Cerca nel blog

Caricamento in corso...

giovedì 21 maggio 2009

Trajtimi i situatave katastrofike nepermjete mjeteve te sigurimit


Here pas here ne diskutimet, prononcimet apo shkrimet mbi sigurimet, qe gradualisht me rritjen e ketij sektori po zene gjithashtu nje hapesire ne rritje, trajtohen problem eta amdhesise se tregut, faktorer dhe rruget , qe cojne ne rritjen e ketij tregu, kulturen e popullates ne kete fushe, pengesat dhe veshtiresite qe hasen ne rrugen per konsolidimin e ketij sektori etj. Konsumi per fryme i produkteve te sigurimit eshte rreth 10$ per fryme,(trgui sigurimeve ne shqiperi kap afersisht vleren 30 milion$).
Ne keto kushte shtrihet per diskutim gjetja e faktoreve qe do te conin ne rritjen e ketij tregu.
Se fundi krahas sensibilizimit dhe rrtjes se punes per edukimin e popullates me kulture sigurative diskutohet si nje rruge e mundeshme rritja e grupeve shoqerore apo profesionale , qe i nenshtrohen sigurimit te detyrueshem. Une do te dalesha ne rastin e trajtimit te situatave katastrofike nepermjete mjeteve te sigurimit si dhe mundesite qe ekzistojne per te aplikuar ne kete rast sigurimin e detyrueshem.
Nese perfaqesuesit e shoqerive te sigurimit e shohin kete aplikim, nga rritja e volumit te veprimeve e per rrjedhoje te rritjes se fitimit te tre, une do te jap mendimin tim duke e pare nga nje tjeter kendeveshtrim.
Se pari: nevoja e zgjidhjes se situatave te katastrofave per popullaten;
Se dyti: lehtesimi i barres se qeverise ne perbalimin e sukseshem te situatave katastrofike.Problemi i trajtimit te situatave katastrofike nepermjete mjeteve te programeve te sigurimit ne bote eshte nje situate shume e zakoneshme. Ashtu sic dihet synimi i skemes se sigurimit ne kete rast konsiston ne pasjen e nje numri te madh njerezish kontribues, te cilet ne total do te kene nje numer relativisht te vogel pretendimesh. Duke patur rastin ku cdo person kontribuon ne grupin apo fondin e premiumeve , do te kete fonde te mjaftueshme, qe mundesojne rimbursimin e numrit te vogel te njerezve qe jane pa fat dhe kane humbje.
Ne kete menyre ne shperndajme riskun
Potenciali i humbjeve te medha i perendruar tek pak persona zvendeohet me mundesine apo sigurine e nje humbjeje te shume te vogel(premium) per nje numer te madh njerezish. Kur mendojme per sigurimin e makinave ose sigurimin e shtepive kemi situate te sigurimit klasik, sepse mund te jemi shume te sigurt qe ne rjjedhen normale te ngjarjeve, relativisht pak shofere do te kene aksidnte dhe pak shtepi do te demtohen. Gjithashtu ne nuk e dime se cilet shofere ose shtepi do te demtohen.. Keshtu qe gjitheseicili ka pak a shume undesi te barabarta humbjeje dhe eshte i motivuar te bleje sigurimin per mbrojtje. Por ne rastin e sigurimit nga katastrof situata eshte ndryshe. Duke folur ne pergjithesi humbjet jane shume te ralla. Keshtu qe njerezit nuk jane te prirur te mendojne se kane nevoje per sigurim.
Fatkeqesisht kur ndodhin humbjet ato tentojne te jene jashtezakonisht te renda dhe me nje shperndarje te gjere. Mandej ne menyre tipike njerezit i drejtohen qeverise per asistence dhe kjo mund te vendose nje barre shume te rende mbi financat e qeverise.Nje fenomen tjete qe shpesh ne siguriminnga katastrofat eshte ai qe quhet zgjedhje e kundert(Adverse selection). Marrim per shembull sigurimin nga permbytjet. Njerezit qe jetojne prane brigjeve te lumit do te vuajne gjithnje deme nga lumi qe del nga shtrati. Por njerezit qe jetojne ne zona me te larta nga brigjet e lumit e dine se ata nuk do te vuajne nga humbjet kur shperthen lumi.
, Pra njerezit e vetem qe do ta blejne mbulimin jane ata qe do te pesonin humbjet dhe ata qe nuk dote pesonin humbje nuk do ta blenin sigurimin.. Pa nuk jemi nerastin tipik te situates per sigurim, kur ka nje numer te madh njerezish dhe vetem pak prej te cileve do te vuajne nje humbje.
Sigurimi nga termeti rast i ngjashem.
Shohimnje situate te ngjashme ne rastin e sigurimit nga termeti. Brenda nje vendi mund te kete disa rajone qe jane zonat me aktivitet te larte sizmik dhe disa rajone qe nuk jane ne keto zona. Njerezit qe jetojne ne rajonet me aktivitet te larte sizmik duan sigurimin nga termeti dhe ata qe jetojne ne`zonat e tjera do te priren te mos e blejne si gurimin. Gjithashtu edhe brenda zones me intensitet te larte sizmik ne e dime se disa tipe strukturash jane shume me te rrezikuara per t’u prishur se sa te tjerat, kestu qe do te shohim se njerezit qe do te duan te blejne mbulimin jane ata me riskun shume me te larte: ata qe kane strukturat me risk te larte shembjeje te vendosura ne zonat me aktivitet te larte sizmik.
Nje menyre per t’u ardhur rrotull ketyre problemeve eshte te merret nje rajon mjaftueshmerisht i madh ne menyre qe te kemi nje miks te zonave me risk. Paskesaj behet mbulimi i detyrueshem.Kjo ben te mundur , qe te kemi nje fond premiumesh qe do te jen te mjaftueshem per te mbuluarshumen e priteshme te pretendimeve, dhe gjithashtu nuk do te kemi”kunder zgjedhje”(antiselektion). Ne kete rast disa mund te argumentojne se po detyrohen njerezit me risk te uet te subvencionojne ata me risk te larte. Ne te vertete kjo eshte ekzaktesisht ajo qe po ndodh ne kete rast, por shume qeveri perdorin arsyetimin se nga perspektiva e politkes publike me te vertete nuk ka zgjidhje tjeter vec te ndiqet kjo metode.
Ne kete rast mund te ndiqet modeli i turqise per mbulimin e detyrueshem nga termeti. Sipas ketijmodeli te gjitha ndertesat duhet te mbulohen dhe qe te gjithe paguajne nje tarife baze (ose premium), bazuar ne disa tregues, sic jane siperfaqja e dyshemese ose vlera e caktuar e tregut, ose disa perllogaritje te tjera per shumen e demeve e mund te pesojne ne rastin e nje termeti.
Fonde per te mbuluar demet e nje termeti, ose rasti tjeter katastrofe
Ideja eshte te ngrihet nje grumbull fondesh te mjaftueshme per te mbuluar demet nga nje termet i mundshem ne ate shtet(Turqi), kjo vlen si model per cdo shtet tjeter ne bote dhe per cdo rast katastrofe sic mund te jene edhe zjarret apo permbytjet. Ne fakt nuk eshte e mundur qe te sigurosh fonde te mjaftueshme ne nje vit apo qofte edhe ne disa vjet. Por Banka boterore dhe disa agjensi nderkombetare kane dhene kredi per fondin dhe kjo kredi do te shlyhet me rritjen e fondit ne mundesi nga marrja e tarifave.
Ne kete rast qellimi eshte qe ata te mund te kalojne pjese te ketij fondi ne tregjet nderkombetare te risigurimit, keshtu qe risku me se fundi fillon te rishperndahet ne vende te ndryshme ne vedn qe te ngelet vetem mbi pronaret e ndertesave ne Turqi. Natyrisht do te sihte shume e rendesishme venia ne perdorim e skemes, per t’u igruar qe gjitheseicili paguan premiumin e kerkuar dhe qe parate mandej investohen dhe jane te vlefeshme per pagesat e prtendimeve. Ne cdo skeme te kesaj natyre eshte gjithnje shume e rendesishme te behet gjitheshka e mundur per te zvogeluar mundesine e humbjes.
Nga Luiza Hoxhaj
Ish kryetare e KMS(Komisioni i Mbikqyrjes se Sigurimeve)
Ky shkrim eshte botuar ne gazeten Koha Jone rubrika sociale, fq 15, dt 01.11.2003

Nessun commento: