Perse ndermarrjet tona nuk punojne per projektet?

Egziston ne ndermarrjet nje tematike pak e erret dhe e mjegullt: project managment . Nga Wikipedia: me shprehjen anglisht project management, thene ndryshe edhe administrim, drejtim i projekteve, kuptohet teresia e aktiviteteve te zhvilluara per realizimin e disa qellimeve/objektivave te nje projekti. “Nje projekt eshte nje sforco e limituar ne kohe (me nje date fillimi dhe nje date te permbushjes) per te krijuar disa produkte dhe ose rezultate specifike, qe sjellin disa perfitime ose vlere te shtuar per angazhuesin/ose klientin”.

Ndermarrjet sot ankohen shume. E bejne kete kryesisht per shkake te nje paradoksi: ndersa puna pakesohet, koha e shpenzuar ne ndermarrje shtohet. Investohet me shume kohe ne “rikuperimin e kreditit”, ne administrimin e zakonshem, ne sforcon komerciale me klientet. Diferencat ngushtohen dhe investitoret jane gjithnje e me nervoze, me te tensionuar, me gjakenxehte.

A jemi te sigurt qe nen termin “krize”, mund te mbyllim gjithe pergjegjesite (fajet) e kesaj spiraleje negative? Ne eksperiencen e konsulentit verej te pakten tre dinamika, ne te cilat ndermarrjet aktualisht nuk jane te administruara.

·        A eshte valle puna e planifikuar dhe burimet vene te gjitha te destinuara nga nje vend ne tjetrin? Un enuk kam pare, qe punonjesve tu besohet nje projekt. Minuta e fundit dominon ndermarrjet.

·        Nuk egziston nje buxhet per projekte. Ndermarrjet shpesh  trasferojne parate nga kliente perfitues, qe u “mbulojne” edhe shpenzimet e projekteve, ne humbje te te cilave sipermarresi nuk ndjen te aplikoje, kurthin e humbjes se ndaluar (jam duke humbur para ne vend qe te fitoj, po ndaloj eshte mendimi qe e udheheq sipermarresin).

·        Veprohet me sjellje te paparashikueshme, pa patur as vizionin minimal te perfitimeve qe “pjesa e vet” i sjell efektivisht projektit.

Sipermarresi eshte nje figure decizive dhe qendrore ne ndermarrjet e vogla dhe te mesme, sepse “ben gjene e duhur”. Ai eviton te marre model managerial dhe vendos vet me intuite, duke gabuar ralle. Por kjo nuk mjafton as pe rnderrmarrjet e vogla e sidomos per ato t emesme e te medha. Ne nje moment ne te cilin burimet ekonomike dhe te perkoheshme jane themelore, dhe cdo energji e shpenzuar shkone e djegur, te aplikosh bazat e project managment ne aktivitetin personal eshte sot thelbesore.

Fjalet kyc ne kete proces jane: budgeting, planifikim dhe matje. Vetem duke arsyetuar mbi keto tema ndermarrjet tentojne dhe mund te konkurrojne ne nje kontekst gjithnje dhe me kompleks. Kerkesa sot megjithate lind spontanisht, sepse ndermarrjet tona nuk i aplikojne keto koncepte?

Ne kete rast behet fjale per incompetence apo per nje lloj “dembelizmi” ndaj inovacionit ne administrim? Nga kush presim detyren qe te formoj, ndihmoje dhe mbeshtes ndermarrjet tona ne nje proces virtuoz te rritjes dhe optimizimit?

Revolucioni i Tretë Industrial: Një revolucion i paplotë në vizionine Rifkin

Në këto shënime po i referohem Jeremy Rifkin dhe librit të tij “Revolucioni i Tretë Industrial”. Ky libër përmban një profeci që, sipas meje, mbetet përgjysmë, e paplotë. Dhe pikërisht për këtë arsye, mundësia e realizimit të saj vihet në pikëpyetje. Për fat të keq.

Në çfarë konsiston Revolucioni i Tretë Industrial? E thënë shkurt, ai mbështetet në disa elemente themelore: energjinë e rinovueshme të prodhuar lokalisht, një rrjet të gjerë që lidh prodhuesit lokalë dhe mundëson shkëmbimin e energjisë, një marrëdhënie të re me Natyrën dhe një empati të re ndërmjet njerëzve, të favorizuar nga ndërlidhja dhe bashkëpunimi.

Me të gjithë këta elementë, të domosdoshëm në rrugën e sotme të zhvillimit, jam dakord. Madje, i kam vendosur edhe në fokus të punës së Qendrës për Studimin e Politikave Europiane për Zhvillimin Rajonal dhe Lokal.

Por përse, sipas meje, parashikimi i Rifkin mbetet një revolucion i paplotë?

Një përgjigje mund ta gjejmë në marrëdhënien midis Rifkin dhe José Luis Rodríguez Zapateros, ish-kryeministrit të qeverisë së majtë të Spanjës, të cilën vetë Rifkin e përshkruan në faqet 163–166 të librit të tij.

Historia fillon me interesimin dhe angazhimin e Zapateros për ta kthyer Revolucionin e Tretë Industrial në një rrugë themelore të zhvillimit të Spanjës. Ky, sigurisht, ishte një qëllim fisnik. Për realizimin e tij, Rifkin u angazhua intensivisht në hartimin e një Master Plani, i cili do të orientonte transformimin e ekonomisë spanjolle sipas vizionit të tij.

Por, sipas rrëfimit të Rifkin, kjo ndërmarrje nuk arriti të jepte rezultatet e synuara. Më pas, Spanja u përball edhe me një krizë të rëndë ekonomike, ndonëse më parë kishte përjetuar një periudhë bumi ekonomik. Kjo nuk do të thotë se kriza erdhi si pasojë e mosrealizimit të planit, por përvoja ngre një pyetje të rëndësishme për mënyrën se si konceptohen dhe realizohen transformimet e mëdha.

Çfarë na mëson kjo histori?

Së pari, duhet thënë se idetë e Rifkin janë vërtet të rëndësishme. Por procesi përmes të cilit ato synojnë të realizohen duket se mbështetet në një logjikë kryesisht menaxhuese: disa njerëz të ditur hartojnë një Master Plan, ndërsa të tjerët duhet ta zbatojnë atë.

Pavarësisht qëllimeve të mira, këtu shfaqet një kundërthënie e mundshme: a mund të ndërtohet një shoqëri e organizuar mbi parimin e decentralizimit përmes një metodologjie vendimmarrjeje që mbetet kryesisht nga lart-poshtë?

Rifkin propozon kalimin nga një sistem energjetik i centralizuar dhe hierarkik drejt një sistemi të shpërndarë, bashkëpunues, të mbështetur në atë që ai e quan “fuqi laterale”. Por a mjafton ndryshimi i strukturës teknologjike dhe ekonomike, nëse mënyra e konceptimit dhe drejtimit të transformimit mbetet e centralizuar?

Edhe propozimi i tij për të zëvendësuar lobimin e interesave të Revolucionit të Dytë Industrial me një lobim në favor të Revolucionit të Tretë Industrial ngre një pyetje të ngjashme. A kemi të bëjmë me ndryshimin e mënyrës së funksionimit të shoqërisë, apo vetëm me zëvendësimin e aktorëve që ndikojnë mbi vendimmarrjen?

Në një shoqëri komplekse, idetë që lindin vetëm nga qendrat drejtuese janë domosdoshmërisht të pjesshme. Ato vështirë se mund të mobilizojnë shumicën e shoqërisë, nëse njerëzit nuk i kuptojnë, nuk i përqafojnë me bindje dhe nuk bëhen vetë pjesë e procesit të ndryshimit.

Kjo nuk do të thotë se planifikimi është i panevojshëm. Master Planet dhe strategjitë mund të jenë instrumente të dobishme për të orientuar zhvillimin. Por ato nuk mund të zëvendësojnë transformimin e vetëdijes shoqërore dhe as pjesëmarrjen e njerëzve në krijimin e së ardhmes së tyre.

Nëse të mençurit, studiuesit dhe klasa drejtuese duan vërtet të kontribuojnë në një revolucion, detyra e tyre nuk mund të kufizohet në përshkrimin e botës që duhet të ekzistojë pas tij. Ata duhet të ndihmojnë në krijimin dhe përhapjen e sistemeve të reja njohëse, duke bërë të mundur që shoqëria jo vetëm t'i përvetësojë, por edhe të marrë pjesë në zhvillimin e tyre.

Pra, ngado që të shkojmë, vijmë gjithnjë tek DIJA.

Historia e Rilindjes Europiane na mëson se transformimet e mëdha nuk lindin domosdoshmërisht nga një projekt i parapërgatitur. Rilindja u ushqye nga rizbulimi i kulturës klasike dhe nga zhvillimi i mënyrave të reja të njohjes e të interpretimit të botës. Mendimtarët, artistët dhe studiuesit e saj nuk kishin hartuar një Master Plan të Rilindjes. Përmes veprës së tyre, ata kontribuuan në formimin e një vetëdijeje të re, e cila ndryshoi gradualisht shoqërinë.

Nga revolucionet njohëse lindin ide, vepra arti, institucione dhe mënyra të reja të organizimit të jetës.

Ndërsa Rifkin synon të ndërtojë në mënyrë të ndërgjegjshme një transformim të përmasave të një Rilindjeje të re, duke e mbështetur atë te revolucioni industrial. Por pikërisht këtu lind dilema: një shoqëri e re, e decentralizuar dhe bashkëpunuese, nuk mund të jetë thjesht produkt i një projekti të hartuar dhe drejtuar nga një qendër.

Cila është skema njohëse e shoqërisë industriale?

Në një masë të konsiderueshme, ajo është ndërtuar mbi një vizion mekanicist të botës, të frymëzuar nga fizika klasike. Sipas këtij vizioni, realiteti mund të kuptohet duke e zbërthyer në pjesë, duke njohur ligjet që i drejtojnë ato dhe duke parashikuar funksionimin e tërësisë.

Por zhvillimi i shkencës, veçanërisht fizika kuantike dhe teoria e relativitetit, ka zgjeruar horizontin e njohjes dhe ka treguar kufijtë e zbatimit të modeleve të mëparshme. Kjo nuk e zhvlerëson fizikën klasike, e cila mbetet e vlefshme brenda fushës së saj të zbatimit. Përkundrazi, na mëson se njohja zhvillohet përmes pohimit, rishikimit dhe kapërcimit të kufijve të paradigmave ekzistuese.

Nuk është fjala për t'i zbatuar ligjet e fizikës në organizimin e shoqërisë. Fizika përdoret këtu si metaforë e një transformimi njohës dhe si frymëzim metodologjik: ndryshimet e mëdha kërkojnë edhe ndryshimin e mënyrës se si e njohim, e interpretojmë dhe veprojmë mbi realitetin.

Një shoqëri e re nuk mund të ndërtohet vetëm me instrumentet njohëse dhe organizative të shoqërisë që synojmë të transformojmë.

Por një sistem i ri njohës nuk shndërrohet vetvetiu në një mënyrë të re të organizimit të shoqërisë. Ai duhet të përhapet, të kuptohet, të përvetësohet dhe të bëhet pjesë e vetëdijes kolektive. Këtu qëndron roli i atyre aktorëve që, përmes dijes, krijimtarisë, komunikimit dhe veprimit, arrijnë t'i bëjnë idetë e reja të kuptueshme dhe të pranueshme për shoqërinë.

Dhe ky nuk është një proces i njëanshëm. Shoqëria nuk është vetëm marrëse e dijes së prodhuar nga të tjerët. Përmes përvojës, ndërveprimit dhe pjesëmarrjes, ajo bëhet edhe krijuese e dijes dhe e ndryshimit.

Ndërtimi i një shoqërie të re sot kërkon, pra, jo vetëm teknologji të reja dhe burime të reja energjie, por edhe një mënyrë të re të menduari dhe të vepruari. Mendimi kuantik, i përdorur këtu si metaforë e kapërcimit të skemave të ngurta të njohjes, mund të na frymëzojë në këtë drejtim.

Dhe pastaj do të jenë poetët, studiuesit, krijuesit dhe drejtuesit, së bashku me vetë shoqërinë, ata që do t'i japin këtij mendimi gjuhën, kuptimin dhe forcën për t'u shndërruar në vetëdije dhe veprim kolektiv.

Siç ka ndodhur edhe më parë në historinë njerëzore.

Sepse një revolucion nuk përmbushet vetëm kur ndryshojnë teknologjitë dhe institucionet, por kur njerëzit bëhen bashkëkrijues të ndryshimit.

Luiza Hoxhaj

 30.03. 2013 

Më mirë të delegjitimosh apo të studiosh?

Shpesh dëgjojmë të thuhet: “Ti nuk je presentabël, unë po!” “Unë duhet të mbroj historinë time të kaluar, sepse kam qenë njeri i drejtë”... “E kaluara jote, megjithatë, është pak e errët, ti nuk je një njeri i drejtë”, etj., etj.

Mediat, debatet publike janë plot me sforco të tilla për të legjitimuar vetveten, sepse ti je “i miri”, dhe për të delegjitimuar të tjerët, sepse ata janë “të këqijtë”.

Në këtë pragzgjedhjesh, ndërkohë që fushata ka startuar shumë përpara në kohë, doza e përdorimit të frazave të tilla legjitimuese dhe delegjitimuese është rritur në fuqi eksponenciale.

Nisur nga ky fenomen, le të shohim situatën e këtij vendi ku jetojmë dhe të botës që na rrethon. Mbas kësaj, le të shohim në sy njëri-tjetrin dhe të lexojmë në thellësi të shpirtit.

Ky lexim do të na lejojë të vlerësojmë se sa legjitim është vetë ky proces legjitimim-delegjitimimi. Jemi po ne, që legjitimohemi dhe delegjitimojmë të tjerët, që bëjmë ose kemi bërë pjesë, prej shumë vitesh, në klasën drejtuese të këtij vendi. Atëherë do të na duhet të gjithëve ne të autodelegjitimohemi përballë kësaj situate, sepse nuk kemi mundur të kërkojmë zgjidhje jashtë nesh: jemi ne ata që e kemi ndërtuar këtë situatë në të cilën jetojmë. Sa më lart të jemi në hierarkinë e klasës drejtuese, aq më shumë duhet të ndiejmë peshën e falimentimit, që, më parë se falimentim i rezultateve, është një falimentim i yni.

Por të njohësh falimentimin nuk mjafton. Pastaj, sigurisht jo me meritë, pjesa më e madhe e atyre që kanë keqmenaxhuar këtë situatë bëjnë ende pjesë në klasën drejtuese dhe, si të tillë, duhet të marrin përsipër përgjegjësitë e gjetjes së një strategjie të aftë të ndërtojë një zhvillim të ri etik dhe estetik.

Hapi i parë është paevitueshmërisht një i vetëm: të ndryshojmë ne vetë. Kjo nuk është retorikë, por është një gjë precize për të ndryshuar urgjentisht: sistemet tona të dijes.

Të zhytur në një betejë të vazhdueshme mbytëse të delegjitimimit reciprok, kemi humbur në vorbullën e padijes. Kemi snobuar gjithë dijen që njeriu ka krijuar në dhjetëvjeçarët e fundit. Kemi mbetur me të njëjtat ide të ripërsëritura prej dhjetëra vjetësh, të cilat na pengojnë realisht të shohim shenjat e së ardhmes, shenjat e asaj që po vjen, të cilat do të na lejojnë të projektojmë një botë të re. Atëherë, gjëja e parë që duhet të bëjmë për të arritur të ndërtojmë një reputacion tek gjeneratat e ardhshme është e thjeshtë: të studiojmë. Të përftojmë të gjitha dijet, të cilat janë të pazëvendësueshme për të luajtur realisht rolin tonë si klasë drejtuese, të cilat shpesh na mungojnë pothuajse totalisht.

Luiza Hoxhaj

Tiranë, më 30.03.2013

Indeksi i munguar i Ekonomisë së Dijes

Këto shënime i hodha nisur nga kërkesa që më bëri një vajzë e talentuar, shumë kërkuese ndaj vetes, shumë e dhënë pas së resë dhe përditësimit të dijeve, nëse kisha të dhëna mbi Indeksin e Dijes në vendin tonë. Të them të drejtën, megjithëse kam qenë vitet e fundit shumë e përfshirë në këtë fushë, nuk e kisha hasur këtë tregues, si edhe shumë të tjerë, në statistikat tona.

Vajzës, e cila nga ana e saj kishte kryer kërkime, i rekomandova sitin e Bankës Botërore (të cilin ajo e kishte vizituar), si dhe të studionte Raportin e Zhvillimit Njerëzor, si dhe Indeksin e Alfabetizimit, si një nga Objektivat e Mijëvjeçarit, të cilët, në mënyrë indirekte, do e çonin, sipas meje, tek ky tregues i munguar.

Dihet që Banka Botërore ka krijuar bankën më të gjerë të të dhënave të indikatorëve krahasues në nivel ndërkombëtar, të cilët shohin variablat kryesore ekonomike dhe sociale të konsiderueshme për vlerësimin e shoqërisë së dijes.

Ajo ka aplikuar në 2009 projektin “Knowledge Assessment Methodology” (KAM), Metodologjia e Vlerësimit të Njohurive, i cili mbledh të dhëna për 146 vende, duke përdorur 109 indikatorë cilësorë dhe strukturorë, të vendosur në dispozicion nëpërmjet një instrumenti interaktiv, që u lejon përdoruesve të seleksionojnë dhe agregojnë në shumë mënyra të dhënat e disponueshme.

Variablat janë zgjedhur në mënyrë të atillë, që të përfaqësojnë katër shtyllat e hipotezuara si më themelore për ekonominë e dijes, të cilat lejojnë të kesh një vlerësim rreth konkurrueshmërisë së sistemeve të ndryshme kombëtare.

Këto shtylla janë:

(1) Një sistem nxitësish ekonomikë dhe një aset institucional (nxitësa ekonomikë dhe regjim institucional), në gjendje të furnizojnë politika të mira ekonomike dhe institucione funksionale, në mënyrë që të lejojnë përdorim eficient të burimeve dhe të nxisin kreativitetin, përdorimin dhe përhapjen e dijes ekzistuese, si dhe asaj në formim;

(2) Një sistem efikas inovativ, i formuar nga ndërmarrjet, qendrat e kërkimit, universitetet dhe organizata të tjera, në gjendje të kontribuojnë për rritjen e dijes globale, për asimilimin dhe përshtatjen e saj ndaj nevojave lokale (Innovation);

(3) Niveli i arsimimit të popullsisë, që lejon të kesh në dispozicion punonjës të arsimuar dhe që zotërojnë kompetenca të larta, në gjendje që t’i përdorin dhe t’i ndajnë ato me të tjerët, si dhe të krijojnë dije të re;

(4) Një infrastrukturë informative moderne dhe të përshtatshme, e bazuar mbi përhapjen e teknologjisë së komunikimit, në mënyrë që të lehtësojë një krijim eficient, implementim dhe përhapje të informacionit (ICT – Information and Communication Technology).

Secila nga këto katër shtylla, nga ana e saj, përfshin tre fusha që janë përbërë nga një nënshtet prej 109 treguesish, të konsideruar domethënës për vlerësimin e dy tipeve të treguesve (shih figurën).

Indeksi i Ekonomisë së Dijes (Knowledge Economy Index – KEI), i cili ka qëllim të masë aftësinë e disa vendeve të ndryshme për të konkurruar brenda një ekonomie moderne të dijes.

Midis indikatorëve që hyjnë dhe bëjnë pjesë tek KEI dhe që, për sa i përket Shqipërisë, mendoj që janë më domethënës, janë:

(1) Barrierat tarifore dhe normativat, të cilat matin nivelin e lirisë ekonomike;

(2) Cilësia rregullatore, e cila mat incidencën e politikave “jo favorizuese ndaj tregut”, si kontrollin e çmimeve, një mbikëqyrje të papërshtatshme bankare, si edhe perceptimin e disa ngarkesave të tepërta të vendosura në fusha të tilla si tregtia me jashtë dhe zhvillimi i sipërmarrjes;

(3) Dominimi i ligjit, që “mat nivelin e besimit dhe të pranimit nga operatorët të disa rregullave që qeverisin shoqëritë”. Këto përfshijnë perceptimin dhe incidencën si të krimit të dhunshëm apo jo të dhunshëm, efikasitetin dhe sigurinë e ligjit kundrejt kontratave.

Indeksi i Dijes (Knowledge Index – KI), i cili “mat aftësinë e një vendi për të gjeneruar, adaptuar dhe përhapur dije. Ky është një tregues i potencialit kompleksiv të dijes në një vend të dhënë”; ai është i pavarur, kështu që, nga ato që mund të jenë pengesat dhe lehtësitë të prejardhura nga faktorë politiko-institucionalë. Tek ky nuk bëjnë pjesë treguesit specifikë të KEI, të treguar më parë.

3.1 Treguesi i Ekonomisë së Dijes sipas Bankës Botërore

Në këtë tabelë jepet përqindja e eksporteve botërore të teknologjisë së lartë sipas rajoneve/vendeve për vitin 2005.

Ndërsa këtu kemi skemën e ndërtuar prej Bankës Botërore për të pasqyruar dhe për të ardhur tek këta tregues.

Nga sa thamë më sipër, lind qartë nevoja e ndërtimit të një vizioni bashkëkohor për vlerësimin dhe prodhimin e dijes.

Pamundësia për t’u matur me të tjerët, në këtë rast, duhet të shërbejë si detyrim, së pari, për t’i ndërtuar këta tregues, për të fotografuar realisht situatën në momentin e dhënë dhe, së dyti, më kryesorja, që duhet të jetë objektiv i vazhdueshëm për ne, është përditësimi dhe përmirësimi i këtyre treguesve.

Kjo pastaj do të na tregojë defektet e sistemit tonë, duke na lejuar, në këtë mënyrë, që të bëjmë përmirësimet e nevojshme.

Kështu do të bëjmë të mundur që shkolla jonë, praktikat tona, të na bëjnë të dukemi edhe në statistikat e eksportimit të teknologjisë së lartë, siç bëjnë vende të tjera po aq të vegjël sa ne, në përmasa dhe popullsi, por shumë më të strukturuar se sa ne.

Shembullin pozitiv se një shkollë e një vendi të vogël mund të eksportojë talente e kemi në balet, e kemi në artin operistik apo instrumental.

Mundemi shumë mirë të bëhemi një prej rasteve të vendeve të vogla, nga të cilët marrin “leksione” edhe vende të mëdha.

Kjo le të jetë ëndrra jonë.

Për ta bërë atë realitet duhet shumë, shumë, shumë punë, mund dhe djersë; duhen shumë të rinj ambiciozë, kërkues, plot ëndrra për ta bërë Shqipërinë një vend më të mirë.

Luiza Hoxhaj

Tiranë, më 22/03/2012

Kur nuk mbeshtetet sipermarrja

Ne konferencen nderkombetare Europe 2020: Strategy for growth me fokus rasti i Greqise, si mund te shfrytezohet kriza si oportunitet, Zv Presidenti i Komisionit Europian dhe komisioneri per Industrine dhe sipermarrjen, Z. Antonio Tajan, ne fjalen e tij (referuar rastit te Greqise) midis te tjerash tha: Me e keqja qe mund ti ndodh nje vendi eshte kur parate publike nuk shkojne tek sipermarresit, per punet qe ata i kryejne shtetit. C'te mendoja une dhe cdokush prej nesh kur nje gje e tille tek ne ka ndodhur; Borxhi qe shteti i ka  sipermarresve te ndertimit eshte i njohur.  Sigursisht qe nje situate e tille e fut sipermarrjen dhe financat publike ne nje rreth vicioz. Reagimi i sipermarrjes eshte: nderprerja e punimeve. Pasoja: po shkon dem edhe ai investim qe eshte kryer. Si mund te dilet nga kjo situate? Nje gje te tille teorikisht nuk mund ta bejne ata qe e krijuan kete situate.

Natyra duhet respektuar

Lajmi i sotem, per izolimin e 36 familjeve , ne lagjen  "Uji i FTohte" atje ku une jam rritur, me trishton shume, pro edh me indinjon njekohesisht. Indinjata ime shkon se pari  ndaj ndjeshmerise se ulet qe kemi ne si qytetare ndaj njohjes dhe respektimit te ligjeve te natyres, ndaj punes se paket qe bejne struktura te caktuara per te rrenjosur kete dije e kete ndjeshmeri ndaj ketyre ligjeve, indinjata shkon edhe ndaj atyre starukturave qe nuk kujdesen te frenojne ne kohe parandalimin e ketyre fenomeneve, thjesht duke respektuar ligjin e duke bere detyren. Natyra ne mos  shpejt vone 'hakmeret" ne menyrene  saj. Ne kete beteje natyre njeri te dyja palet dalin te humbura: Natyra per demet qe peson cdo dite, shpesh t eparikuperueshme, qyteti qe po humbet aromen e luleve te limonit e te protokalleve, te cilat ne nje fare menyre jane bere pjese e identitet te qytetit tone, dhe banoret per humbjen apo cenimin e investimti te tyre.  Tashme ajo qe mbetet eshte solidariteti dhe ndihma per te shpetuar te shpetueshmen. Po rmbi t ejgitha nevojitet rritjae pergjegjeshmerise per te mos lejuar, qe kjo t endodhe me edhe en te ardhmen