Revolucion statistikor

Hans Rosling demonstron ne nje menyre te thjeshte dhe shume praktike, ne kohe rekord evolucionin e 200 vendeve ne 200 vjet. Kjo menyre te prezantuari te ben te kuptosh se sa te pamjaftueshme jane ritmet tona te zhvillimit, qe te dalim nga shtresa e fundit e "Bollave" (fluskave), qe perdori Hans per te demostruar ndryshimin dhe ecjen e shteteve te ndryshme, per rrjedhoje zhvlereson pompozitetin butaforik te prezantimit te rritjes sone ekonomike.
Per te mundesuar realisht kete nevojiten kapercime si ato te gjigandeve aziatike, pra nuk mjafton deshira, por duhen projekte dhe ide konkrete te pershtateshme per kushtet e vendit tone.


http://www.youtube.com/watch?v=jbkSRLYSojo&feature=player_embedded

Ndarja e pushtetit dhe roli i institucioneve te garancise

“Cdo kush qe ka pushtetin mund te abuzoje me te”. Ai mund te arrij atje ne se nuk gjen kufizime. Per te mos mundur qe te abuzosh me pushtetin nevojitet pushteti qe ndalon pushtetin”.
Montesquieu “The Spirit of Lows”( 1748).

Pikerisht mbi kete ide, bazuar mbi analizen e institucioneve angleze dhe te evolucionit te tyre gjate shekujve XVII-XVIII, mendimtari i shquar francez formon Teorine moderne te ndarjes se pushteteve.

Ngjarja e 21 janarit dhe zhvillimet e metejshme poltike dhe juridike mbas saj sollen ne vemendjen time nevojen e hedhjes se nje veshtrimi mbi kete teori, duke shtruar pyetjen : A ekziston ende ndarja e pushteteve ne Shqiperi, si garant i demokracise?

Opinionin tim mendova ta ndajme se bashku, duke gjykuar se keshtu i krijohet mundesia gjitheseicilit te reflektoj mbi nivelin e ndarjes se pushteteve dhe demokracise ne vendin tone.

Teoria e ndarjes se pushteteve eshte nje nga bazat e shtetit modern. Ndarja e pushteteve, princip i domosdoshem i shtetit ne demokracite moderne, konsiston ne individualizimin e tre funksioneve publike:-legjislacion, administrim dhe gjyqesor- dhe ne ndarjen e tyre ne tre pushtete te vecante te shtetit, te pare si organe ose komplekse organesh te pavarura nga pushtetet e tjera: pushteti legjislativ; pushteti ekzekutiv; pushteti gjyqesor. Te njejtat terma sherbejne per te individualizuar funksionet e atribuara seicilit.

Ky parim ka qene i individualizuar nga filozof dhe mendimtar antik, si menyra me e mire per te mos qene subjekt i abuzimeve te tiraneve. Keshtu Platoni ne vepren e tij Republika, flet per autonomin e gjyqtarit nga pushteti poltik. Aristoteli (324-383a.c) ne “Politika” pershkruan nje forme te qeverise mikse e quajtur prej tij “politia’, ne te cilen merrnin karakterin tre formave te thjeshta te ipotezuara nga ai (monarkia), arstokracia, demokracia); duke diferencuar tre momente ne autoritetin e shtetit: vendimarres, ekzekutiv dhe gjyqesor. Ai ne referim me kushtetuten athinase, ne librin e tij permend ndarjen midis atyre qe bejne ligje dhe atyre qe i aplikojne dhe i gjykojne ato. Polibio ne “Historite” demostron ne ndertimin e Romes arkaike nje shembull te qeverise mikse ku pushteti ishte fraksioni i institucioneve demokratike ( i comici) arstorkracise (senati) dhe monarkut (konsujt). Me filozofin John Locke (1632-1704) kjo teori fillon te perafroj nje forme te ngjashme me aktualen. Ajo bazohet mbi iden e shprehur ne vepren e tij “Dy traktate mbi qeverine” (1690) se: “Pushteti legjislativ, i cili eshte “pushteti supreme” (me i larte i komunitetit politik), nuk mund te stabilizoj asnje ligj, i cili te jete ne kundershtim me ligjin e natyres, nuk duhet te nderhyje ne lirite individuale te qytetareve dhe duhet keshtu te jete i ndare nga pushteti ekzekutiv. Perballe ligjeve qe ai vete ka prodhuar, ligjevenesi eshte i barabarte me te gjithe qytetaret e tjere”.

Megjithese te gjithe kishin individualizuar funksionet e ndryshme te shtetit si dhe domosdoshmerine e fraksionimit te pushtetit midis shume subjekteve, askush prej tyre deri atehere nuk kishte theksuar nevojen per ta dorezuar seicilin nga funksionet ne subjekte te ndryshme. Ky artikulim vjen prej filozofit iluminst francez Monteskje. Ne traktatin “Fryma e ligjit” (1748) Monteskje reflekton mbi faktin se per te garantuar liri eshte e pershtateshme ekzistenca e tre pushteteve: legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqesor te ushtruar nga organe te ndryshme midis tyre te pavarur. Nga ky mendimi i tij buron parimi i ndarjes se pushtetit te shtetit te sotem. Monteskje quante themelore qe midis pushteteve te ndryshme te krijohej nje ekuiliber, i siguruar nga ndarja e pushteteve dhe nga kontrolli i tyre reciprok. Idete e tij, te perqafuara nga mendimtar te shumte politike, gjeten nje aplikim pothuajse te pergjitheshem ne strukturimin e shteteve liberaldemokratik bashkekohore, duke sjelle keshtu perfaqesim dhe nje garanci themelore per respektimin e lirive individuale. Ky model, i cili perfaqeson nje tripartitizem, lind nga nevoja per te vendosur kunderpeshe per ushtrimin e pushtetit te organeve te ndryshme. Kjo skeme, duke u nisur nga ideja e Monteskjes, qe vetem “pushteti kufizon pushtetin” eshte konsideruar “ nje menyre” per te evituar nje sjellje despotike nga ana e nje organi te vetem institucional. Ne te kundert rregjimet autoritare dhe totalitare e formojne organizimin e tyre shteteror mbi mohimin e parimit te ndarjes se pushteteve. Ne ditet e sotme, ky parim eshte pershtatur nga pjesa me e madhe e kushtetutave perendimore, frut ky i arritjeve te shumta dhe te mundimeshme gjate historise.

Megjithate jo gjithnje nje princip i tille ka qene i respektuar. Njihen episode ne te cilat kane ndodhur degjenerime autoritare, nga personazhe si Napoleoni i III ne France, Musolini ne Itali, Hitleri ne Gjermani etj, te cilat jane shembuj se si nje sistem kushtetues i bazuar mbi ndarjen e pushtetit arrin te trasformohet ne nje rregjim autoritar.

Ndarja e pushteti te shtetit eshte nje nga parimet me te rendesishme edhe ne kushtetuten tone (1998), e cila eshte teresia e ligjeve themelore te shtetit shqiptar, qe lejon te evitohet nje koncentrimi i forces vendimarrese ne nje organizem te vetem poltik. Me ane te saj: -funksioni legjislativ i eshte dhene parlamentit, i cili perben pushtetin legjislativ; -funksionet administrative u jane dhene organeve qe perbejne qeverine dhe administraten publike, te cilat perbejne pushtetin ekzekutiv; -funksionet gjyqesore u jane caktuar gjyqtareve te cilet ushtrojne pushtetin gjyqesor. Keto tre pushtete kane organe te ndryshme dhe ne kete menyre tre pushtetet kontrollohen me njeri tjetrin dhe kjo ben qe askush prej tyre te mos behet shume i forte. Duhet thene, qe pervec ndarjes se pushteteve kaq intensiv si me thene horizontal ose funksional, ne kushtetute flitet dhe per ndarjen e pushteteve vertikale ose territorial, me referim duke u nisur nga funksionet publike, te lidhura ngushte me territorin te cilet gjithashtu gezojne pavaresine tyre.

Pushteti legjislativ eshte jo vetem pushteti me i larte i komunitetit politik, por edhe i shenjte dhe i pandryshueshem. Asnje edikt tjeter, asnje person tjeter nuk mund te kete pushtetin te bej ligje mbi shoqerine ne se nuk ka konsesusin e publikut dhe ne se jo ne baze te autoritetit te marre nga ai. Pushteti legjislativ nuk mund te jete apsolutisht ne asnje rast nje pushtet arbitrar mbi jeten dhe fatet e popullit. Ne fakt ai eshte vetem pushtet i perbashket i cdo anetari te shoqerise i dhene ne duart e disa personave, te cilet bejne ligjevenesin; Eshte nje pushtet qe nuk duhet te kete tjeter qellim jashte atij te mbrojtjes se interesave dhe lirive te shtetasve. Kush e zoteron ate nuk mund te kete kurre te drejten te shkaterroj, te kthej ne skllaveri ose varferoj shtetasit. Ne nje komunitet politik te mireorganizuar ne te cilin e mira e te gjitheve eshte konsideruar ne masen e duhur pushteti legjislativ vendoset ne duar te personave te cilet kane si diell pushtetin e berjes se ligjeve, sepse edhe ata vet, jane te vendosur nen ligjin qe kane prodhuar, gje qe perben nje pengese suplementare dhe efikase per te bere ligje, te cilat shohin te miren publike, sepse ligjet qe bejne te gjithe se bashku ne kohe te shkurter kane nje force konstante afatgjate. P.sh. ndryshimet kushtetuese te 21 prillit, te kryera ne kohe rekord, shkojne ne kundershtim me permasat e reformes, qe ndermerret brenda konceptit te demokracise politike te krijuar mbi ndarjen e pushteteve, mbi kufizimet e parimit te maxhorances, mbi pergjegjeshmerine efektive te qeverise perball parlamentit, mbi respektin reciprok midis institucioneve.

Sistemi politik shqiptar ne kete menyre duket te orientohet drejt “presidencializmit”ne rruge faktikisht te formuar mbi principin maxhoritar, mbi dobesimin e parlamentit apo dhe garantit te kushtetutes Presidentit te republikes, mbi mungesen e kufizimit te vullnetit te maxhorances “te zgjedhur nga populli” .“Presidencializmi yne (jo kushtetues)” ka tendence te ndertoj ne fakt nje forme te qeverise monokratike, e cila, duke forcuar rregullat formale perqendron ne fakt pjesen me te madhe te vendimeve politike ne duart e kryeministrit.

Studiues te ndryshem nenvizojne kompleksitetin e sistemit tone politik: Ne ditet e sotme nje prej refleksioneve mbi natyren e demokracise sone veshtron limitet e parimit maxhoritar. Perkthimi i principit filozofik te maxhorances ne terma politik dhe konstitucional buron prej dy revolucioneve te medha te fundit te shteqindes, atij amerikan dhe atij francez. Preokupacioni ishte atehere dhe eshte ende sot parandalimi i abuzimeve te maxhorances. Kufizimet e parimit te maxhorances jane sot te ndertuar nga ndarja e pushteteve dhe nga nje nivel te drejtash themelore te vendosura jashte kontekstit politik. Behet fjale per parime, te drejta dhe institucione (gjykata e pavarur, sindikata ne konformitet me ligjin kushtetues, vet gjykata kushtetuese, prokurori si dhe institucione te tjera kushtetuese), qe integrojne pazgjidhshmerisht konceptin e demokracise perendimore. Ne sistemin tone shtohet pozicioni i Presidentit te Republikes si arbiter i menjanuar ne vendimet e tij ndaj parimit te maxhorances. Ky menjanim eshte shpesh i anatemuar nga maxhoranca tek ne, pasi Presidenti, pavaresisht nga menyre si eshte zgjedhur ai apo prej cilit krah politik vjen, sapo futet ne kornizen e rolit te tij kushtetues, behet objekt sulmesh te paprincipta.

Ne sistemin tone kufizimet e pushteti maxhoritar jane perjashtimisht te thiruar nga neni 1 i kushtetutes: sovraniteti i perket popullit, por nuk perben nje pushtet apsolut sepse mund te jete i ushtruar vetem “ne formen dhe kufizimet e kushtetutes”. Keto forma dhe kufizime, nepermjet thirrjes se pikes 2 te art 1 jane pjese integrale e sistemit kushtetues. Interpretimi populist i bazes se pushteti politik konsiston ne thirrjen e perseritur dhe konstane ndaj vullnetit te popullit. Ky interpretim populist i formimit te pushteti politik si dhe tendenca drejt presidencializmit e formes se qeverise ben, qe ne jeten tone te perditeshme politike te mos jene te lehta kufizimet e parimit te maxhorances. Ne kulturen poltike te nje pjese te maxhorances aktuale eshte rrenjosur idea e nje apsolutizmi te parimit te sovranitetit popullor. Vazhdimisht jane konsideruar “interferenca ilegjitime” vendimet, e papelqyeshme qe vine nga autoritete te jashteme me principin e maxhorances. Stigmatizimi si “subversive” te disa inisiativave gjykuese ose disa vendimeve te gjykates kushtetuese, te prokurorise apo dhe kritika ndaj qendrimeve te kreut te shtetit, jane frut i nje vizioni te sistemit politik ne te cilin principi i maxhorances eshte i vetmi burim legjitimiteti dhe eshte i privuar nga kufizimet. Pikerisht ne nevojen per te vendosur kontroll ligjor jo vetem mbi aktet e qytetareve privat, por edhe ato te pushtetit publik gjen legjitimimin e saj pavaresia e pushtetit gjyqesor nga legjislativi dhe ekzekutivi, karakteristike kjo shume e debatuar sot nga bota politike.

Nevoja per te vendosur limite ne adminsitrimin e pushtetit mundet te realizohet kokretisht vetem nepermjete rregullimit juridik . E drejta edhe pse nuk eshte nje instrument perfekt, mbetet ndoshta i vetmi mjet per te parandaluar ushtrimin e pakontrolluar te forces dhe per rrjedhoje edhe te dhunes. Pushteti gjyqesor, duhet te jete i bindur vetem ndaj ligjit, i cili duhet te realizohet ne leter dhe ne permbajtje. Eshte pikerisht kjo e fundit qe vendoset here pas here ne pikepyetje tek ne. Pavaresise se statusit dhe veprimeve, qe u garantohet te gjithe gjykatesve, duke refuzuar projektet qe do te donin te kondiciononin direkt ose indirekt ata duhet ti korrespondoje nje pergjegjesi disiplinore rigoroze. Duket korrekt ndertimi i nje organi te vetem te disiplines (Keshilli i Larte i Drejtesise) per te gjithe gjykatesit ne menyre qe te menjanohen influencat korporative dhe te mos jene te kondicionuara nga nevojat politike, dukuri ende prezente.

Ajo qe ben sot gjyqesorin pjese te sistemit te qeverise, pertej statusit te pavaresise, jane tre funksionet themelore, te cilat ai duhet te zhvilloj: zgjidhjet e konflikteve midis qytetareve dhe cdo lloj pushteti tjeter, per te garantuar rendin civil, mbrojtjen, kushtetuten dhe mos abuzimin e legjislativit dhe ekzekutivit. Perndryshe pasiguria e ligjeve dorezon perpara gjykates pushtetin per te frikesuar. Per kete duhet nje suplement pergjegjesie si nga ana e poltikes, ashtu edhe e trupes gjyqesore. Gjykata nuk eshte kunderpjese e pushtetit poltik dhe politika duhet te ndal se menduara per nje rol prej sherbetori te saj.

Ne Shqiperi ka disa aspekte patologjike, te cilat ne mungese te kuderpeshave, kane disekuilibruar ne menyre te tepert raportin midis pushteteve te shtetit. Me komplese eshte problemi i raportit midis politikes dhe institucioneve te krijuara nga parimi maxhoritar. Ne vitet e fundit keto raporte jane bere vecanerisht konfliktuale. Konflikti midis autoriteteve qeveritare dhe institucioneve te pavarura kushtetuese apo territoriale rihyn ne filozofine e maredhenieve institucionale. Keshtu Gjykata kushtetuese ka qene dhe eshte objekt i tratativave te deligjitimimit dhe drejtesisht ka vendosur ti pergjigjet me qetesi dhe kushtetueshmeri pakushtetueshmerise. Prokuroria here pas here gjithashtu. Autonomia vendore shpesh cenohet. Se fundmi vet Presidienti i Republikes, i cili sipas meje ka ditur te jete superior ndaj polemikave dhe gezon prestigj, eshte bere objekt sulmi.

Per Shqiperine, si vend aplikant për anëtarësim në Bashkimin Europian eshte e rendesishme qe ndarja e pushteteve të respektohet, sepse kjo është bazë për demokracinë dhe ajo duhet të jetë e aftë të vërtetojë që po i zbaton këto parime kryesore, pjese e parimeve të Kopenhagenit. Apeli qe i behet Tiranes, mbas ngjarjeve te 21 janarit 2011 eshte: të respektohet ndarja e pushteteve dhe institucionet kushtetuese, duke kujtuar se është e rëndësishme që Prokurori i Përgjithshëm të mund të kryej hetimet në mënyrë transparente me ndihmën dhe mbështetjen e të gjitha palëve dhe kryesisht qeverisë dhe opozitës. Konsideruar faktin qe eshte krijuar nje komison hetimor parlamentar per te njejten ceshtje, gjykoj se rrezikohet te biem ne kushtet e konfuzionit midis pushteteve.

Eshte tashme frekuent sulmi ndaj pushteteve te tjera. Nje nga shkaqet e ketij deformimi te demokracise qendron ne bipolarizimin shqiptar, i cili rrjedh jo nga nje polarizim paraekzistues i shoqerise shqiptare, por nga nje nevoje e thjeshtimit politik qe ka radikalizuar brutalisht perplasjen sepse ne seicilen prej dy koalicioneve levizin forca kondicionuese, qe refuzojne legjitimitetin e tjetres. Polarizimi yne i pa asistuar nga nje besim i perbashket ne te njejtat vlera apo rreth nje figure sic eshte ajo e Presidentit te Republikes prezanton si karakter te sistemit tone politik kundervenien paragjykuese dhe mungesen e mediacionit, duke kerkuar gjithnje arbiter nga jashte, sic po ndodh edhe aktualisht. Behet fjale keshtu per difekte, te cilat nxisin perplasje, i heqin hapesire arsyetimit, mohojne mediacionin, qe eshte esenca e poltikes. Ne se njera nga palet nuk njeh tjetren si legjitime, thirrja e popullit, si i vetmi burim i legjitimitetit, sherben pikerisht per te shenuar kunderpozicionin dhe ndarjen. Populli duket keshtu gjithnje e me teper si spektator ose tifoz.

Opozita e sotme shton vazhdimisht, qe ne formimin e maxhorances aktuale ka tradheti ndaj vullnetit popullor, mbasi kjo maxhorance eshte e ndryshme nga ajo e vendosur nga vullneti popullor (edhe kaq do te mjaftonte ne nje demokraci normale qe te riperseritej procesi i votimit apo minimalisht ai i rinumerimit te votave). Per vec kesaj gjate 2010 jane verifikuar disa te reja qe do te duhej te riprodhonin nje rimendim: flukse deputetesh qe levizin sa nga nje krah ne tjetrin. Qeveria mbeshtetet fale votes se atyre te cilet populli i kishte “denuar” te ishin ne krahun tjeter, bazuar ne programin e tyre elektoral. Ne kete menyre qeveria eshte duke u drejtuar nga shpirti i mbijeteses.

Ne keto kushte kur fjalet e lidereve gjenerojne efekte ne sistemin politik dhe ne opinionin publik, lind rreziku i parapercaktimit te etapave pasardhese te nje sistemi politik, i gjithi i koncentruar mbi parimin maxhoritar dhe mbi ekskluzivitetin nepermjet delegjitimimit te vazhdueshem, ne te cilin vendimet jane jashte votes.

Atehere nepermjet cilave rruge mundemi te pershtasim sistemin tone politik ne nje kuader te karakterizuar nga korrektesa kushtetuese, duke rinderuar nje sistem eficient dhe modern?

Mendoj se per kete qellim nevojiten reforma, te cilat: rivendosin rendin ne brendesi te kufijve te demokracise perendimore, garantojne realisht ndarjen e pushteteve, sigurojne kufizimet e nevojeshme te principit te maxhorances, si dhe pergjegjeshmeri efektive te qeverise perballe parlamentit (ne se i referohemi psh raportit te besimit qe lidh qeverine me parlamentin, menjehere na vjen ne mendje cenimi qe i eshte bere edhe ketij mekanizmi me ndryshimet kushtetuese te 21 Prillit).

Per te mundesuar kete sipas meje eshte i nevojeshme nje ligj i ri elektoral, i cili u rikthen qytetareve te drejten e mohuar nga ligji ekzistues per te zgjedhur perfaqesuesit e vet, duke favorizuar ndertimin e maxhorances qeverisese ne kutin e votimit, jo ne tavoline.

Nevojitet gjithashtu qe roli i kryeministrit te drejtohet brenda formave korrekte kushtetuese, duke riforcuar rolin e Presidentit te Republikes, te kthyer ne nje figure te brishte mbas ndryshimeve kushtetuese te 21 Prillit per ta kthyer ate realisht ne nje figure me respekt dhe autoritet te padiskutueshem.

Po ashtu nevojitet zhvillimi i nje debat publik, te lire nga paragjykimet, mbi demokracine tone, mbasi konfliktet midis pushteteve mund te asgjesojne sistemin politik demokratik sepse seicili nga institucionet ne nje konflikt ka mjetet per te shkateruar te tjeret. Ne kushtet e mungeses se nje veprimi te vendosur institucional, me qellim zgjidhjen e ketyre konflikteve sa ne debatin publik aq ne pergjegjeshmerine institucionale, kerkohet vetedije e perbashket mbi rreziqet e zgjatjes ose perseritjes se disa konflikteve. Respekti reciprok, midis institucioneve eshte nje nga faktoret kryesor per besueshmerine e nje sistemi. Ne te kundert perplasja midis institucioneve, mund te parathote shperberjen e vet sistemit.

Luiza Hoxhaj
Me 14.02.2011
Botuar ne gazeten Tirana Observer dt 19.02.2011, rubrika opinione/debate

Nga duhet filluar?

Mendoj qe kriza morale dhe materiale, qe jemi duke jetuar sot ne Shqiperi eshte shkaktuar nga humbja e primatit te poltiikes mbi ekonomine dhe te etikes mbi politiken. Gjuha e perdorur prej poltikes koncidon tashme me ate te tregut dhe cfaredo modaliteti per ta realizuar perfitime ose per te siguruar konsensus elektoral eshte sot i pranuar dhe i synuar si legjitim dhe legjitimues.

Askush nuk mund te degjohet mbi ligjin dhe nje ligj nuk mund te jete vetem formalisht legjitim, por duhet te jete dhe substancialisht i drejte dhe bashkerisht i pranuar si i tille. Kudo ne tradita te tjera demokratike, kjo gje eshte ne evidence apsolute, te pakten qysh nga aprovimi i Magna Carta (1215).

Rindertimi civil dhe material i vendit duhet te rinise nga ketu: ashtu sic demokracia eshte forma me e mire e qeverisjes qe njohim, po ashtu edhe ekonomia e tregut eshte modeli ekonomik me eficient qe njohim per te optimizuar raportin midis kerkeses dhe ofertes se mallarave dhe sherbimeve, e matur kjo, sic dihet nga perfitimi. Nese poltika heq dore nga primatti i vet mbi ekonomine dhe mjaftohet te flase vetem gjuhen e saj ndodh qe modeli ekonomik i bere “politik” shtrengon shoqerine dhe qytetaret ne skemat e veta, te cilat, megjithese reduktuese kundrejt nevojave me te gjera ekzistenciale dhe te bashkejeteses sociale, duke mos ditur dhe mundur te ofrojne pergjigjet e pritura prej tyre ( te duhura per ta).

Ajo qe eshte me e drejte te ndiqet ne jeten tone individuale dhe sociale, del jashte (ska te bej fare) ne fakt nga gjithe ajo qe prodhon ekonomia e tregut qe kondisderon psh punetorin si nje faktor i gjere i prodhimit, subjekt per delokalizim ose per pasigurite. Panorama e debatit politik bashkekohore me duket, qe evidencon kete pershtypje te pasigurise dhe te padrejtesive te logjikes monetare, financiare dhe tregetare mbi jete tona, e perbashket ne dy sqarimet kryesore.

Mungon kurajo per te rimenduar stilin e jetes, pak te qendrueshem si dhe ate te konsumit. Flitet vetem per rritjen e Pil (kete beri sot edhe kryeministri yne). Prodhojme nje det me hedhurina (nderkohe qe tentojme te behemi kosh i tyre edhe per te tjeret) dhe termovalizatoret duken si e vetmja zgjidhje e mundeshme: natyra qe derdhet (gelltitet) ne nje zinxhir te pandalshem prodhues. Nuk behet fjale per rikthim ne bllokimin e ekonomise se tregut por vetem kerkohet te rivendoset ajo ne vendin e saj per te jetuar me mire.

Ne te njejten menyre mendoj te mos jete e vetmja per te menduar, qe eshte dicka, e cila pikerisht nuk shkon ne mekanizmat e seleksionimit te klases sone drejtuese demokratike. Dhe problemi, ne kendeveshtrimin tim qendron ne menyren ne te cilen sigurohet apo ndertohet konsensusi .

Nje vezhgim i tille mund te jete iluminant. Merketingu, promocioni i profesioneve, midis te cileve ai i avokatit apo mjekeve, eshte shume i kufizuar, nese jo vertet i ndaluar nga ligji.

Motivi eshte i pergjitheshem: nuk duhet te seleksionojme nje mjek mbi bazen e bindjes se fshehur te nje fushate publicitare. As do shkonte ne shendetin tone ose ne pronesine tone. Kurse nje politikan megjithase mund te provokoj deme edhe me te medha se nje mjek ose nje avokat, mund te zgjidhet ne baze te reklames qe i behet ne menyre mediatike apo perzgjehdhjes klienteliste. Nuk do te ishte atehere rasti te ndalohej ne menyre apsolute, gjate fushatave elektorale, perdorimi i spoteve TV, te manifesteve ose te formave te tjera te publicitetit te pranuara vetem ne sheshe reale ose virtuale (internet), te ketij ballafaqimi midis njerezve te lire, te cilet nga Athina e ne vazhdim perfaqesojne shpirtin e demokracise dhe te korrjes se konsensusit?

Publiciteti (me ksotot e tij te larta) eshte shpirti i tregetise: ndoshta nuk eshte rasti qe te jete edhe i demokracise.

Per te ndertuar vendin do te na duhet te rizbulojme dimensionin horizontal te demokracise dhe rrjeti i internetit eshte instrumenti me i jashtezakonshem sot ne dispozicionin tone.

“New York Times”: Ndaloni vetë-shkatërrimin e Shqipërisë

Shkruar nga AMA-News Opinione Jan 26, 2011
Daniel Korski*
Në një moment Shqipëria është destinacioni që duhet vizituar, i rekomanduar nga Lonely Planet për vitin 2011, një vend anëtar i NATO-s, qytetarët e të cilit shijojnë udhëtimin pa viza në Bashkimin Europian; në momentin tjetër forcat e qeverisë qëllojnë dhe vrasin protestues në rrugë dhe Ministria e Jashtme Britanike po paralajmëron vizitorët që të qëndrojnë larg turmave të njerëzve në Tiranë.
Shqipëria, e cila iu arratis një diktature të ngjashme me atë të Koresë së Veriut në vitin 1991, u rrëzua dhunshëm në vitin 1997 e tani duket se po shkon sërish drejt një tjetër katastrofe.
Europës i intereson nëse vendi do të zhytet në konflikte të brendshme, ose do arrijë të zmbrapset duke u kacavirrur.
Shqipëria ka qenë së fundmi një forcë për paqen në Ballkan, duke ndërtuar lidhje me armiqtë e vjetër si Serbia e u ka bërë thirrje vëllezërve etnikë në Kosovë e Maqedoni për të punuar për paqen. Trupat ushtarake të këtij vendi punojnë përkrah me ushtarët e NATO-s në Afganistan. Një rikthim tek konflikti do ishte i keq për Ballkanin, i keq për Europën dhe i keq për NATO-n.
Kriza aktuale megjithatë ka rrënjë të thella. Që nga viti 1992, asnjë nga zgjedhjet e organizuara në Shqipëri nuk janë konsideruar të lira e të ndershme nga Organizata për Sigurinë e Bashkëpunimin në Europë, trupa që monitoron zgjedhjet.
Në zgjedhje luftohet si në beteja me ushtritë që i shpallin besnikëri njëri- tjetrit, por jo procesit demokratik. Zgjedhjet janë një mundësi për politikanët për të shkatërruar kundërshtarët e për të pasuruar miqtë.
Zgjedhjet e fundit, në qershor të vitit 2009, nuk ishin ndryshe. Lideri i Partisë Socialiste në opozitë, Edi Rama, protestoi kundër rezultatit duke bojkotuar parlamentin. Bojkoti është ende në fuqi, duke i pamundësuar Shqipërisë një kanal për shkarkimin e mosmarrëveshjeve.
Ndërkohë, kryeministri Sali Berisha ka qeverisur në një mënyrë që ka bërë që Freedom House ta cilësojë vendin si “pjesërisht të lirë”, i njëjti status i dhënë për Abkazinë, Gambian e Nagorni-Karabakun.
Rivaliteti tejet i personalizuar e i mprehtë mes Ramës e Berishës ka vepruar si sharrë me dy krahë që pret në mes institucionet e vendit.
Merrni çështjen e Kushtetutës së Shqipërisë së vitit 1998. Tre vite më parë, Berisha dhe Rama në mënyrë cinike ranë dakord për disa reforma gjithëpërfshirës, duke ndryshuar brenda natës dokumentin, siç thotë ish- presidenti Alfred Moisiu.
Të dy liderët kanë menduar se do të qëndrojnë për të përfituar nga ndryshimet. Tani që vetëm njëri po përfiton, tjetri po tërbohet. E njëjta gjë u përsërit me prezantimin e një kodi të ri elektoral.
Korrupsioni është ndoshta problemi më i madh. Vendi i 95 nga 180 vende në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International në vitin 2009 ishte një përpjekje në grup. Megjithatë, Berisha ka refuzuar të shkarkojë aleatët kryesore që përballen me padi.
Një shpërthim në depot ushtarake që vrau shumë njerëz, detyroi dorëheqjen e ministrit të Mbrojtjes në atë kohë, Fatmir Mediu. Që nga ajo kohë, ai është rizgjedhur dhe imuniteti parlamentar, që e gëzonte përpara dorëheqjes, i është rikthyer nga Gjykata e Lartë (ai është momentalisht ministër i Mjedisit i Berishës). Janë të panumërta rastet e tjera në mesin e anëtarëve të klasës politike të të gjitha palëve.
Situata në media gjithashtu është e zymtë, pavarësisht garancive kushtetuese për lirinë e shprehjes.
Mediat normalisht cilësohen si partizane politikisht, dhe gazetarët mbeten subjekt padish, kërcënimesh e dhune fizike. Vitin e shkuar një gazetë kritike, Tema, u dëbua nga zyrat e saj pavarësisht një urdhri gjykate që e ndalonte një veprim të tillë. Botuesi i Tema-s më pas u godit nga truprojat e një manjati nafte, i lidhur me qeverinë.
Pas vitesh me këtë lloj aktiviteti, institucionet shqiptare në mënyrë jo të habitshme janë në një rrëmujë. Madje dhe gjyqësori është një rrëmujë, për sa kohë ka një debat politik në lidhje me faktin nëse duhen arrestuar gjashtë komandantë të gardës kombëtare, të kërkuar në lidhje me vrasjen e protestuesve.
Në vend që të ndalojnë dhe të shohin dëmet që kanë shkaktuar, Rama e Berisha kanë mprehur armët. Ata tani po shikojnë të angazhojnë mjete ekstra- institucionale për të fituar ose për të ruajtur pushtetin. Berisha akuzon Ramën se po përpiqet të “fitojë pushtetin me anë të forcës” dhe se ka orkestruar “një tentativë të qartë si kristali” për të rrëzuar qeverinë legjitime.
Ai synon tani që të nxjerrë në rrugë demonstruesit e tij.
Rama, nga ana tjetër, proteston se shteti i Berishës nuk është demokratik e thotë se vetëm një revolucion i stilit tunizian mund të sjellë ndryshime në vend.
Bashkimi Europian e ka përqendruar vëmendjen vitet e fundit diku tjetër në Ballkan. Tani, megjithatë, BE duhet të bëjë të qartë se politikanët shqiptarë duhet të distancohen nga përdorimi i dhunës dhe t’i japin fund shkatërrimit të institucioneve të shtetit.
Nëse jo, atëherë shqiptarët do të humbin të drejtën për të lëvizur pa viza në Europë dhe vendi do të harrojë çdo shans serioz për një anëtarësim në BE. Madje dhe anëtarësimi i vendit në NATO mund të jetë në rrezik.
Për të treguar shqetësimin e saj, Catherine Ashton, përfaqësuesja e parë e lartë e BE për politikat e jashtme duhet të dërgojë një negociator të lartë në Shqipëri. Një komision i përbërë nga ish- presidentë duhet të ngrihet për të hetuar dhunën e fundit.
Komuniteti ndërkombëtar duhet të organizojë dhe të mbajë zgjedhje të jashtëzakonshme parlamentare vitin që vjen, duke dërguar një mesazh të qartë se institucionet e Shqipërisë nuk janë më të besueshëm ose në gjendje për ta bërë këtë vetë.
Një qeveri e re duhet të mbajë një agjendë konkrete për reforma.
Kjo mund të ndalojë politikanët shqiptarë që të shkatërrojnë institucionet. Nëse kjo nuk bëhet, pasojat do të ndjehen përtej kufijve të Shqipërisë.

*Daniel Korski është një anëtar i lartë i Këshillit Europian për Marrëdhëniet me Jashtë

Ka nje Shqiperi me te mire.

“ Ne se ti do te ecesh shpejt, ec i vetem. Ne se ti do te shkosh larg, ec se bashku me te tjeret”. ( proverb afrikan)
“If you want to go fast, go alone. If you want to go far, go together” (africans proverb).

Ky proverb i vjeter afrikan, ne kontekstin aktual shtron perpara seicilit prej nesh dilemen: Po ne ku duam te shkojme afer apo larg? Si duhet te jete ecja jone, e gjate apo e shkurter qofte, e shpejte apo e ngadalte? Si duhet te jete ecja jone: e vetmuar ne rruge te pashkelura apo te ndjekim praktikat dhe modelet me te mira demokratike, te cilat kane provuar dhe provojne cdo dite se jane rruga e duhur edhe per ne?

Pergjigjia do te na vinte e menjehereshme. Duam te shkojme afer dhe larg njekohesisht. Asgje me shume asgje me pak: Ne aspirojme Europen. Sa afer dhe sa larg qenkemi prej saj. Spaskemi shume pune, por edhe sa shume pune paskemi njekohesisht. S'na duhet shume energji fizike se sdo te udhetojme shume, ne jemi gjeografikfisht ne Europe, asaj i perkasim qysh ne zanafillen tone, por nderkohe na nevojitet te shpenzojme shume energji mendore. Duhet te nderojme mentalitet, duhet te behemi realisht qytetare europian, qytetare te respektuar ne vendin tone, qytetare qe na e degjojne zerin ne shtetin tone, qytetare qe vendosim per fatet tona, pra qe qeverisemi dhe vetqeverisemi. Qytetare qe dine te zgjedhim qeveritare per te na qeverisur, jo per te na sunduar, qeveritare sherbetor te ligjit, jo te vetes. Qytetare qe njohim dhe kerkojme te na respektohen te drejtat tona. Kete duhet ta bejme shpejte, vec e vec dhe te gjithe se bashku, duke reflektuar seicili prej nesh, nen nje fryme te re qytetarie dhe te gjithe se bashku per te ndryshuar atdheun tone te perbashket, duke e sjelle Europen ne shtepine tone, duke e bere atdheunt tone nje vend i cili ka ne qender te tij qytetarin dhe askend tjeter mbi te, por gjithekend ne sherbim te tij. Ekziston nje pjese populli e paperfaqesuar. Le ti japim ze atij. Kjo Shqiperi me e mire ekziston. Ne vecse duhet ta bejme ate te dukeshme per te tere. Ne kete moment kur ka deshtuar demokracia pjesemarrese, eshte momenti te aplikohet demokracia e drejte perdrejte. Askush ska pse te kete frike nga kjo. Politika duhet te degjoje sovranin, s’duhet ta refuzoje ate,por vecse bashkarisht te rivendos rregulla te reja ,te ndereshme, trasparente dhe kushtetuese loje. Ti japim vendin e merituar ligjit dhe institucionit. Kete mund ta realizojme vetem te gjithe se bashku, me vullnet pozitive, duke dale mbi veten dhe mbi ndasite. Eshte momenti qe te flase perseri sovrani. Prej tij ska pse te kete askush frike. Gjykimi i tij ka qene gjithnje me i miri. Keshtu ka qene nga hera kudo. Te ne pse jo?. Kjo eshte sipas meje menyra me e shendeteshme per te dale nga tyneli ku kemi hyre. Vetem keshtu do te jemi pjese e Europes se vlerave. Vetem keshtu riverifikohet vullneti politik, ne se duam seriozisht te shkojme drejte kesaj europe apo e kemi shkuarjen drejt saj thjesht nje slogan te perdorur vetem si fasade mashtruese.

Duhet te shkojme larg....me shpejtesi.

Luiza Hoxhaj

Statistikat e animuara bejne diferencen jo fjalet

http://www.ted.com/talks/lang/alb/hans_rosling_reveals_new_insights_on_poverty.html
Nje nga kronikat televizive te gazetarit Marin Mema ne rubriken "Shqiperia tjeter"ne Top Chanell me beri ti rikthehesha kesaj vidioje, te cilen e kisha par kohe me pare dhe me kishte terhequr jashte mase.Ky sistem duhet perdorur edhe tek ne per ti dhene nje pergjigje me shifra demagogjive mbi zhvillimin, zhdukjen e varferise etj etj. Cdo gje eshte mundur me vullnet. Ky eshte sipas meje mesazhi i duhur per ti aplikuar keto lloj statistikash. Vecse nevojitet kurajo. Kurajo per ta pare realitetin ne sy,ashtu sic eshte. Mendova ta ndaj kete eksperience me lexuesit e ketij blogu. Ka vlere dhe mund te sjell ndryshim edhe ne punen e cdo studjuesi, apo personi qe ne pune e tij implikon shifrat. Kjo eshte me e shpejta qe mund te beja nderkohe qe jam ulur dhe po shkruja disa radhe mbi varferine, nje copez nga realiteti trondites te te ciles prezantoi rubrika ne fjale.

Cilesia e elitave politike dhe etika politike

“..veprimi i qeverise do te duhej te ishte zhvilluar per mireqenien e te gjithe qytetareve dhe jo te nje grupi apo te nje klase te vecante..”.
                                                                                        mbeshteste Aristoteli

         Mu desh ti referohesha kesaj teze te mbeshtetur nga Aristoteli, per te tentuar ne menyre modeste te bej nje analize pak komplekse, e cila na imponohet nga zhvillimet e fundit ne skenen politike shqiptare, mbi kompozimin, tendencat dhe evolucioni e asaj qe quajme elite, duke u ndalur edhe mbi ate, qe duhet te jete nenklase e elites, klasen drejtuese, ne formen e nje teresie personash te ndergjegjshem per rolin e tyre si mbartes te nje projekti te perbashket shoqeror, te cilin duhet ta zhvillojne ne realitetin konkret ne favor te te gjitheve.

Per nje kohe te gjate studimi i elitave politike ka qene objekt ekskluziv i shkencave poltike, te sociologjise dhe antropologjise. Vone elitat poltike jane bere objekt i analizave te ekonomise, duke njohur rolin e nderveprimit midis politikes dhe ekonomise (rendesia e madhe e dukeshme e raportit midis ekonomise dhe politikes i ka fillimet e saj ne refleksionet e protestantizmit), duke kualifikuar te paren e dy termave, nepermjet konsideratave mbi cilesine e subjekteve poltike. Ne disa raste, ku ben pjese edhe vendi yne, pershtateshmeria e klasave poltike dhe drejtuesve eshte nje nga kufizimet me te medha, biles pengesa, sipas kendveshtrimit te analizave, per efikasitetin e veprimeve per zhvillim. Sot eshte themelore te pyesesh per cilesine e elitave politike, e lexuar kjo jo vetem nepermjete cilesive dhe integritetit moral, por nepermjet nje te dhene me te matshme: ate te paisjeve me njohuri dhe aftesi te politikaneve. Kjo ka rendesi per vet faktin e te qenit te saj nje pjese shume e rendesishme e shoqerise, te pakten per dy arsye: a) sepse bejne ligje; b) sepse kondicionojne formimin e elitave te tjera.

Kriza e 2008, dhe ne vijim, pervec te tjerave, ka afirmuar primatin e politikes mbi ekonomine, megjitheqe ende mendohet, qe tregjet jane ne gjendje te funksionojne ne menyren perfekte, mjafton qe ti besh te vetveprojne. Ne ditet e sotme eshte arritur ne nje rizbulim te disa prej recetave keynesiane dhe te perqendrimit te nderhyrjeve ne ekonomi. Kriza ka demostruar ne fakt jo konsistencen dhe mbi te gjitha rrezikshmerine te besosh pa kushtesisht ndaj tregut te lire, duke kerkuar nje nderhyrje te forte nga ana e shtetit dhe autoriteteve rregullatore. Eshte kerkuar gjithashtu me urgjence nje rregullim i tregjeve financiare, tashme pa kontroll, si dhe domosdoshmeria e rimarrjes se rritjes, per te mbetur sistemi aktual nje sistem produktiv, pavaresisht pse i cenuar nga kriza, dhe rikuperuar punesimin dhe te ardhurat e humbura.

Kush mund ti bej keto rregulla ne se jo politika? Kush vendos mbi shpenzimet publike dhe sektoret, qe duhen mbeshtetur ne se jo politika?

Por per te shkruar ligje dhe per te bere politika te mira nevojiten drejtues te zotet dhe kompetente, pasi ligjet, qe ata bejne dhe politikat, qe aplikojne, jane per nga natyra e tyre zgjedhje kolektive dhe si te tilla ato incidojne mbi interesat e nje kategorie te panumert personash. Te besh zgjedhje te mira kerkohet nje aftesi per te mbledhur dhe elaboruar informacion te gjere dhe kompleks, jo vetem te dish te pergjigjesh dhe te vendosesh, duke konsideruar vetem kundrejt interesave te percaktuara nga momenti historik. Rreziku ne kete rast eshte se mund te behen zgjedhje jo “optimale”, zgjedhje qe nuk jane mjaftueshmerisht te barabarta, qe nuk rezultojne perfshirese, ose qe nenshtrojne interesin kolektiv ndaj interesit te “grupit” duke garantuar prodhimin e te mirave te “klubit” dhe jo te te mirave kolektive. Pikerisht aftesia per t’iu pergjigjur nevojave me te pergjitheshme eshte ajo pike qe luan rol ne debatin midis elites politike dhe asaj te shoqerise civile ne ditet e sotme.

Studimi i elitave politike eshte domosdoshmeri edhe per faktin e rendesishem se jane ato, qe kondicionojne formimin dhe te “tipeve “ te tjera te elitave te vendit, te elitave “drejtuese”. Klasat politike me cilesi te ulet jane te orientuara te zgjedhin klase drejtuese po me cilesi te ulet. Kjo ndodh: a) ose per leverdi, sepse kjo kategori me thjeshte i ben oragnike objektivat e veta, b) ose per paftesi per te zgjedhur. Ne se klasat drejtuese zgjidhen mbi bazen e kritereve te tjera, te ndryshme nga ato “meritokratike”, atehere ketu kemi te bejme me nje problem etik.

Klasat drejtuese kane nje funksion te rendesishem ne shoqerite tona. Ato bejne te mundur objektiva te paaritshem ne raste te tjera, duke shmangur pengesa dhe garantuar rritjen ne periudha afatgjata. Po si formohen ato? Si seleksionohen ato?

Formimi dhe rinovimi i klases politike eshte nje problem thelbesor per cdo rend politik, siodmos per demokracine eficienza e te ciles varet edhe nga ekzistenca e elitave politike kompetente, te pergjegjshme, per sa te jete e mundur te ndershme, dhe mbi te gjitha te afta te individualizojne dhe ndjekin interesin e pergjithshem te komunitetit. Ndertimi i proceseve nepermjet te cileve formohen elitat politike eshte nderkaq nje problem me interes te madh. Procese te tilla jane ne fakt te kondicionuar nga nje seri variablash te cilet kane nevoje te llogarisin: kushtet ekonomike, artikulimet e shoqerise, mobilitetin social, kulturen dhe mentalitetin e klases drejtuese dhe ne fund sistemin politiko-institucional Ne realitet procese te tilla jane te lidhur me raportin midis shoqerise dhe pushtetit politik, midis klases drejtuese dhe elitave politike.

Prej shume vitesh e dime, qe fatkeqesia e Shiqperise se sotme, eshte brishtesia ose me keq mungesa e klases drejtuese ne lartesine e detyres se saj. Ndersa veset jane ne syte e te gjitheve, me e veshtire duket, te pakten gjykuar nga cilesia e debatit publik, te thuash se cilat jane cilesite e kerkuara. Eshte perpara syve te te gjitheve paftesia e shtreses drejtuese per te zgjidhur disa nga problemet emergjente qe zgjasin prej vitesh. Do te evidentoja te pakten dy probleme lidhur nga zhvillimet e fundit ne vend: se pari ato te funksionimit demokratik te sistemit tone, i cili ende klasifikohet si demokraci hibride nga agjencite te specializuara nderkombetare. Se dyti e njejta konsiderate vlen te thuhet per alluvionet (permbytjet), te cilat nga te jashtezakonshme jane kthyer ne te zakoneshme ne vendin tone (me risk te larte hidrogjeologjik). E njejta situate dramatike riprezantohet rregullisht pas cdo shiu te zgjatur, ne zona me nivel te larte te ndertimeve, duke i kthyer strukturat banuese ne te papershtatshme. Kjo emergjence me shume se neglizhenca e perditeshme, te ben te hedhesh syte mbi stofen dhe cilesine e kujt duhet te qeverise dhe t’i zgjidhe ato. Te njohesh kompozimin dhe strukturen e klasave drejtuese eshte e rendesishme per te kuptuar se si elitat mund t’u pergjigjen krizes se besimit, duke u investuar per rikuperimin e autoritetit, bazuar mbi kompetencen dhe etiken.

Disa te dhena mbi nivelin e arsimit te elites politike te thone se cilesia e elites politike shqiptare eshte kryesisht mediokre: perqindja e te zgjedhurve te rinj apo konfirmimi i atyre ekzistues ne Parlament ne posedim te nje niveli te larte arsimimi (jo thjesht posedim diplome) ka shkuar ne zvogelim konstant ne kohe. Ky perkeqesim ben qe parlamenti yne te jete i populluar me servil, ngaterestar dhe orator, me shume se sa profesor dhe profesionist ne profesionin e tyre. Kjo eshte shume preokupante per te ardhmen e vendit, mbasi rezultati neto i te pasurit elite poltike pak te arsimuar eshte nje varferim civil komplesiv. Te shtosh spesorin e dijeve ne fakt shton mbi te gjitha cilesine njerezore, shton etiken individuale dhe kolektive. Nga krahasimi i te dhenave mbi arsimin e deputeteve ne legjislatura te ndryshme, duket evidente qe ekziston nje korrelacion midis pakesimit te nivelit arsimor te deputeteve tane dhe humbjes se cilesise se poltikes, ne te cilen niveli me i ulet i arsimit eshte vetem njeri nga treguesit. Ne vendet e tjera nuk ndodh keshtu. Perse atehere duhet te ecim ne drejtim te kundert kur dihet, qe shqiptaret gjithmone e kane cmuar dijen (mjafton tu referohemi sakrificave te prinderve shqiptar ne cdo kohe per ti paisur femijet e tyre me diplome universitare)? Nje situate e tille, sipas meje, buron nga pamjaftueshmeria dhe ineficenca e kritereve te perzgjedhjes se perfaqesise poltike, ku per shkake te cilesise se ulet politike jane orientuar per te zgjedhur klasen drejtuese te cilesise se ulet dhe nje pjese, jo e vogel e parlamentareve aktuale, as qe mund te ishin pjese e klases drejtuese ne sensin e vet, ne se do te perdoreshin kriteret meritokratike. Mendoj qe menyra ne te cilen behet seleksionimi i klases poltike dhe ketu natyrisht konkurojne roli i kombinimit te ligjit elektoral (mungesa e preferences) me makanizmat e selksionimit te brendshem partiak, pasi jane ato qe prodhojne kete situate, si shkaqe endogjene, pa perjashtuar gjithashtu edhe shkaqet ekzogjene. Te rinjte dhe grate jane kategorite me te peanlizuara ne nje sistem, qe nuk cmon meriten dhe dijet, por pushtetin e zoteruar nga oligarkit e konsoliduara. Eshte teper e thjeshte te konstatosh, qe klasa drejtuese tek ne eshte e vjeter dhe maskiliste (sidomos ne mentalitet). Te gjithe mbeshtesim qe duhet te ekzistoj nje mobilitet gjeneratash dhe qe grave duhet tu jepen me shume mundesi per te arritur ate qe meritojne. Per keto shkaqe te pakten mekanizmat e brendshem te seleksionimit dhe ligji elektoral duhet te korigjohen, ne te kundert gjerat keqesohen. Sa me e hapur dhe me mobilitet te larte social te jete shoqeria, aq me i shpejte eshte procesi i nderimit te klases se saj politike. Nje shoqeri e tille nuk mund te pranoj dhe duartrokase batuta te tilla si ajo e kreut te qeverise ne daljen e pare publike per bitin 2011 se: “Ketu do te jemi edhe ne 3 janar te 2018 per te bere bilancin e realizimit” apo edhe aplikimin e shantazhit apo nxjerrjes se “xhevahireve” kur na cenohet interesi individual. Kjo eshte shprehje e koncentruar e sa konstanton analiza se nje nga karakteristikat e elitave ekzistuese shqiptare eshte: “Stabiliteti” i elitave me tendence kembimi gjeneratash te ulet, sidomos ne sektore politiko-ekonomik, ku analiza vec kesaj evidenton edhe nje lidhje te forte midis komponenteve politik dhe managerial dhe se si ne kohe mbivendosjet e tyre jane shtuar. Lidhjet gjithnje e me te ngushta midis botes se bisnesit dhe politikes (ne te dy krahet politik) munden lehtesisht te demtojne kontrollin politik, i cili demton llogaritshmerine, per rrjedhoje pergjegjshmerine. Per kete arsye eshte mire qe rolet e menaxhereve dhe ato politik te mbeten te ndare.

Stabiliteti autoreferencialist, mbyllja ndaj prurjeve te reja apo mungesa e vizionit ne klasen drejtuese shqiptare jane te kritikueshme. Edhe ato ndryshime qe ndodhin jane me shume fryt i konsensusit dhe domosdoshmerise se krijimit apo mbajtjes ne kembe te maxhorancave te caktuara se sa i kompetencave dhe cilesive qe zoteron nje person ne elite. Normalisht publiku duhet te di se cfare cilesish duhet te plotesojne perfaqesuesit e klases drejtuese, qofshin te rinj apo te vjeter, burra apo gra te cilet shpesh duhet te marrin vendime te veshtira, ndonjehere jo popullore. Ato mund te permblidhen me dy fjale: pergjegjeshmeri dhe aftesi projektuese. E para te imponon te marresh pergjegjesi jo vetem ndaj interesave private, por edhe atyre kolektive, kurse e dyta kerkon inteligjence inovative dhe inisiativa te realizueshme. Per te pasur nje klase drejtuese cilesore nuk eshte i mjaftueshem kooptimi i te rinjve ( jo ralle me meriten si mbajtes te cantave te shefave politik apo akademik qofshin) apo grave (disa me meriten si bija ose bashkeshorte te dikujt). Per kete nevojiten dispozitat e seleksionimit, qe tek ne funksionojne keq ose nuk ekzistojne fare, me qellim qe elitat e te ardhmes te mos jene sozi ose fotokopie e elitave paraardhese ose e atyre qe i inspirojne.

Si do te jete klasa e neserme drejtuese shqiptare? Ne cfare shkollash formohen sot truri shqiptar? Ku studiojne profesoret, qeveritaret, drejtoret, nepunesit, eksperte, gazetare, juriste teknike etj qe do te marrin ne dore fatet e Shqiperise se neserme? Keto pyetje duhet te jene preokupimi yne pertej te perditeshmes se mundimeshme.

Ketu duhet te perfshijme edhe universitetet cilesore, ne bankat e te cileve ulen ata, te cilet do te drejtojne Shqiperine e neserme. Duke vleresuar qe e ardhmja e cdo vendi matet me cilesine e klases se vet drejtuese, rendon mbi shpatullat e universiteteve aktuale domosdoshmeria e krijimit te nje baze kulturore per elitat e te ardhmes. Edhe pse procesi i kembimit jep fryte pozitv ne terma te qeverisjes se sistemeve, eshte domsodoshmeri, qe ai te zhvillohet me gradualitet dhe pa rokada detyruese, por duke pergatitur klasen drejtuese me synim krijimin e nje hapesire kulturore ku elitat legjitimohen reciprkisht, duke shkembyer ide dhe vlera. Kujt mendon qe “rotacioni” eshte zgjidhja e problemit te klases politike te paafte, do te ishte me mire te pergjigjeshin jo me listen se sa te rinje jane kooptuar ne drejtimin e partive por me kerkesen e nje ballafaqimi mbi ide dhe programe. Ndoshta jo te gjithe te vjetrit jane per tu nderuar dhe jo te gjithe te rinjte jane per tu vleresuar. Ne momentet historike te inovacioneve teknike dhe organizative, te rrugeve te reja tregtare dhe te zbulimeve shkencore, te zhvillimit te nje aktiviteti te ri njerezor, qe mund te jene origjina e lindjes se nje drejtimi te ri social, thene ndryshe te nje klase te re, eshte me e thjeshte qe “beteja” te zhvillohet atje ku te vjetrit gjejne me shume veshtiresi. Historia e sotme eshte mbushur me shembuj, qe konfirmojne kete opinion. Ne vendet me te indistrializuara kontrollin po e merr ajo qe quhet “shoqeria e dijes” e cila po formohet edhe ne Shqiperi, duke formuar nje klase te vertete, qe duket se po ben diferencen.

Luiza Hoxhaj

Tirane me 15.01.2011

Boruar ne gazeten Tirana Observer dt 16.01.2011