbi publikun e interesuar per kete sektor. Tani ka ardhur momenti qe keto raporte te pasurohen me element me analitik dhe tregues esencial dhe profesional.Autoriteti mbikqyres tashme i ka kapacitetet e nevojeshme per ta bere nje gje te tille.
Kontribut ne informimin e publikut,ndonese ne menyre modeste kane dhene gazeta te tilla si Dita,gazeta Tema,Gazeta Shqiptare,gazeta Koha Jone, revista Monitor dhe se fundi edhe gazeta “Ekonomia”.
Gjithashtu shoqerite nga ana e tyre jane prezente ne vemendjen e publikut me marketingun e tyre te fuqishem.Autoriteti Mbikqyres eshte bere me i dukshem nga institucionet dhe publiku dhe tashme i mbetet qe te gjej mekanizma te tjera efikas per tu bere sigurimet me te prekeshme,me te dobishme per kete publik.
Per hire te te vertetes duhet pranuar se tregu i sigurimeve ka arritje. Vet shifrat flasin per kete,megjithese ato jane modeste.
Per institucione dhe individ me te interesuar per nje informacion me te plote sherbejne botimet e plota te KMS
Ne sektorin e sigurimeve si ne te gjithe ekonomine shqiptare ka informalitet,fiktivitet ne raportime apo edhe raste te policave fallco.
Per te ndryshuar nje situate te tille hapat nuk kane munguar.
Puna e autoritetit per te permiresuar dokumentat e raportimit pra rrjedhimisht persosja e kontrollit dokumentar ka cuar ne hartimin dhe miratimin e akteve te tilla nenligjore si Udhezime”Per permiresimin e dokumentave te llogaridhenies vjetore” ,Urdhrat “Per emetimin e perqendruar te policave te sigurimit TPL”si dhe ”Per emetimin e shenjave dalluese”,Urdherat e KMS per administraimin e shitjeve dhe ai per permiresimin e procedurave te trajtimit te demeve,te cilat kane synuar ngushtimin maksimal te hapesirave per nje fenomen te tille.
Per rritjen e nivelit profesional,besueshmerise dhe pergjegjshmerise se personelit qe ofron,negocion dhe nenshkruan kontrata me klientin nje pune e mire nen konsulncen e IFC u be per hartimin dhe miratimin e VKM Nr470, per kushte e paisjes me autorizim te ndermjetesve ne sigurime,i cili disiplinon nje kategori te rendesishme qe vepron ne treg ate te ndermjetesave,veprimtaria e te cileve me kete akt kanalizohet plotesisht ne rruge ligjore.
Te gjitha keto akte kane ne themel te tyre pervojen bashkekohore, standartet e IAISit(Organizata nderkombetare e autoriteteve te mbikqyrjes ne sigurime) si dhe pervojen dhe kushtet tona konkrete si dhe perputhjen me legjislacionin shqiptar prej nga burojne keto akte.
Krahas permiresimit te dokumentave te raportimit nje rol te rendesishem ka luajtur ndryshimi i mentalitetit te punes nga ana e vet autoritetit mbikqyres.Forcimi i bashkepunimit me institucione qe kane lidhje direkte apo indirekte me tregun e sigurimeve si dhe shkembimi i iformacionit me to kane ndihmuar shume ne kete drejtim.Komisioni i Mbikqyrjes se Sigurimeve ka patur maredhenie shume te mira bashkepunimi me Drejtorine e Pergjitheshme te Tatimeve,maredhenie keto te sanksionuara ne nje mareveshje ndermjet tyre.Kryqezimi i te dhenave te tilla si volumi i primeve te raportuara,te dhenat shkresore mbi TVSH e derdhur nga cdo shoqeri apo ballafaqimi i bilanceve te raportuara,midis organeve tatimore, KMS si dhe Byrose Shqiptare te Sigurimeve kane ndihmuar ne permiresimin e cilesise se kontrollit dokumentar.
Ndersa ne keto hallka ka perputhshmeri nuk rezulton e njejta gje me ballafaqimin e te dhenave me Drejtorine e Pergjitheshme te Shfrytezimit te Automjeteve,me INSTATin,me Ministrine e Rendit.Nga krahasimi i informacionit te vjel zyrtarisht prej tyre,me te dhenat qe disponon KMS rezulton se ka informalitet ne kete sektor.Pra ose fiktivitet ne raportim ,ose mos shfrytezim te tregut.ose qarkullim te policave fallco.Numri i pergjithshem i mjeteve ,krahsuar me numrin e mjeteve te siguruar ,te con ne konkluzionin se minimalisht mos shfrytezimi i tregut, fiktiviteti ose fallcot kapin 40% te volumit te tregut.Urdheri i KMS qe detyron shoqerite te raportojne ne menyre analitike shitjet e policeve TPL dhe krahasimi me te dhenat qe raportohen ne Byrone Shqiptare te Sigurimeve,con ne minimizimin e ketij fenomeni,duke mbrojtur automatikisht interesat e policembajtesit.Po ashtu dhe nxjerrja e Urdherave Nr 1 dhe Nr 2 te KMS,per administrimin e shitjeve dhe procedurat e trajtimit te demeve te cilet detyrojne kanalizimin e levizjes se mjeteve monetare ne rruge bankare.Pra bashkepunimi nderinstitucional eshte nje nga faktoret qe ndihmon shume ne uljen e informalitetit ne sigurime.
Per vitin 2002 nderthurrja e ketyre masave coi ne rritje te volumit te primeve me 37% kundrejt vitit 2001.Ne kete rritje pervec influences se rritjes se primit rol te madh ka edhe shfrytezimi me i mire i tregut.Megjithate ne kete drejtim ka ende shume rezerva.Pesha e sigurimeve 2,6% e aseteve financiare duhet te ndryshoje ne rritje.
Mbi bazen e kesaj pune viti 2003 i kishte te gjitha shanset qe puna te fillohej ne kushte shume here me te mira.
Nga ky komunikim nderinstitucional nje tjeter konkluzion eshte se procedurate trajtimit te demeve duhen permiresuar sidomos ne drejtim te respektimit te tyre.Nese krahasojme numrin e aksidenteve,sipas te dhenave te Ministrise se Rendit apo INSTAT me pagesat e demeve vihet re se ka nje mosperputhje.Ndergjegjesimi i policembajtesve per te drejtat e tyre eshte shume i rendesishem.Vete shoqerite nese do te tregoheshin me shume vizionare se sa pragmatiste do te ndihmonin shume ne kete drejtim.Fakti qe asnje dem nuk paguhet me vendim gjyqesore tregon se policembajtesit nuk paraqesin pretendime,pasi kultura e tyre le shume per te deshiruar.Kjo eshte shume e theksuar sidomos per demet shendetesore.Ketu duhet te konsistoje puna e autoritetit.
Tek ne vazhdon ende mentaliteti qe sigurimet nuk shihen si nevoje,por si nje detyrim.Mbajtesit e automjeteve e marrin policen e sigurimit me shume per faktin se do t’ia kerkoj polici ne rruge sesa si nje mburoje per vete.Ai rralle mendon se eshte ai i interesuari i pare per te patur nje mbulese ne rast te ndodhjes se nje demi.
Per kete aresye eshte shume e nevojeshme qe prane autoritetit mbikqyres te vendoset institucioni i Ombusmanit.Ky eshte parashikuar prej nesh dhe patjeter qe do te jap nje impakt pozitiv ne drejtim te sensibilizimit te popullates ndaj nevojes se te qenit i siguruar.
Permbytjet e vjeshtes se kaluar e treguan qarte kete nevoje.Nga informacioni i vjele prej KMS rezultoi se shume pak ishin ata qe e kishin nje mbulese ndaj rrezikut te permbytjes.Demet tashme dihet qe ishin te konsiderueshme.
Konsiderimi i pervojes se tregjeve te medhenj ka rol kyc,por edhe shmangia nga pervojat negative gjithashtu. Filozofia e punes duhet te jete se edhe tregjet e vegjel prishin tregun global te sigurimeve. Sektori i sigurimeve eshte shume i ekspozuar ndaj mashtrimeve.Tregje te vegjel te parregulluar mund te behen streheza per fenomene te tilla.Prandaj edhe organizata e IAIS por edhe te tjera rajonale investohen shume ne kete proces.Pas 11 shtatorit edhe qeveria amerikane ka ndermare shume programe per fuqizimin e sektorit te sigurimeve.Ne kete linje eshte edhe programi i saj qe perfshin vendet e europes juglindore.
Perafrimi i legjislacionit tone me ate bashkekohore dhe direktiven europiane,ku ne deshirojme te aderojme eshte rruga e duhur.
Politikat sektoriale,pra edhe ajo e sektorit te sigurimeve jane nga ato fusha qe kane ndihmuar dhe do te ndihmojne edhe ne te ardhmen integrimin europian.
Po c’ndodh sot?.......
Une mendoj se ne procesin e ristrukturimit te ketij sektori ka disa shmangie nga principet themelore te IASIit si dhe filozofia e parashikuar ne mareveshjen me Banken Boterore.
Kjo per mendimin tim shprehet ne menyren se si i nderton maredheniet me komisionin vet Ministria e Financave,te cilat duhet te jene maredhenie komunikimi apo shkembimi informacioni brenda hapesirave ligjore. Ato nuk jane dhe nuk duhet te jene maredhenie varesie. Kjo ne kundershtim me objektivat e KMS dhe institucioneve qe e asistojne ate i ze frymen pavaresise se ketij institucioni.
Nje nevoje e kohes eshte permiresimi i ligjit shqiptar te sigurimeve. Per kete ne vitin 2001-2002 u punua nga KMS per permiresimin e tij.
Nga ballafaqimi me legjislacionin bashkekohore rezulton se ligji yne ne pergjithesi mund te quhet i mire por jo i plote.Ai ka disa avantazhe qe sot duan t’i implementojne edhe vende me legjislacion te perparuar(eshte shfrytezuar avantazhi i atij qe vjen pas).Por njekohesisht ai eshte i manget sepse nuk u jep pergjigje disa problemeve qe lindin gjate zbatimit te tij.Kjo per faktin se duke munguar eksperienca konkrete gjate hartimit te tij nuk eshte kryer nje pershtatje e modelit te ofruar me realitetin tone.
Thelbi i ligjit te sigurimeve eshte modeli franko-gjerman.
Edhe permiresimet qe ju bene atij ne vitin 2002 ruajne te njejtin thelb . Ato kane per baze ligjin e Luxsembyrgut,i cili gjithashtu mbeshtetet ne modelin franko-gjerman,por me avantazhin se ka te implementuar edhe elementet e direktives europiane te sigurimeve.
Per hartimin e draftit te ndryshimeve te ligjit eshte punuar 1 vit e gjysem nen konsulencen e IFC,nen drejtimin e nje drejtueseje te autoritetit te mbikqyrjes se Frances znj.Katerin Lezon sot drejtuese e rendesishme e IAISit, anetare e sekretariatit. Drafti i miratuar nga KMS eshte konsultuar edhe , nga eksperti shume i mirenjohur i Bankes Boterore z,Rod Lester dhe eshte konsideruar i mire. Ky draft qysh prej 23 janarit te vitit 2002 fle ne sirtaret e Ministrise se Financave.
Ndoshta ai nuk ra ne doren e duhur,ndoshta mungojne kapacitetet per ta bere nje gje te tille. Gjithesesi nuk eshte e tolerueshme kjo zvarritje. Do te ishte shume here me keq nese ky frenim eshte i qellimshem.
Ka individe ne administraten shqiptare qe me shume deshirojne te disponojne te drejta se sa te zgjidhin probleme.
Sensibilizimi nga ana e komisionit nuk ka munguar ne te gjitha nivelet. Rezultati-heshtje. Argumentet e perdorura nje absurditet.
Eshte humbur nje vit e gjysem kohe. Nuk duhet humbur me. Kjo do ta rriste shume efektivitetin e mbikqyrjes
Ministria e Financave duhet te kryej vetem ato detyrime qe i obligon ligji. Ministria e Financave nuk mund t’i mbivendoset komisionit.drejtoria e mbikqyrjes prane kesaj ministria nuk mund te jete autoritet epror per KMS. Kete nuk mund te bej as vet Ministri i Financave, per sa kohe kjo nuk rregullohet me ligj, te cilen gjithashtu ne se realizohet, personalisht e konsideroj te gabuar.
Cdo gje realizohet me nje autoritet ligjor kompetente, te pavarur dhe me staf te afte profesionalisht.
Me kete qellim me programe te vecanta eshte punuar fort per rritjen e kapacitetit institucional dhe profesional te KMS. Kjo eshte nje rruge e gjate, por hapat e hedhur jane ne drejtimin e duhur. Keto programe si dhe anetaresia e IAIS-it kane dhene frytet e tyre.
Pas asistimit nga IFC programi me serioz eshte mareveshja me Banken Boterore,e cila ka ne themel te saj rritjen e kapacitetit institucional dhe profesional te KMS dhe mbi te gjitha rritjen e pavaresise operacionale dhe buxhetore te KMS,permiresimin e legjislacionit si dhe rritjen e aftesise se stafit te KMS dhe vet KMS.
Ne kete kuader eshte edhe parashikimi i pranise se keshilltarit te Bankes Boterore prane komisionit i cili u be e mundur te atashohej prane KMS vetem ne Shkurt 2003 nga parashikimi per prill 2002.
Meqe kam marre pjese ne procedurat e perzgjedhjes se tij gjej rastin t’i uroj pune te mbare.Une besoj ne suksesin e tij.
Pavaresisht se administrimi i kasaj kontrate,ne kuptimin financiar kryhet nga Ministria e Financave meqe ka edhe sektor te tjere financiare qe perfshihen ne te njejten kontrate,pikat e kontrates per pjesen e KMS ,nevojat qe do te plotesonte kjo kontrate per llogari te saj si dhe termat e references se keshilltarit jane pergatitur teresisht ne negocim te drejteperdrejte te KMS me misionin e B.B.dhe ekspertet e saj.Ne te u perfshin gjith rekomandimet e tyre dhe u konsideruan te gjitha kerkesat tona.
Fakti qe ministria ka detyrimin e administrimit te kesaj kontrate nga pikpamja financiare,nuk perligj asnje pozicion tjeter te kesaj ministrie vec atij te percaktuar ne ligj.
Ne se duam te kemi treg te konsoliduar,sigurisht duhet te kemi nje autoritet te fuqishem,te afte dhe jo abuziv,i pavarur,jasht cdo tutele apo trusnie te rastit,sepse qeverite tek ne nderohen shpesh dhe keto lloj institucionesh nuk duhet te ndjekin te njejten ndryshueshmeri.Kjo vlen per ate qe vjen pas.
Natyrisht edhe autoriteti duhet te jete i kontrollueshem,por sipas ligjit vetem nga ata qe e kane kompetence.Ne te kundert na mbetet te mos trashegojme asgje.
Bindja ime eshte qe nuk duhet cenuar ne asnje menyre integriteti i enteve regullatore sepse automatikisht fuqite e tyre minimizohen, sidomos ne kushtet tona.
Ky eshte kushti baze qe keto institucione te funksionojne normalisht dhe me efektivetet. Mungesa e stabilitetit te stafit i cili trajnohet dhe fiton pervoje, mosgarantimi i vazhdimesise se punes se tij eshte nje difekt i madh dhe shperdorim i kapaciteteve njerezore i cili eshte i demshem sidomos ne sektore te tille ku edhe pervoja mungon. Per mendimin tim ne asnje moment nuk duhet harruar se kualifikimi i rregullatorit te sigurimeve dhe personelit te shoqerive te sigurimit jane shume te ndryshem. Natyrisht qe personeli qe vjen nga keto shoqeri mund te jene me te pelqyeshem ne raport me te tjeret por ne asnje menyre nuk zvendesojne njera tjetren, por thjesht jane komplementar.
Nuk duhet nxituar por as nuk duhet te qendrojme ne vend .Ndyshimet ne ligjin e sigurimeve duhet t,i nenshtrohen nje debati te gjere dhe profesional.
Mendimi im eshte se nuk duhet te shmangemi nga thelbi i ligjit tone te sigurimeve.
Te mos hartojme nje ligj ne funsksion te individeve por te tregut dhe procesit te zhvillimit te tij.
Punet e sigurimeve nuk behen ne kembe sepse jemi ne fazen kur hidhen te hapa te rendesishme per tregun e sigurimeve. Ne kete faze duhet shmangur dilentantizmi dhe duhet vleresuar profesionalizmi.
Trashegimia dhe ruajtja e vlerave eshte e rendesishme. Jo cdo gje fillon nga e para. Procesi duhet te jete realisht permiresues duke mohuar praktikat e gabuara dhe pohur pervojat pozitive nga pervoja 5-vjecare e veprimtarise se autoritetit mbikqyres. Nuk mund te punohet asnjehere me parimin: ‘dielli lindi kur linda une’.
Per ceshtjen e ligjit te sigurimeve dhe statusin e KMS rezervoje te drejten qe meqenese jane probleme shume te rendesishme te jap opinionin tim ne nje shkrim te vecante. Per kete pike paraprakisht deshiroj te nenvizoj faktin se statusi i KMS, eshte nje nga pikat me te forta te termave te references se punes se keshilltarit te B.Boterore me KMS. Ne perputhje me nje nga drejtimet qe ka ligji yne i sigurimeve,ai duhet te ndjeke nje nga modelet e njohura dhe te provuara.Boll kemi ecur ne rruge te pashkelura.Kjo persa i perket hartimit te statusit.Kurse per zhvillimin e tij ,paraprakisht duhen bere rregullimet perkatese ligjore apo nen ligjore. Cdo zgjidhje tjeter eshte antiligjore.
Pergezoj paraprakisht gazeten “Koha Jone”.Kete shkrim po ja drejtoj kesaj gazete per dy aresye:
E para:Si nje lexuese e rregullt e gazetes “Koha Jone”ne anketen e saj mbi ate se cfare i mungon shkrimeve te kesaj gazete dhe qe duhet te permiresohet ne te ardhmen, une kam votuar ne favor te nje rubrike te analizes ekonomike dhe propozimin tim deshiroja ta konkretizoja me nje kontribut teper modest.
Se dyti:Deshiroj qe ky shkrim te krijoj per lexuesin nje tabllo te pergjitheshme dhe te thjeshte mbi sigurimet.Kjo mund te jete pararendese e nje cikli shkrimesh per problematika te vecanta te sigurimeve.

Luiza Hoxhaj.
Ish-kryetare e KMS
Mars 2002

1 commento:

Anonimo ha detto...

I seriously love your blog.. Great colors & theme.
Did you develop this amazing site yourself? Please reply back as I'm trying to create my own website and want to find out where you got this from or just what the theme is called. Kudos!

my blog post ... puregreencoffeediet.webs.com