Dy shqetësime më vijnë vazhdimisht në mendje kur vëzhgoj mënyrën se si po zhvillohet territori në shumë zona të Shqipërisë.

 

Dy shqetësime më vijnë vazhdimisht në mendje kur vëzhgoj mënyrën se si po zhvillohet territori në shumë zona të Shqipërisë.

Së pari, raporti midis zhvilluesve të projekteve dhe komuniteteve vendore shpesh perceptohet si i çekuilibruar. Në disa raste krijohet ndjesia e një qasjeje të distancuar dhe jo gjithmonë të ndjeshme ndaj banorëve që jetojnë pranë këtyre ndërhyrjeve apo që ndajnë drejtpërdrejt hapësirën me to. Përtej aspekteve ligjore dhe teknike, kjo ngre një çështje të rëndësishme të etikës së komunikimit, si në aspektin procedural ashtu edhe në atë njerëzor. Respekti për komunitetin, informimi, konsultimi dhe dialogu nuk duhet të jenë formalitete, por pjesë e pandashme e kulturës së zhvillimit të territorit. Në fund të fundit, çdo çështje që lidhet me territorin duhet të trajtohet përmes komunikimit institucional, transparencës dhe procedurave të rregullta ligjore. Çdo ndërhyrje fizike në pronë apo në infrastrukturë, pa paralajmërim të qartë dhe pa një proces të verifikueshëm, krijon ndjesinë e mungesës së sigurisë juridike dhe të arbitraritetit në veprim. Kjo dëmton jo vetëm besimin e qytetarëve, por edhe vetë legjitimitetin e procesit të zhvillimit.

Nuk është fjala për raste të veçanta, të cilat kanë rrugët e tyre institucionale dhe ligjore për t'u trajtuar. Fjala është për klimën e përgjithshme që krijohet në raportin midis zhvillimit, territorit dhe komunitetit. Një klimë e bazuar në komunikim, transparencë, respekt të ndërsjellë dhe siguri juridike prodhon besim. Një klimë e bazuar në imponim, mungesë dialogu dhe distancë nga komuniteti prodhon mosbesim dhe konflikt.

Së dyti, vihet re një prirje e vazhdueshme për përdorimin e emërtimeve në gjuhë të huaj për komplekset rezidenciale dhe turistike, duke lënë në hije toponiminë vendore dhe identitetin gjuhësor të territorit. Në këtë kontekst, lind natyrshëm pyetja se cilat janë kriteret që udhëheqin këto zgjedhje emërtimi në raport me rregullimin e territorit dhe ruajtjen e identitetit kulturor.

Në fakt, shumë prej këtyre hapësirave mund të emërtoheshin lehtësisht dhe bukur në shqip, duke ruajtur lidhjen me vendin dhe historinë e tij. “Green Coast” mund të ishte “Gjiri i Gjelbër”, ose thjesht “Gjiri i Palasës”. “White Rocks” mund të ishte “Shkëmbinjtë e Bardhë”. Emra që jo vetëm përshkruajnë peizazhin, por edhe ruajnë kujtesën dhe identitetin e vendit.

Këto nuk janë vetëm çështje estetike apo formale. Ato lidhen me mënyrën se si e konceptojmë zhvillimin, marrëdhënien me komunitetin dhe respektin për identitetin kulturor e territorial. emërtimi është pjesë e identitetit territorial dhe jo thjesht marketing

Në pamje të parë, etika e komunikimit dhe emërtimet e komplekseve mund të duken si çështje të ndryshme. Në thelb, ato burojnë nga i njëjti raport me territorin: a e shohim atë vetëm si një aset ekonomik për t'u shfrytëzuar, apo si një hapësirë jete, kujtese, identiteti dhe bashkëjetese?

Pikërisht për këtë arsye, nevojitet një debat më i gjerë publik mbi mënyrën se si po zhvillohet territori në Shqipëri. Një debat që të mos kufizohet vetëm te aspektet ekonomike dhe ndërtimore, por të përfshijë edhe komunitetet vendore, identitetin e vendeve, etikën e komunikimit dhe parimet e demokracisë pjesëmarrëse, pa të cilat zhvillimi rrezikon të jetë i suksesshëm në shifra, por jo domosdoshmërisht në cilësinë e jetës dhe mirëqenien territoriale.

Nevojitet një debat i gjerë publik mbi kulturën e zhvillimit të territorit në Shqipëri. Një debat që të përfshijë jo vetëm ekonomistë, urbanistë, investitorë dhe institucione, por edhe komunitetet vendore. Sepse cilësia e zhvillimit nuk matet vetëm me atë që ndërtojmë, por edhe me mënyrën se si e ndërtojmë, si komunikojmë dhe sa respekt tregojmë ndaj njerëzve, historisë dhe identitetit të vendeve ku ndërhyjmë.

Beyond the Promise: The Vision for Vlora’s Blue Highway and Regional Development

Author's Note (June 2026): Rereading this article today, more than a decade after it was originally written and published in May 2013, brings a special intellectual satisfaction. What was viewed with skepticism by analysts at the time and seen merely as an electoral promise has today become a tangible reality for our region. The "Blue Highway", the "Labëria Road", and the radical transformations in Vlora's infrastructure and tourism prove that projects based on European standards and the simple needs of daily life are the only ones that bring sustainable development. This text remains a living testament that when vision is grounded in knowledge and social capital, the future can be accurately foreseen. Below is the full, unchanged English version of the 2013 analysis.

I thought of sharing these few lines regarding an electoral promise, beautiful and useful in my view, which I believe will not remain simply a dream. Movement is a primary human need. However, people simultaneously need peace and a healthy environment. Finding the right balance is not always simple. Precisely in an area like Vlora, with its transit function given by its geographical position, movement and traffic constitute a theme of great importance, which will remain so in the future. Our duty is to find solutions capable of creating sustainable movement. One such option is the “Blue Highway.”

Secondly, I wrote these lines also for the simple fact that this issue has caught the attention of some respected analysts, who are somewhat skeptical about this promise. The Blue Highway, or the highway of the sea, as we Vlora citizens would like to call it, presented and promised by the leader of the PS, Mr. Edi Rama, during the introduction meeting of socialist candidates in Vlora—specifically his presentation as a candidate for MP of this district, included as one of the priorities of the "Rilindja" (Renaissance) program, and attacked by the leader of the PD, Mr. Sali Berisha—is not a utopia, but a realistic promise.

This highway is in full coherence with European projects to build the Mediterranean Sea Highway. This major pan-European project is designed to evaluate, confront, and optimize transport across Europe. The objective of this project is to rationalize, improve, and optimize work methods as well as movement procedures for people and goods, each in the respective segment of interest (goods from ports toward the inland highway, tourist flows from ports toward the sea highway).

The realization of this project will greatly serve one of the priority sectors for the development of the country and the Vlora district in particular, as a priority region for tourism of all kinds: coastal, sports, mountain, cultural, archaeological, including elite tourism. This was explained very well during the presentation of the Rilindja program. It will simply be one of the indicators that Albania will keep pace with the times. Its pulse of development must be at the same frequency as developments according to the most advanced standards of the time. The strength of these promises, in my opinion, lies precisely in the simple things of our daily lives.

The second strong point offered in Rama’s presentation in Vlora was the promise that agrobusiness and tourism, accompanied by appropriate infrastructure (meaning connections with national axes of local roads, including the Labëria road—a long-standing dream that would revitalize this area—and internet access) will build the future of the Vlora district. The development of entrepreneurship in Vlora, according to him (and I share the same opinion), has a beating heart: agrobusiness and tourism, which must be encouraged and promoted by creating the necessary networks of cooperation. In this way, Vlora will be promoted.

This is a pragmatic vision based on the advantages brought by the adoption of a strategic and organizational model, offering important opportunities to strengthen these key sectors, charting together the birth of an evolution—a development that is not based on pharaonic works. I am convinced that in cooperation lies the strength to face great challenges, such as the development of agriculture and tourism.

This conviction is based on the tradition of our district, its values, and the ideas generated in our daily lives. History shows us that these sectors operate in close cooperation with each other and must be valued as such—as engines of our economic and social development and as a source of well-being. Excellent initiatives already exist in the Vlora district. I am very confident that by leaving and creating the necessary space and individual freedom for new concepts, good ideas will be born in the region. Good ideas are often the beginning of a success story. But good ideas alone are not enough. Partners are also needed for their realization. In this case, it is the Socialist Party with its program that offers itself as a partner to the citizen, for the realization of the best ideas and for the development of our district in particular and the country in general. Alone you can produce, but only together can you realize added value: development.

Another point that has left a good portion of opinion-makers skeptical is that the port was not given due attention. On the contrary, I would say. The port was one of the targets regarding the unfulfilled promises of the current majority. Restoring public attention to the past importance that the Port of Vlora had five centuries ago is accompanied by the promise that it will return Vlora's brilliance to the map of maritime ports. The “sea highway” serves this idea. But this is not necessarily achieved by embracing the current port project, which is incompatible with the main development priorities of the Vlora district. Certainly, this requires something much better than that project.

In the due time, within the right ranking of priorities, I believe the future governance will provide the best option. The development project of Vlora, with its resources, the variety of priorities, the diversity of climate, and its historical, cultural, and archaeological values, requires a better-thought-out project that will harmonize all these priorities. In Vlora and beyond, simple, daily things were presented—things that those who do not carry them on their backs every day fail to recognize, but which improve the quality of life for the citizens of this country from the very first moment. These are priorities that primarily require will, accompanied by the necessary knowledge and social capital. These are matters that simply require you to love this country and to invest in its prosperity. If we love this country, the only “great work” it needs is securing its territory and restarting high-quality agriculture.

Luiza Hoxhaj

Original text written in Tirana, May 21, 2013

Republicated with updates in June 2026

Gjëmimi i dheut amanet lënë

 

 

Shënim: Kjo poezi është një reflektim artistik mbi vlerat historike dhe dhimbjen njerëzore për fatet e atdheut, e shkruar si pjesë e ciklit tim të krijimeve letrare.

Nga mjegulla e kohës vijnë burrat e motit,
Që shkrinë pasurinë, floririn dhe jetën,
Kala ngritën mbi gjakun e lotin,
Për këtë truall që shtrat u është bërë.

Dhanë gjithçka e s’kërkuan asgjë,
E lanë atdheun si nuse në dritë...
Kurse sot, o Zot, tinëzisht, pa zë,
Çakejtë brinjët po ia nxjerrin!

Si nuk iu ndanë këtij vendi, padrejtësisht të mpakur,
Ata që pasuri plaçkitin dhe ndrydhin fate,
E mandej në plaçkashitës shndërrohen,
Duke ia shterur burimet kësaj vatre.

Shesin përditë që të mbrojnë çka vodhën,
Plaçkën e parë e kthejnë mburojë,
Mbi gjakun tonë pushtetin thonizojnë,
Që krimin e tyre askush mos ta tregojë.

Mbi dheun dhe nëndheun e shenjtë,
Ku prehen eshtrat e të parëve, kthetrat zgjatin,
Dhe gjumin ua trazojnë ndër varre,
Tregtarë të mjerë shpirtrash për fitim.

E pabesueshme!
Edhe dhenë këtij dheu duan t'ia zhvatin,
Të mbytin dhe shpresën që ua mblatoi i pari,
Por, më kot! Dridhuni!
Nën puhizën që lehtësisht vibron,
Fshihet vullkani dhe zjarri i shqiptarit.

Luiza Hoxhaj
(18 Maj, 2026)