Ekonomia e te ardhmes

Në fillim të viteve nëntëqind poeti Rainer Maria Rilke theksonte që : “ e ardhmja hyn tek ne, për të na trasformuar  ne, shumë më parë se sa ajo të ndodh”.
Në sistemin kompleks të ndërmarrjeve dhe të organizatave në tërësi, krahasimi më evident i këtij parimi është i dukshëm në nevojën primare të individualizmit “sinjale të dobëta’, që vijnë nga tregu, për të mbledhur menjëherë mundësitë për t’u trasformuar në avantazh konkurrues. Po cili është “sinjali i dobet” aktualisht më domethënës?
Pa dyshim nevoja për të konsideruar ndërmarrjen e vet si një sistem “inteligjent”, i aftë të ndërveprojë (jo vetëm i apasionuar për te reaguar) ndaj feedback me prejardhja nga ambjenti i jashtëm dhe i brendshëm, në të cilin përfshihet. Faktor ky, që pranon te kondicionoj një treg jo më te ndërtuar vetëm nga klientë, por nga të gjithë stackholders (komunitet, institucione, furnitorë, opinion, leader, aksionerë, media, të pavarur), të cilët reflektohen mbi bisnesin e organizatës. Në instancë të parë, ky vizion mund të duket i pallogaritshëm dhe i thjeshtë për t’u aplikuar, megjithatë duke vërejtur kontekstin e përgjithëshëm produktiv, zbulohet qartë, që mazhoranca e ndërmarrjeve është akoma pak e privuar për t’u dhënë kreditet e domosdoshme.
Megjithatë profilizohet me qartësi domsodoshmëria e një ekonomie të dijes të përbërë nga “aktorë” (organizata te formuara nga individë) që kanë aftësi të kombinojnë dhe komercializojnë know-how. Një ekonomi në të cilën ndërmarrjet duhet të investohen në aftësinë për të lexuar informacionet dhe stimujt e tregut, por duke i trasformuar në mirëkuptim/gjykim dhe veprim, me një fjalë: në dije. Vetëm organizatat, që investojnë në zhvillimin e kësaj aftësie dhe të këtyre flukseve informativ munde në fakt të mendojnë që të orientohen me sukses në një skenar konkurrues gjithnjë e më kompleks.
Për të bere këtë organizim duhet te bindemi që vlera e dijes shtohet duke u shtuar personat që e ndajnë atë. Jetojmë një epokë të shembjes së murit të vlerave të informacionit (over information) pasi ky është disponibël në kohë reale në të gjithë botën dhe në sasi të konsiderueshme. Në këtë llogjikë edhe kosto e informacionit bëhet më jetëshkrutër. Ky reflektim con në nevojën e individualizimit të metodave të reja dhe instrumentave të reja të analizes së ndërmarrjeve: mendohet për shembull se si menaxhimi i jep më shumë vlerë një kërkimi të marketingut, që evidenton humbjet e kuotave të tregut (sinjale të forta) më tepër se sa një seri informacionesh të prejardhur nga bisedat me klientët (sinjale të dobëta). Shpesh janë vecanërisht këto të fudnit që japin tregues operativ më të qartë dhe të transferueshëm në nivel strategjik.

Luiza Hoxhaj
Tiran eme 13.12.2011

Barazi ne inteligjence

 Këto ditë po qarkullon edhe në internet një peticion i “Koalicionit për nxitjen e Pjesëmarrjes së Grave dhe të Rinjve në Politikë”, i cili me arsyetimin e drejte: -“se vendi ynë asnjëherë nuk do të avancojë politikisht, ekonomikisht dhe nga ana shoqërore, nëse nuk arrijmë barazinë e vërtetë midis të gjithë njerëzve”-u kërkon partive politike shqiptare dhe strukturave të ngarkuara me ligj për mbikqyrjen e proceseve zgjedhore, që në të gjitha listat zgjedhore të kandidatëve konkurrues, për cdo nivel të pushtetit, qëndror apo lokal, një në tre emra të jetë femer. Me bindje se ky është një hap drejtë barazise gjinore, jo vet barazia, e firmosa këtë peticion. Prej tij sigurisht vetëm dicka e mirë mund të vi.
Normalisht, që kjo kërkesë ka buruar prej faktit tashmë të njohur të moszbatimit korrekt i ligjit zgjedhor nga ana e partive politike, duke mos përfshirë, sipas kuotës ligjore në listat e kandidatëve konkurrues, kandidate gra në masën 30% të listës në të gjitha proceset zgjedhore deri më sot. Natyrisht, që në zgjedhjet e fundit partitë politike e zbatuan këtë kërkesë ligjore në mënyrë “inteligjente”, duke plotësuar këtë kuotë fiktivisht, mbasi renditja e kandidateve femra në listat e kandidatëve ishte e tillë, që në fund produkti final as, që i afrohej kësaj përqindjeje. Për këtë moskorrektesë ligjore së fundmi partitë politike janë gjobitur nga KQZ. Përballë kësaj përpjekjeje për rritjen e pjesëmarrjes së gruas në role kyc në drejtimin e shtetit, sic është parlamenti, qeveria, pozicione të larta drejtimi në adminstratën publike, në këshillat administrative të kompanive publike apo private si dhe në pozicione të tjera të zgjedhura me votë në nivelet e dyta të pushtetit si në bashki, komuna apo qarqe, pjesëmarrje kjo e cila tenton të përmirësohet edhe nëpërmjete aplikmit të këtyre kuotave, pra me ligj, të gjithë do të nxitonim të thonim: E pate? Këtë herë po partitë do të hyjnë në garë me këmbën e duhur: Ky sigurisht që do të quhej një hap i vogël përpara. Një hap pozitiv, por i pamjaftueshëm. Në se nuk e përmbushim tani këtë hap: Kur do ta bejme?
Por sa keq, megjithatë, duhet të pranojmë se ka edhe gra të cilat për të carë përpara apo për të kryer në mënyrë të “pëlqyeshme” detyrën e tyre, me qëllim që të ripërzgjidhen nga kryetarët burra, përdorin zgjidhje prej mashkulli! Për të ekspozuar shembuj besoj nuk ka nevojë. Do të ishte mirë, që të kishte sa më pak gra të tilla.
Në se nuk do të fillojmë ta përdorim këtë nivel pjesëmarrjeje edhe nga pikëpamja cilesore, diferenca midis burrave dhe grave do të kishte pak vlere. Ajo që të gjithë ne do të na duhet të kërkojmë është rritja e cilësisë. Duhet thënë, që jo pak gra , të cilat arrijnë në majë të pushtetit, bëjnë të njëjtat “budallallëqe”, që bëjnë edhe burrat, duke krijuar një diferencë midis të thënit dhe të bërit, pra midis premtimit dhe realizimit, midis asaj që duket dhe asaj, që janë në të vërtetë.
Ajo që vlen të thuhet në këtë rast është, që në ushtrimin e pushtetit përcaktuese, ajo, që duhet të na pëlqeje nuk është përqindja gjinore, por inteligjenca. Jetojmë në epokën e dijes. Vlerësimi i grave dhe vajzave është respekt i dinjitetit të tyre, që do të thotë të nderosh aftësitë e tyre. T’i vlerësosh ato do të thotë të njohësh vlerat dhe talentin e tyre. Duhet theksuar se në bazë të të dhënave statistikore në Shqipëri, niveli i arsimimit të femrave është më i larte se sa niveli i arsimimit të meshkujve. Pra gratë janë më të arsimuara se sa burrat, per rrrjedhoje rezulton, që ato janë më inteligjente, ose së paku më të kualifikuara se sa burrat. Gratë dhe burrat në politikë dhe kudo tjetër duhet të jenë komplementarë.Konkluzioni më i saktë atëhere mund të jetë : Më pak gra në role drejtuese do të thotë më pak inteligjencë në drejtimin e vendit.
Luiza Hoxhaj
Tiranë më 12.12.2011
Botuar ne gazeten Tirana Observer,dt 15.12.2011, ne rubriken : Forum

Mbi librin e PLutarkut: L’arte di saper ascoltare

 

Ne kete manual te degjimit korrekt Plutarku, ashtu si ne “Keshillat politike” dhe ne “Morali”, tekste te cilat bejne pjese, ne kete zgjeron keshillat per virtytet, por edhe jep shembuj te veseve qe prekin nje nga aspektet me te rendesishme te jetes sone komunikimin shpesh te prekur nga arroganca, nga urrejtja, nga paragjykimet dhe nga mania e protagonizmit. Vepra i kushtohet te riut Nicandro me rastin e hyrjes se tij ne moshen virale. Plutarku i drejtohet keshtu te rinjeve, sepse ata dine te maturohen pa rene ne crregullimin e emocioneve, por ne cdo rast duke kerkuar, qetesi, urtesi, butesi dhe refleksion. Plutarku citon filozofet antik, tregon anekdota, na con drejt Omerit, vendos ne dukje kundershtine ndaj fjaleve boshe, kunder diskutimit ne dukje terheqes, por te privuar nga substanca, te perdorur per te bindur te hane sapunin per djathe (te ngaterohen) jo te padjallezuarit dhe pikerisht ata qe dine te degjojne.

Asnje shkrimtar nuk ka qene, ne cdo kohe kaq aktual sa ai, i konsideruar qe nga gjysma e teteqindes nje nga mjeshtrat me te medhenje

Plutarku eshte nen  cdo aspekt personaliteti me i madh i gjithe botes greke te epokes imperiale. Ai na ofron nepermjete veprave te tij te shumta, nje kuader te plote te aktualitetit helenik, nje helenizem pak melankonik, si te mbyllur ne nje vetmi”

Pak njerez ishin si ai qe thoshte gjithnje ate qe mendonte gje qe bente per vete degjuesit dhe lexuesit, te cilet shume shpesh e njohin ne shkrimet e tij, kaq i plote  me njerezillek dhe sens te mire eshte ai.

Nuk ishte nje mendimtar origjinal, por ai krijoi nje model te jetes bazuar mbi tradita me drejtim nga e ardhmja. Mund te thuhet qe ai ishte njeriu i koheve te reja.

Plutarku shpesh ndalet shume mbi detajet, te cilat dukeshin sikur jetonin te izoluar nga kontaktet.

“qellimi i tij ishte krejt tjeter, shume me i larte. Ajo qe vlen per Plutarkun dhe qe godet lexuesin eshte kuadri ne teresi.

Ashtu si perballe nje mozaiku: nese mbajme nje distance thuhen gjera qe nuk shprehen dot me goje por ne se shkojme dhe fusim hundet mbi kete apo ate skene, ose akoma me keq mbi thurrjet prej te cilave eshte perbere i gjithe shkelqimi zbehet. E njejta gje ndodh me jeten .Edhe me historine. Midis dialogjeve qe kane patur nje ndikim te gjere tek Plutarku, jane ato te Platonit dhe te stoikeve- me te rendesishmet jane ato mbi demonet te Sokratit mbi vonesen e denimit hyjnor

Shkrimet politike

Vizioni politik i Plutarkut perfshihet ne kuadrin historik te kohes se tij, kur Greqia ishte nen dominimin e Romes, qe kishte sjell megjithate, midis popujve te ndryshem ligjet dhe rregullat e saj: kete realitet Plutarku e kishte perpara shume te qarte. Por fakti qe mesimet e tij jane te lidhura me prezenten nuk perben nje kufizim te vizionit te tij politik, sepse kjo si per cdo filozof te denje per kete emer varet ose ne cdo rast c’prangoset nga rethanat nga lufta politike duke u projektuar ne nje dimension superior.

Qeveritari, thote Plutarku eshte ekzekutues i nje “ligji sovran”, qe qendron brenda, por edhe mbi te”.

Por shkrimet politike te Plutarkut nuk i drejtohen vetem politikaneve profesionist nga krere shtetesh deri tek administratori me i thjeshte i vendit me te larget dhe me te vogel: ato shohin te gjithe qytetaret. “Duke bere ne fakt pjese ne nje komunitete, nje qytetar i mire duhet te interesohet dhe te marre pjese ne jeten e vendit te tij, ne te gjitha manifestimet e tyre”.

“Kush luan me top-thote-Plutarku meson njekohessiht te marr dhe ta leshoj topin, por per  ate qe sheh fjalen nevojitet me pare te mesoj mire per te mundur pastaj te shqiptoj”. Sot flitet shume e degjohet pak. Nuk ka debat, nuk ka program televiziv ne te cilin ata, qe nderhyjne nuk jane marre nga mania per te hapur gojen per te dhuruar dijen e vet, e mbi te gjitha per te kritikuar ose menjehere per te share ke mendon ndryshe.

Plutarku na meson se ne nje debat ka gjithmone dicka per te mesuar. Dante na ofron nje leksion demokrakie kur na thote: “Dialogu zhvillohet ne mesim te respektit reciprok, te cilin aresyeja dhe pa aresyeja nuk mund te priten me nyje dhe ku e mira dhe e keqja nuk qendrojne kurre nga nje ane e vetme.

Keshtu mbyllet “balle per balle”,ekzemplare ne te cilin askush nga dy interlokutoret ka presupozimin te jete flamurtare i drejtesise dhe te vertetes, ajo qe me shume vlen per te gjithe eshte dashuria per atdheun e eprbashket. ( hspesh kemi degjuar te eprdoren shprehjet: “Po ti kush je?” “Me ty nuk flas” etj

Dueleantet ballafaqohen, duke degjuar me vemendje dhe me respekt, duke ponderuar fjalet ashtu sic u shkon galantburrave, edhe pse te prative te dnryshme, ne nje ballafaqim te ashper por civil, te tille, qe ne fund te mos duket se kush nga te dy eshte “fitues”.

Arroganca,paragjykimi,protagonizmi,urrejttja: keto thote Plutrku, jane difektet nga te cilat nevojitete te shihet: “Nevojitet te evitohet te nevrikosen dhe te reagojne ndja cdo batute, duke pritur me qetesi. Qe interlokutori te eprfundoj fjalen etij, edhe perse nuk ndajme te njejtin mendim, duke pritur pak sepse mund te integrojme, sqarojme apo korigjojme sa eshet thene dhe eventualisht te ritrajtojme disa fraza te nxituara. Kush kalon ne fakt menjehere ne kundersulm jo vetme nderpret dhe ekeput logjiken e diskutimit, por nuk ben nej figure te mire dhe erpfundon qe nuk degjon dhe nuk degjohet.

Perkundrazi ne se je ambjentuar te kontrollohesh dhe te respektosh t etjeret ndersa flasin arrin qe te nxjerresh disa perfitime nga cdo diskutim, disa spunto qe mund te te jene te vlefeshme dhe arrin me mire te te zhveshehs fallsitetin dhe boshllekun efolesit, duke ofruar nje imazh te nje eprsoni, qe do t everteten, jo mistrec dhe epr me teper reflektues ndaj polemikes.

Plutarku thote qe ne debatet manifestohet akoma me teper sa oratori eshet i pasur, funzizuar dhe en aspektin pozitiv. Ne kete rast thote:”Zilia leviz nga nje sens  superioriteti dhe  manise s protagonizmit dhe shton:

“Duhet te degjojme ke flet me shpirt te qete dhe te disponueshem, si te ishim te ftuar ne nje banket te shenjte ose ne ceremonin e e celjes se nje riti religjioz, duke aprovuar  ate qe shprehet mire ne menyre te pershtateshme dhe po aq te vleresoj vullnetin e mire te kujt ka vullnetin e mire te ekspozoj ne publik opinionete tij, duke u perpjekur te bind degjuesit, duke perdorur po ato argumenta, qe e kane bindur edhe ate vet te degjoj”.

Leter e hapur presidentit te Bundesbank

E Charles Wyplozz 24.11.2011

Banka qendrore europiane (Bce) refuzon te reagoj si huadhenese e instances se fundit dhe te le, qe Eurozona te rreshqas drejt katastrofes, apo duhet, qe te garantoj borxhet publike dhe te marre riskun (debite) dhe frika e Gjermanise per shtimin e inflacionit te vertetohet?

Nje leter e Charles Wyplozz per Jens Weidermann, President i Bundesbank ngre nje sere pyetjesh urgjente mbi zgjedhjet e Gjermanise dhe mbi te ardhmen e zones euro: I dashur Jens, Jane gjithnje e me te shumte ekonomistet, sipas te cileve kriza e debive sovrane do te ndalet vetem ne momentin kur Bce, do te nderhyje ne cilesine e huadhenesit te instances se fundit. Per cfare aresye? Me duket, qe ju ngrini tre objeksione: ligjeshmeri te nderhyrjes, guxim moral, pavaresi te Bce. Efektivisht objeksione te tilla ngrene pyetje themelore, por pergjigjia juaj nuk mund te jete: “Jo, kurre”. Sipas interpretimit Tuaj te nenit 213 te Traktatit, Bce nuk duhet te ndihmoje qeverite. Ky eshte edhe interpretimi im, por ne maj 2010, banka Qendrore europiane e ka shkelur kete nen. Ne fakt, duke vendosur te blej borxhin publik grek, Bce jo vetem, ka shkelur frymen e Traktatit, por edhe ka transformuar sistemin e funksionimit te zones euro. Jam ne nje mendje per faktin, qe nje union monetar nuk mund te mbijetoj ne se cdo njeri prej vendeve nuk respekton disiplinen e bilancit. Per me teper zgjidhja e problemit, e gjetur dhjete vjte me pare, ishte Pakti i Stabilitetit. Pakt, qe nuk kishte asnje shprese se do te funksiononte. Jo vetem sepse ai ishte i keqkonceptuar, por mbi te gjitha, sepse realizimi i tij presupozonte, qe qeverite dhe parlamentet do te hiqnin dore nga sovraniteti i tyre ne fushen e bilancit. Traktati ishte keshtu i cenuar, qe ne nisje, por jo ne gjitheshka. Ishte, ne fakt, klauzola e shpetimit (art.123 dhe 125), qe mbikqyrte. Kjo klauzole specifikonte, qe nje vend i cili nuk kishte respektuar disiplinen e bilancit, do te duhej te perballonte pasojat me mjetet e veta, sigurisht, qe do te kishte sherbyer si leksion, per te eleminuar radikalisht nga zona euro jo disiplinimin e bilancit. Duke e bere kalimtare te vetmin instrument te disiplines se bilancit efikas, qeverite e Bce kane “europianizuar” borxhet publike kombetare. Paraardhesi juaj kishte ngritur mburroje kunder ketij gabimi te rende, ashtu sic do te kisha bere edhe une, por tashme e keqja ishte bere, nuk mund te kthehej mbrapsht. NUK SHERBEJNE NDESHKIMET, POR RREGULLAT E REJA Sot Bce mundet vetem te pi kupen deri ne fund. Legalizmat nuk mund te ndryshojne asgje. Duke perfshire ne menyre perfekte si per Ju dhe per Bundesbank do te jete e veshtire te gelltitesh kete kafshate te hidhur, por alternative eshte renia e eurozones. Dhe imagjinoj, qe pavaresisht kunder deshires Suaj nuk mund te mos prirem drejt nje alternative kaq shkaterruese. Eshte keshtu, vertete? Do te me pelqente te merrja nje konfiirmim Tuajin. Vendimet e majit 2010 kane krijuar nje kurajo te forte morale, ate te inkurajimit te vendeve per te mos respektuar disiplinen e bilanceve, duke llogaritur vecanerisht mbi nje shtyrje nga ana e vendeve anetare. Nevojitet tani te rendim per te riparuar keto pasoja shakterruese. Por jo ne kete moment. Tani jemi plotesisht ne krize dhe prioritet apsolut eshte t’i japim urgjentisht fund. Vecanerisht per pjesen me te madhe te bashkepatrioteve Tuaj duket qe prioroteti konsiston ne ndeshkimin e vendeve te padisiplinuara. Me vjen keq, por kjo nuk mund te funksionoj. Vendosja e masave shtrenguese te bilancit per vendet ne recension, ose ne prag te renies ne te, nuk do te sjelle ndonje ulje domethenese te deficitit. Mjafton te shohesh se cfare po ndodh ne Greqi, per te pasur nje konfirmim. Pergjigjia e drejte ndaj rrezikut moral eshte parapergatija e nje instrumenti te ri,i cili garanton disiplinen e bilancit, pa kete vendoset ne diskutim sovraniteti i vendeve anetare te zones euro. Ne kete moment diskutohet mbi disa zgjidhje dhe shume nga keto e perfshijne Bce. Nje shembull mund te jete i dobishem. Perpara krizes Bce ka qortuar shpesh mungesen pothuajse totale te spread mbi deficitin publik te vendeve te cilat ne menyre te qarte nuk kujdesen per disiplinen e bilancit. Megjitheate Bce, ne kete gjendje, qe jane punet ka nje pergjegjesi te rende. Duke pranuar si kolateral te gjitha obligacionet e te gjitha vendeve anetare, Bce, garantonte, ne fakt, vleren e obligacioneve te tilla, duke inkurajuar “de facto” jo disiplinen e bilancit. Ky gabim mund te ndreqet pa ndryshuar Traktatin. Bce mund te vendos njeaneshmerisht te pranoj si kolateral ne operacionet e saj te rifinancimit vetem obligacione te metuara nga vende, qe kane ndermarre masa ne favor te disciplines se bilancit. Takimi i fundit i krereve europiane ka stabilizuar ne menyre te aresyeshme, qe te gjitha vendet e zones euro duhet te adaptojne nje rregull kushtetues te frenimit te borxhit, te ngjashem me ate qe ka Gjermania dhe ne te njejten kohe, te ndertoje komisione te pavarura, te ngarkuar per te kryer vleresimin e politikes se bilancit. Me te kaluar krizen Bce do te duhet vetem te konsideroj kete vendim dhe te reagoj per pasoje kur te efektivizoj operacionet e rifinancimit. Nje mase e tille, e vetme, do te jete pa dyshim me efikase se pakti i Stabilitetit dhe masat e tjera intruzive, qe aktualisht jane, duke u shqyrtuar. Embelsira per ne fund, paralajmerimet e Bce do te ishin marre shume me seriozisht se ne te kalauren. Dhe jane ide te tjera ne diskutim. Disa kane te bejne me Eurobondet, psh projekti i “obligacioneve te sigurta” te tjera: debitet blu dhe debitet e kuq. Por objektivi i ideve te tilla nuk eshte t’i vendoset nje fren krizes ne vijim, por per te krijuar, per te ardhmen, kushtet per nje disipline te bilancit. Ne se ju te Bundesbank mendoni, qe masa te tilla paraprake jane te panevojeshme ose te pamjaftueshme, do te ishte oportune, qe te spiegonit motivin. PAVARESIA E PAQENDRUESHME E BCE Eshte sigurisht e drejte te preokupohemi, si kemi bere per pavaresine e Bankes. Nje nga progreset et e rendesishme te permbushura nga Bashkimi Europian eshte ai qe ka akorduar totalisht te gjitha bankave te zones euro. Bundesbank mund te jete krenare, qe ka demostruar nje rendesi kruciale te parimit te pavaresise. Ne fakt Bce, fale Traktatit, mund te thuhet, qe eshte banka qendrore me e pavarur ne bote. Te pakten “de jure”. Po “de facto”? Mendojme per vendimin e marre nga Bce ne majin e 2010, te mbeshtese direkt borxhin grek. Si valle ka vendosur ne menyre te tille? Megjithese pa kerkuar ndjese nevojitet te pranoj, qe ekziston nje aresye: kufiri midis politikes se bilancit dhe poltikes monetare eshet ekstremisht i paqendruehsme dhe nuk mund te jete i ndare ne menyre precize, gje qe implikon pashmangeshmerisht parimin e epersise se politikes, pasoje e faktit, qe ka nje pengese te vetme te bilancit publik e cila kombinon saldot e bilancit fitimet e realizuara nga banka qendrore qe emeton monedhe. Per te siguruar integralisht pavaresine e bankes qendrore, nevojitet qe ne cdo rethane fitimet te jene ekzogjene dhe saldot e bilancit endogjene. Nderkaq teprica eshte vlera reale ( e zhveshur nga inflacioni) e debitit. Ne maj 2010 Bce ishte propabilisht e bindur, qe vlera e debiteve sovrane nuk mudn te ishte vendosur ne diskutim, as ne rastin e nje defaulti (falimentimi). Banka qendrore ne kete rast ka bere nje gabim vleresimi per nje gabim te tille ka thene : “Jo, kurre” nuk ben qe te konfirmoj qe ne kete fushe situata nuk eshte thuajse bardhe zi. Historia gjermane ka demostruar pasojat katastrofike –iperinflacion- te financimit monetar te deficitit te bialncit, por mesimi qe nxirret nga ky episod eshte me i holle se sa duket me veshtrim te pare. Iperinflacioni ka qene pasoje e financimit te vazhdueshme te deficitit te pafund. Sot e kesaj dite pritet nga Bce nje nderhyrje specifike. Duhet te pranoj te garantoj debite tashme te emtuara. Dhe garantimi nuk kerkon qe Bce te absorboj sasi te jashtezakoneshme te borxhit publik. Do te duhej te na mjaftonte fjala e saj dhe ne rast se do te duhej te blinte borxhin, do ta bente ne sasi te kufizuar dhe asngje nuk do ta pengonte te sterilizonte blerjet e saj, duke evituar keshtu nje shtim te padallueshem te mases monetare. Shembulli gjermani viteve 30 nuk aplikohet ne situaten e sotme. Edhe ne se nuk bindeni, do te donim ta benit te ditur. Ne rast te kundert spiegoni perse. Ceshtjet e trajtuara jane shume komplekse dhe kerkojne analiza te sakta. Eshte me gjithate e sigurt qe pergjigjet nuk mund te jene bardhe zi. Detyra Juaj eshte e veshtire sepse duhet te permbushni zgjedeje te veshtira, qe ne fund reduktohen ne dy. Bce duhet te refuzoj te reagoj si huadhneese e instances se fundit dhe te le qe Eurozona te reshqase drejt katastrofes, ose duhet te garantoj borxhet publike dhe te vrapoj drejt rrezikut qe frika juaj te vertetohet? Ne se keni nje alternative me te mire per te ofruar, ende nuk e keni prezantuar.

 Perktheu Luiza Hoxhaj

Emergjence ambientale

Politika ka nevoje te lirohet nga diskutimet publike, nga retorika e piramidave moderne ,veprave te medha, te kushtueshme dhe te panevojehsme per faraonet e rinj. Nuk eshte koha per to. Vepra me madhe per te cilen Shqiperia ka nevoje eshte vendosja ne siguri dhe mbrojtje apo shpetimi i territorit te vet si ne zonat rurale ashtu edhe ne ato urbane. Nuk mundemi me te shakterrojme burime ekonomike dhe ambjentale, nuk mundemi te humbasim jete njerezish. Keto jane kosto te papranueshme per nje vend, i cili deshiron te percaktohet modern dhe civil. Perballe skenave, qe shohim cdo dite ne tv, perballe kesaj emergjence ambjentale dhe njerezore, mendoj se eshte koha e nje seance parlamentare per te diksutuar se cfare do te thote te luftosh kasten e prodhimit te cimentos, qe po ulet kembekryq dhe demet qe ajo prodhon, per te diskutuar se cfare cmimi Shqiperia duhet te paguaj per abuzimin, sherimin dhe spekulimin. Te diskutohet per nje plan per te vendosur nen siguri dhe shpetuar kete vend te bukur. Eshte e qarte se perballe nje ngerci ekonomik dhe politik po futemi me kembet tona edhe ne nje ngerc ambjental, por edhe social do te thosha te cilit nevojitet ti jepet sa me shpejt nje pergjigje.

Sistemi partiak në Shqipëri: dicka e re po vjen

“Asnjë parti nuk jeton në boshllëk (Blondel, 1978). Kjo do të thotë që partitë operojnë në një kontekst historik të caktuar. Partitë vendosen në sistemin politik si një lidhje e privilegjuar midis shoqërisë civile dhe shtetit. Ato zhvillojnë funksione esenciale në lidhjen midis qytetarëve dhe institucioneve: si strukturimi i votës, artikulimi i interesave të qytetarëve si dhe prodhimi i politikanëve, që u përgjigjen këtyre kërkesave të zgjedhësve, pak të pranishëm deri tani. Cilësia e sistemeve demokratike është shpesh e lidhur me atë të partive. Sistemi partitik, që egziston në një vend të caktuar në një moment të dhënë historik është rezultat i një tërësie faktorësh. Sipas tipologjisë së Sartorit ndarja tradicionale është ajo në sisteme të partive konkuruese dhe jo konkurues. Meqë orientimi ynë është Europa do e kufizoj analizën në sistemet konkuruese. Sistemet e partive kanë një strukturë të dhënë nga numri i partive dhe distanca ideologjike midis dy poleve ekstrem të partive të bashkuara në sistem. Këto karaktersitika influencojnë drejtimin e konkurrencës ndërpartiake e cila mund të jetë centripete ose centrifuge. Një numër i kufizuar i partive, me distancë ideologjike të reduktuar dhe konkurrencë centripete, favorizojnë përfaqësimin, stabilitetin dhe aftësinë e përgjigjes politike të qeverive. Një numër i madh partish dhe polesh të bashkuar në një distancë të gjerë ideologjike dhe konkurrencë centrifuge cojnë në deficit përfaqësimi, paqëndrueshmëri dhe ineficencë qeverisëse. Kushtet strukturore të sistemeve të partive kondicionojnë kështu aftësinë e partive për të ushtruar funksionet e tyre. Këto kushte, më tepër se sa përbërësit e tyre, janë të rëndësishëm për të përcaktuar karaktersitikat e demokracisë. Fakti, që partitë konkurojnë në një shumëllojshmëri arenash: si në atë elektorale, parlamentare dhe qeveritare e komplikon kuadrin. Që një sistem demokratik të funksionoj në mënyrë harmonike konkurrenca ndërpartiake duhet të prezantoj strukturë homogjene në arenat e ndryshme. Vetëm kështu efikasiteti dhe stabiliteti i veprimit qeveritar si dhe perfaqësimi i qytetarëve mund të jetë i garantuar. Disarmonia e sistemit partiak në arena të ndryshme përbën një kufizim të thellë të demokracisë sonë. Në vendet kryesore europiane sistemet partiake prezantojnë karakteristika virtuoze. Ato janë të konsoliduara nëpërmjet proceseve koerent dhe respektues të karakteristikave të shoqerive perkatese. Duke lenë mënjanë Britanin e Madhe për papërsëritshmërinë dhe pakrahasueshmërinë e vazhdueshme të kushteve, që përbëjnë konsolidimin gradual dhe paralel të demokracisë dhe të sistemit partitik, shohim: Francën, Gjermaninë dhe Italinë, vende të cilat kanë rithemeluar demokracinë e tyre. Të dy vendet e para, kanë sisteme të partive me një numër të kufizuar të tyre dhe me dinamikë centripete të konkurrencës, gjë që garanton përfaqësimin e qytetarëve dhe stabilitet të qeverive, megjithë alternimin në qeveri të maxhorancave të ndryshme partiake. Në Francë sistemi partiak i Republikës së Pestë vijon një disenjo institucionale koerente dhe rigoroze, e aftë të forcojë ekzekutivin pa dobësuar aftësinë përfaqësuese të partive. Rritja progresive e pragut, që duhet superuar për tu pranuar në turnin e dytë për zgjedhjet në Asamblenë Kombëtare, ka berë të mundur rritjen e tendencës për fragmentarizim dhe prodhimin e një “kuadri bipolar”, të partive të afta për të përfaqësuar qytetarët dhe dhënë stabilitet ekzekutivit. Përtej ktëij soliditeti duket projekti institucional gjerman. Edhe në këtë rast sistemi partiak nuk vuan dhënien e zgjidhjeve për të krijuar një ekzekutiv efikas. Stabiliteti i tij është së pari i garantuar nga prezenca e mosbesimit konstruktiv. Një mekanizëm i tillë ka i vetëm potencialin të eleminoj tendencat centrifuge në arenën parlamentare, paverësisht nga fragmentimi i sistemit partiak. Kjo ka qenë e kufizuar nga kufiri i pragut prej 5%, duke demostruar aftesinë të përjashtojë partitë e vogla, potencialisht destabilizuese, por edhe të pranojnë të lindin forca të reja. Superimi i periudhës së koalicionit të madh (Grosse Koalition 2005, i dyti mbas atij të 1966) siguroi stabilitet qeverisës dhe la njëkohësisht të hapur zhvillimin e sistemit: konsolidim të bipolarizmit apo fragmentarizim të ri. Jashtë një dizenjoje institucionale koerente është origjina e sistemit partiak italian. Për gati gjysëm shekulli sistemi politik italian ka qenë karakterizuar nga një formë e qëndrueshme e demokracisë shumë partiake, e formuar mbi ekuilibra politik jo stabël. Adaptimi i një ligji elektoral fortësisht propocional prodhoi një sistem pluralist partiak të karakterizuar nga shumëfishimi i poleve ekstrem dhe konkurrencë centrifuge. Difektet e tij, qartësisht të dukshme, janë: mungesa e alternativës qeverisëse, kufizim i përfaqësimit të zgjedhësve, jo stabilitet i qeverive (53 qeveri në 45 vjet). Duke filluar nga vitet 90 ka filluar një fazë tranzicioni në të cilën politika italiane nuk ka qenë në gjendje ti përgjigjet plotësisht nevojave të shoqërisë. Qëllimi për të thjeshtëzuar sistemin partitik nuk ka funksionuar. Sistemi yne partitik i ngjason modelit Italian. Në vitet 90, mbas një historie 45 vjecare unipartiake fillon historia e vërtet e ndërtimit të një sistemi partitik konkurrues. Një zgjidhje e tillë ka kontribuar për një transformim pothuajse komplete të ofertës partitike dhe ka lejuar alternimin qeverisës, të verifikueshëm në cdo zgjedhje nga 1992 deri më 2009. Për shkak të mungesës së një vizioni refomist strategjik, ligji elektoral ka pësuar ndryshime në cdo ballafaqim elektoral. Zvendësimi në 2008 i ligjit elektoral miks (mazhoritar i korrektuar me proporcional kombëtar) me një ligj tërësisht proporcional rajonal nuk ka përmirësuar sistemin partiak dhe cilësinë e demokracisë, përkundrazi kombinuar me difektet e personalitetit politik dhe nivelit shoqëror e ka demtuar atë. Ky ligj nxjerr jashtë sistemit partitë e vogla, të cilat në rastin e një demokracie të pakonsoliduar si kjo e jona, nuk janë potencial destabilizues, përkundrazi nese funksionojnë sipas parimeve të konkurrencës rrisin nivelin e perfaqesimit bëhen pengesë për autotarizmin e të mëdhenjeve. Edhe në fushën parlamentare sistemi yne partiak ka parë ndryshim pavarësisht totalit të numrit të partive dhe drejtimit të konkurrencës, e cila mbetet esencialisht centrifuge dhe gjeneruese e potencialit jo stabilizues, por praktikisht, pavarësisht diferences se thelle ideologjike midis tyre aleanca LSI-PD rezulton një alencë solide. Si spiegohet ky soliditet ndryshe nga sa përcakton teoria ? LSI është transformuar në vlerë të shtuar për te djathtën dhe vet ekzistencën e saj në pushtet. Ajo paguan një kosto të rëndë për aleancën në qeveri me Berishën, e cila zgjat prej dy vitesh me disa skandale mbi shpinë. Megjithatë LSI arrin të mbaj fluksin e saj elektoral, duke mundur të llogaris militantët e majtë. LSI është kujdesur maksimalisht të hedhë rrënjë në atë fashë elektorale, në të cilën qendra e djathtë ka arritur të mbjellë një kulturë politike plotësisht mosbesuese ndaj ofertës politike të PS. Rasti i zgjedhjeve lokale e konfirmon këtë. Analizat përkatëse si dhe problemet aktuale të qendrës së djathtë mund të kontribuojë në refleksionet për të ardhmen e vet të majtës. Deri tani ajo nuk ka arritur të përfitoj nga dobesitë dhe skandalet e të djathtës edhe për shkak të sistemit, nga i cili buron stabilitetit i qeverisë së djathtë. Sistemi ynë është një bunkerizim i ri në se e shohim nga ky këndveshtrim. Aty nuk mund të ndërhyet edhe në rast skandalesh. Ky sistem, me ndryshimet kushtetuese nuk ta mundëson “luksin” e votëbesimit konstruktiv si tek sistemi gjerman. Qëndrueshmëria formale e qeverisë paguhet me cmimin e lartë të ngushtimit të hapësirës së votebesimit, mbas ndryshimeve kushtetuese të 2008, fakt ky, që reflekton të keqen e sëmundjes jo shëndetin e demokracisë sonë. Shërimi kompleks i saj është i domosdoshëm, me qëllim përmirësimin efektiv të demokracisë shqiptare. Kjo mund të realizohet me ndryshime në parti të vecanta, sic po ndodh në PS dhe ristrukturim operativ nëpërmjet reformave elektorale efikase në arenën partiake. Harmonizimi i kushteve strukturale të sistemit në fusha të ndryshme është i mundur nëpërmjet zgjidhjeve isntitucionale përfshirëse dhe koerente. Sistemet francez dhe gjerman na e demostrojnë këtë fakt. Megjithë dritehijet partitë në raste të tilla arrijnë të zgjerojnë kapitalin social, duke filtruar dhe grumbulluar kërkesa sociale në terma të administrueshëm nga sistemi politik. Pikërisht procesi i dekurajimit partitik i sintetizuar në metaforën e largimit dhe kontrapozicionit të shoqërisë civile ndaj partive është origjina e “tranzicionit të gjatë “të nisur në vitet 90, ende i papërmbushur. Nëse pakënaqësia ndaj partive konfiguron disa fenomene relativisht të gjeneralizuar në demokracitë bashkëkohore, në sistemin politik shqiptar kjo tendencë përfton tipare specifike. Shqipëria është vend në të cilin sistemi i brendëshëm partitik është rrënuar dhe vendi në të cilin është afirmuar elektoralisht në pushtet PD, nga procese elektorale të dyshimta të cilat asnjëhere nuk janë legjitimuar plotësisht. Akoma më keq, që sot ajo është shndërruar në një parti përfaqësuese direkte të një perandorie financiare dhe mediatike. Nuk është rastësi, që lidershipi i të djathtës në mënyrë konstante pozicionohet kundër mbijetesës së fenomenit të rreshtimit kundër brenda partisë si dhe kundër një modeli partie alternative të djathtë. Vetëm LZHK ka dashur dhe ka arritur të diferencohet nga modeli i Berishës. Në fakt kontributi i saj, si dhe zërave të rinj kundër brenda PD, janë prezantim i mosdakordimit dhe inkurajimit partiak. Vlera të tilla mundin të interferojnë në kulturën politike në zona të caktuara të Shqipërisë. Nuk ekziston asnjë “ligj i hekurt”, që përcakton suksesin e një oferte të caktuar politike. Përkundrazi mbështes iden, që ky fakt është fortësisht i influencuar nga zgjedhje të përmbushura si dhe nga objektet kryesore prezente mbi tavolinën politike, nën një gjykim të caktuar kritik. Thënë ndryshe, fazat historike, si kjo, që po kalojmë, në të cilat ekuilibrat e shoqerisë vendosen nën presion mbyllin hapësira të panumërta (anomali, pasiguri, shkatërrim të kapitalit social), munden të prezantohen edhe si mundësi të panjohura për subjektet në gjendje të interpretojnë më mirë situaten e re në të cilën trupat e ndërmjetëm, zona gri, mund të ripozicionohen dhe ridisenjojnë sistemin e mardhënieve me individët dhe institucionet, duke formuar konstrukte të reja simbolik dhe tregues. Aktualisht këtë po tenton të realizoj PS me programin e ri politik, duke synuar ti jap rrugë shpresës për ndryshim. Vlen të theksohet se nuk ekziston asnjë element “apriori”, që tregon se një formacion politik mund të bëhet interpretues më i mirë i ndryshimeve te tilla. Mund të pohohet, që fragmentarizimi, heqja e elementeve inovativ, shuarja e ndryshimeve me partitë e tjera, që ka ndikuar gjatë shtrirjen elektorale dhe rrënjëzimin social cojnë në ballafaqimin me disa elemente, që karakterizojnë sistemin tonë politik. Së pari duhet të njohim vecoritë e raportit qendër/periferi, problematika e të cilës është një e dhënë përbërëse e politikës dhe shoqërisë sonë. Në Shqipëri, si kudo, kapitali social është histrorikisht i lidhur me ngjarje të shoqërive lokale me profile të caktuara. Së dyti është e nevojëshme t’i rijapim këtij raporti shtratin e krijuar në kohë si dhe të njohim disa dyshime te krijuara nga klasa politike e dalë nga tranzicioni, për të ditur të ndërtojnë marrdhënie midis këtyre shoqërive lokale dhe shtetit në nivel qendror, duke rrënjosur në kontekstet lokale serbatorët kryesore të konsensusit për partitë, ku mund të vecojmë PD, PS dhe LSI. Së treti kriza e partive dhe funksionit të tyre mediator ka transformuar radikalisht kontestin shqiptar, në vecanti raportin midis shoqërisë dhe institucioneve dhe ky proces ka ardhur më shumë se nga aktivizimi refraktar i periferive në pjesëmarrjen politike nga mungesa e përthithjes nga ana e partive e kërkesës në rritje për modernizim dhe eficencë, që ka filluar të buroj edhe nga këto zona. Duhet pranuar, se megjithëqë skenari politik shqiptar ka ndryshuar shumë nuk ka tërheqje të delegimit ndaj dy partive të mëdha për të vleresuar një formacion të ri, që bën referencën ndaj problematikave lokale flamurin e vet. Duke propozuar si model politik atë të formuar mbi centralitetin e figurës se Liderit mediatik, PS nuk ka arritur ende të përdorojë mirë pakënaqësinë ndaj Berishës. Për të mundësuar këtë PS do t’i duhet të përshkoj rrugë origjinale për të rivendosur lidhjen midis kapitalit social dhe politik, pjesërisht të ndërprerë, duke favorizuar pjesëmarrjen e sektorëve të gjere social, për të rritur jo vetëm konsensusin për programin, por edhe kapacitetin organizativ per administrimin e votës. Në fakt, ajo sferë, që mban të bashkuar këtë porcion të gjerë të opinionit publik, që sheh me besim këtë parti” buron mbi të gjitha nga rajonet tradicionalsiht të orientuara nga e majta, por edhe nga prirja për pjesëmarrjen e elementeve pozitive në politik. Përkufizimi në programin e ri politik të PS i një profili pragmatik dhe i një roli energjik në ecurinë e vendit mund të konsiderohen elemente esencial për pjesëmarrje të gjerë dhe përfshirje të shtresave të shoqërise civile. Në këtë sens PS duhet të rielaboroj tërë kapacitetin e saj organizativ. Fakti, që PS fiton në zgjedhjet vendore qytetet kryesore tregon se PS i bën referim më të mirë karakteristikave të shoqërive lokale ndërsa mungon thirrja e dimensionit universalist, që PD me shumë ambiguitet di të prodhoj, gjë të cilën PS tenton ta ofroj me programin e ri. Në këtë terren lind interesi për një interpretim të ndryshimeve politike në proces, ndryshe nga debati i diteve të para, i cili u koncentrua në aspektet formale,duke lenë në hije raportin midis poltikës dhe shoqërisë, gjë që sipas meje përbën një kufizim. Riaktivizimi i segmenteve të gjera të shoqërise do të stimuloj PS të nxis përkrahjen e propozimeve të kërkuara nga maxhoranca e qytetarëve. Periudha deri në zgjedhjet e ardhëshme parlamentare mund të rezultoj esenciale për të stimuluar avancimin e kërkesës për pjesëmarrje dhe për të garantuar kanalizimin në formë institucionale të prurjeve. Bëhet fjalë për një proces në ardhje, në të cilin nuk mungojnë vështirësitë dhe keqkuptimet, por që rezulton i domosdoshem për t’u ndërmarrë me kurajo dhe koerencë në se dëshirojmë të tregojmë një alternativ ndaj berishizmit në rënie. Luiza Hoxhaj Tirane me 7.11.2011

Një parti që dëgjon

     “Duhet të dëgjojmë atë që flet me shpirt të qetë dhe të  disponueshëm, si të ishim të ftuar në një  banket të shenjtë ose në     ceremoninë e celjes së një riti religjioz, duke aprovuar atë që shprehet  mirë dhe në mënyrë të përshtatëshme dhe po aq të vleresojmë vullnetin e mirë të kujt shpreh në publik opinionin e tij, duke u përpjekur të bind dëgjuesit, duke përdorur po ato argumenta, që e kanë bindur edhe vet atë të dëgjoj..”  

                                   Plutarku:“L’arte di saper ascoltare”

 

Pikërisht tek Plutarkut ky mjeshtër i madh i fjalës dhe mendimit, në cdo kohë aktual, gjeta frymëzimin për të trajtuar një prej aspekteve më të rëndësishëm të jetës sonë: komunikimin, sipas tij, shpesh të prekur nga arroganca, nga urrejtja, nga paragjykimet dhe nga mania e protagonizmit. Shkrimet politike të Plutarkut, ashtu si dhe ky manual i dëgjimit korrekt nuk i drejtohen vetëm politikanëve profesionist, nga krerë shtetesh deri tek administratori më modest, i vendit më të largët dhe më të vogël, por ato shohin gjithë qytetarët. Nga kjo listë nuk bëjnë përjashtim as partitë politike, të cilat në demokraci janë të paevitueshme. Mundem të perifrazoj një thënie të shquar të Orwell: “në sisteme të caktuara poltike, partitë janë më të paevitueshme se sa në të tjerë”.

Në disa raste, filogjeneza e sistemeve politike u ka rezervuar partive jo vetem rolin e subjekteve kyce të përfaqësimit, por edhe atë të agjensive të shoqërizimit të politikës demokratike dhe të prodhueseve ose të konvertueseve të kapitalit social, të domosdoshem për funksionimin e demokracive. Procesi i tranzicionit dhe konsolidimit demokratik ka evidentuar rëndësinë e disa “edhe”, që pranojnë shoqërizimin ndaj demokracisë, në vecanti vendosja e sistemit demokratike është zhvilluar nga partitë ne prezencë të diferencave të theksuara territoriale kundrejt qendrës. Tek ne janë kryesisht dy partitë kryesore PD dhe PS ato, që lidhin sistemet lokale me sistemin qendror te partive politike. Format e organizimit të politikës konsiderojnë ende modelet dhe strukturat e 900, duke përdorur instrumenta të tillë si besnikerinë ndaj anëtaresimit, teserat, organizatat e partisë, seksionet bazë, asambletë etj.

Ndërkohë sidomos në disa zona të vendit, ku përkatësitë janë më pak të stabilizuara dhe impenjimet e pjesëmarrjes publike më të lidhura me asete individuale, me objektiva preciz dhe të përkohëshëm, shohim, se ka një boshatisje progresive të strukturave të partive. Ato janë bërë në fakt fusha veprimi të një grupi të ngushtë personash, në të cilat hapesira efektive e militantëve është pothuajse ekskluzivisht e kufizuar nga drejtuesit e partive/administrata publike (qendrore ose lokale).

Format e pjesmarrjes politike janë tashmë në krizë evidente duke bërë të pamundur një rikthim tek tendenca pa ofruar sinjale të ndryshimit të rolit të partive, të perceptuar gjithnjë e më pak të besueshme, sepse janë gjithnjë e më shumë autoreferenciale dhe të distancuara ndaj vështrimit real të qytetarëve. Tema apo qëllime të mira si: “të hapemi sërisht ndaj pjesëmarrjes së qytetarëve” “të kthehemi në territor dhe të takojmë njerëzit”, që gëlojnë brenda partive politike, shpesh pa një qëllim të tillë të mirë, kanë sjellë nevojën e realizimin të modaliteteve më të moderuara, rinovues të përfshirjes dhe protagonizmit të një maxhorance të qytetareve të ambjentuar me një raport vetëm televiziv me politikën dhe ndoshta edhe për këtë shkak rrëshqasin progresivisht drejt formave të apatisë në se jo “te armiqësisë” së hapur kundrejt “kastës së partive’.

Për të rilancuar gjithëshka dhe për të rilidhur një raport të besimit me qytetarët, është i nevojshëm, sidomos për opoziten, rikthimi, megjithëse me modalitete inovative dhe më atraktive, tek llogjika e takimeve dhe përfshirjes personale, në grupe të vogla, mbi tema specifike ose të përafrimit më të përgjithshëm ndaj sfidave të impenjimit për të mirën e përgjithëshme, të karakterizuar vazhdimisht nga ideja e një partie të strukturuar, por të “hapur” dhe të një kapaciteti të rinovuar të të dëgjuarit nga ana e politikës.

Por funsionojnë konkretisht këto takime?

Metodologjia, ndofta e thjeshtë si veza e Colombit, përdor disa prej instrumentave të organizatave të dëgjimit organizativ: një vend dhe një metodë e takimeve të vendosur me organizatat publike dhe private mbi projekte të thjeshtëzimit social dhe zhvillimit të talenteve, duke u dhënë personave, që i përkasin të njëjtit sektor punësimi ose me prejardhje nga fusha dhe funskione të ndryshme mundësinë të ndajnë eksperienca, analiza, hipoteza të përmiresimit, projekte të zhvillimit, me qëllim, që të bëj të shtohet niveli i pjesmarrjes kundrejt një vizioni të ri.

Zhvendosja e kësaj praktike në fushën politike kërkon futjen në metodologjine bazë te pak rregullave, por themelore ama.

Së pari: të ftuarit, për sa është e mundur, nuk janë të rregjistruar në parti, militante apo persona të përfshirë në aktivitete ose inisiativa politike: Objektivi është ai i afrimit në një dialog pjesëmarrës me qëllime politike të kujt ka fshirë tashmë nga horizonti i vet mundësinë e pjesëmarrjes në një event klasik partiak. Kush organizon një takim të tillë e di, që duhet të sforcohet, duke zgjeruar ftesën ndaj miqve, kolegëve, fqinjëve, shumë të njohurve rastësisht, persona me të cilët zakonisht do të mund të kishte “turp” të qaste tema politike.

Së dyti: Politikani është në këto takime, por nuk flet. Ai fton, pjesëmarrësit të flasin, ndryshe nga monologjet, që shohim rëndom. Përgjithësisht janë takime për t’u afruar më shumë me një personazh publik dhe të njohur për dicka të re dhe të ndryshme. Në këtë rast është e nevojëshme të ofrosh një shenjë tangjenciale të mosvazhdimësisë kundrejt steriotipeve, që të gjithë kanë. E mira në këtë rast është, që politikani heq dorë nga “mitingjet, mospranim i sacrificës për t’i dhënë hapësirë ndërhyrjeve të qytetarëve dhe mund të zgjedh për mjete refleksionet e veta, edhe duke “shtënë mbi pianistin”, ndërsa sekretari i partisë, parlamentari, këshilltari, nëpunësi, merr me zell shënime mbi bllokun e tij. Hapësira për feedback është përgjithësisht në fund. Eksperienca na mëson, që mbas një fillimi mosbesues, shtangia për këtë disponibilitet jo të pritur të të dëgjuarit nga ana e politikës kthehet në disponibilitet për ballafaqim, në motiv të hapjes së madhe dhe deri empati.

Së treti: nevojiten figura dhe kompetenca të reja. Mekanizmi, në vetvete thjeshte ka nevojë për një “know how”, njohuri specifike, që implementojnë organizimin klasik të partive. Grup i lehtësuesve, që frymëzojnë takimet ka detyrë të ndërhyjnë, duke spieguar objektivat dhe modalitetet, administruar kohën, duke kufizuar shfrenimin verbal të disave si dhe ngurimin për t’u shprehur të disa të tjerëve, te sintetizoj temat kryesore të debatit,duke e mbajtur të hapur, derisa politkani mund të pergjigjet në mënyrë të ezaurueshme dhe konkrete. Ky grup personash, përgjithësisht duhet të jenë nga të rinjtë e partisë, që kanë kënaqësinë të pasurojnë kompetencat e tyre, me instrumenta inovativ dhe të përshtatëshme ndaj formave të militancës dhe të organizimit partiak, mbas një përshkrimi specifik formativ.

Së katërti: besueshmëria jepet nga kapaciteti i feedback dhe nga vendosja në rrjete e energjive pozitive, të cilat clirohen në seicilin nga takimet. Për të bërë këtë janë të nevojëshme instrumenta inovativ të prezencës në rrjete dhe të social networking (site të dedikuar, faqe në facebook, të cilat në disa raste mbledhin në kohë reale ndërhyrjet edhe të pjesëmarrësve të jeshtëm), por edhe kapacitete “tradicional” të dhënies përgjigje ndaj këtyre kërkesave të përpikta të qytetarëve, psh nëpërmjetë interesimit të administratës publike, e cila mbledh sinjalizime, i verifikon dhe rikontakton personat e interesuar, duke demostruar një kapacitet të të dëgjuarit, i cili përkthehet në veprime konkrete, nëpërmjete ndërtimit të një modeli origjinal për realizimin e takimeve në terren. Rezultatet janë parë në pozitivitetin e vendosjes në diskutim të modelit organizativ të përfshirjes së personave, të cilët nuk do të ishin tranzituar kurrë nëpërmjet kanaleve tradicional të propagandës partiake, në kuriozitetin dhe vëmendjen e jashtëzakonëshme të medias për një propozim inovativ të ardhur nga një botë e konsideruar pak kreative sic është ajo e politikës.

Kur politika ndërtohet së bashku me qytetarët ekpserienza konfirmon dëshirën e ndarjes së shpresës. Sigurisht vështirësitë mbeten prezente, por si fillim është e mjaftueshme të krijosh modalitete të reja për të bërë të shprehen dhe të mblidhen energjitë pozitive për inspirimin e marëdhëneive të “mira”, që duhet të manifestohen në shoqërinë tonë. Rastin e takimeve me qytetarë të përzgjedhur jashtë kanaleve klasike të partive, në seli neutro e kemi parë të ndiqet nga PS në turin “Dialog me qytetarët”.Mund t’u bej referencë edhe takimeve, që po zhvillon deputeti Arben Malaj, i cili është fokusuar tek tema e modernizimit të partive politke, duke targetuar të rinjte. Por në të dy rastet kemi të bëjmë me rastin e politikanit aktiv në takim, që i komunikon mesazhin e tij auditorit, me objektiv sigurimin e konsensusit prej tij por pak ose aspak merr mesazhe prej tij.

Një formë e thithjes së mendimit të qytetarit ekspert është “Kopit” i ndertuar nga Pd, me 2005, por vetëm me qëllim ngushtësisht pragmatik të prezantimit të një imazhi të ri. Ajo që tentoj të ofroj është praktika e takimeve me qytetarë të individualizuar jashtë kanaleve klasike të partive, në seli neutro dhe mikëpritëse, me një “lehtësues”, që jep kohën e nevojëshme duke bërë të respektohen rregullat e rekrutimit, ku politikani, nuk është direkt protagonist, por si një Ulise i ri, lidhur në direkun e anijes së tij, duke dëgjuar sirenat, ka pothuajse dimensionin shokant të dëgjuesit pasiv dhe të heshtur.

Jemi duke përshkruar një demostrim të qytetarisë pjesëmarrëse, bash i impenjimit të aktivitetit të një partie. Një skenë, prezente dhe në një seri filmimesh disponibël në web, të cilët paraqesin suksesin në fushatën e kaluar elektorale adminsitrative, në rastet kur kjo ide ishte e maturuar brenda stafeve të kandidatëve fitues, për të pasuruar krijimtarinë me disa përfaqësues të botës së konsulencës së sipërmarrjes dhe animacionit social.

Takimet dialogje kanë qenë domosdoshmëri edhe mbas zgjedhjeve, duke filluar, që nga zgjedhja e emrave dhe vazhdojnë të jenë akoma më tepër, pas fenomeneve jo normale të konvertimit të pamoralshëm të votës në zgjedhjet e këshillave dhe drejtimit të qarqeve, shprehje të një dëshire dhe të një nevoje të rilidhjes së fijeve të marrëdhënirve direkte me pjesën e qytetarëve dhe të elektoratit, të cilat partitë e sot nuk mundohen për ti arritur dhe në të njëjten kohë, të propozojnë një pedagogji pozitive edhe për vet militantët e PS nëpërmjetë dimensionit mbizotërues të të dëgjuarit. Rihumbja në tavolinë e drejtimit të disa qarqeve nga ana e PS tregon qartë një mungesë të tillë. C’është kjo parti, që nuk mëson nga pësimet por e ngushton gjithnjë e më shumë rrethin e personave mbi të cilët mbështetet. Po kjo partia tjetër, që inicion dhe ushqen shitblerjen dhe me fodullëk mburrret me fitoren në këtë apo atë qark, kur vota popullore nuk ja mundëson këtë gjë?

Kësaj situate i shkon shumë mirë morali i humorit të dikurshëm të Luftar Pajes, ku përgjigjësia i ngarkohet atij, që humbi lopën:

Po vall vërtet faji është vetëm i kujt humbi lopen? Po hajduti s’ka faj fare? Këtu na vjen në ndihmë Dantia sipas të cilit: “.. arësyeja dhe paudhësitë nuk mund të priten me nyje dhe se e mira dhe e keqja nuk qendrojne kurrë në një anë të vetme”. Ky është një problem por jo i vetëm. Përpara se të iniciojmë procese, duhet të reflektojmë pak: për furinë e ikjes apo përzënies së kolegëve, fenomene të dyja negative.

Në këtë mënyrë thërmojmë maxhorancën solide, e cila edhe për shkak të frakturave të brendëshme, jo gjithnjë për arësye parimore, sic tentojnë të shiten, por shumë shpesh për shkak të ndarjes së tortës së pushtetit, të cilën preferojnë më mirë ta prishin nëse nuk janë ata pjesëtar në gosti, duke zhvlerësuar realisht votën popullore dhe përkthyer në minorancë qeverisëse në nivel qëndror apo vendor qoftë, konsensusin në maxhorancë, që u jep kjo votë.

Në fakt partitë, në këtë rast PS, duhet të përdorin fuqin e vet organizative dhe rrënjet e tyre territoriale si burime të politikës. Militantët dhe simpatizantët janë prezent në territor dhe kërkojnë të ushqejnë ekzistencën e trupës ndërmjetëse të lidhura me partitë, duke mbajtur një raport të vazhdueshëm me qytetarët e grupeve me të gjera dhe më të ekspozuar ndaj risqeve, anomalisë dhe pasigurisë. A mund të dëgjojnë partitë jashtë tyre kur nuk dëgjojnë zërat brenda vet strukturës së tyre? Rastet e publikimeve të Wikilikes e tregojnë qartë këtë fenomen mosdëgjimi brenda dy partive më të mëdha politike shqiptare: PD e PS. Sot aty flitet shumë dhe dëgjohet pak.

Deri sa drejtuesit partiak të cdo niveli nuk do të marrin zakonin e të degjuarit, do të jetë e vështirë të ndërtojmë parti të të moderuarve, parti të rregullave dhe sanksioneve.

Luiza Hoxhaj

Tiranë më 25.10.2011 Botuar ne gazeten Tirana Observer dt 5/11/2011, rubrika opinion fq 8

Sindikatat dhe kriza

Mesin e korrikut të këtij viti, kur në Shqipëri kulmonte aksioni sindikal i minatorëve të Bulqizës, për koncidencë prestigjozia “New York Times” publikonte konkluzionet e një kërkimi të realizuar nga një grup ekonomistësh amerikan mbi të dhënat e krizës. Të dhënat e ekonomistëve amerikan tregojnë se kriza ka goditur më rëndë vendet e desindikalizuara, duke nisur nga SHBA dhe më lehtë ka prekur vecanërisht vendet me një nivel të lartë të sindikalizmit, duke nisur nga Gjermania, Belgjika , vendet skandinave etj. Ky konkluzion do të kishte provokuar në fakt një debat pjellor, të frutshëm në një vend si yni në të cilin masat për ringritjen vijnë gjithnjë e më shumë, duke u shtyrë në kohë dhe ku askush nuk është dëgjuar të lancoj një ide të re për të rilancuar ekonominë. Një debat i tipit të tillë do të kishte mundur të ishte shumë më i frutshëm, nëse do të na kishte shtyrë për të kuptuar përsen e nyjes lidhëse midis nivelit të krizës dhe nivelit të sindikalizimit. Ingredientët për ta pasuruar këtë debat i kishim të gatshëm: konkluzionet e studimit dhe kërkesat e minatorëve të paraqitura nëpërmjet sindikatës së tyre. Rast më ideal për të ballafaquar teorinë me realitetin konkret nuk mund të gjeje. Mbi një temë të tillë sociologët propabilisht do t’i kishin presupozuar të dhënat mbi sindikalizimin si një tregues të gradës së socializimit të një vendi dhe ndërkaq si tregues i rimarrjes terren të shoqërisë së “neve” përballë shoqërisë së ”unit”, duke e shtyrë sidoqoftë në krizë këtë të fundit. Tjetra do të kishte mundur të shtyhej përpara, duke individualizuar në sindikalizimin një nivel esencial të pjesëmarrjes solidare të qytetarëve në zgjedhjet themelore të vendit. Modestisht si një lëvruese e kulturës së ekonomisë klasike do të kujtoja, që tregu i punës nuk është një treg si të tjerët. Vlera e saj në ekonomi është sasia e punës përgjithësisht e domosdoshme për të prodhuar një mall dhe vendosja përballë e pagës, si shprehja më e thjeshtë e kësaj vlere, e cila rezulton nga një proces i avancuar sindikal, pra nga marëveshje-përballje-inovacion- kompromise kushtëzuese me pjesëmarrjen e mijëra qytetarëve në procesin e sindikalizimit. Është e vërtet, që edhe në mungesë të këtij procesi tregu do të shprehte gjithësesi një pagë. Por cila pagë do të jetë ajo e shprehur nga një treg që nuk është më ai smithian por është tregu i financave të privuara nga rregullat, i monopoleve dhe i oligopoleve? Do të jetë paevitueshmërisht një pagë e cila tenton të koncidoj me pagën në vendet më të varfëra, të zonës së globalizuar dhe ndërkohë dukshëm më e ulët se ajo e prodhuar nga procesi i sindikalizimit. A mund të mendohet, që nëse vlera referuese bie kaq poshtë nuk influencohen negativisht nga kjo të gjitha vlerat e tjera të ekonomisë? Në cdo rast nuk do të jetë e sigurt që nga kjo vlerë page të vi një shtytje për inovim, kërkim, investime të cilat do të sjellin reduktimin e punës së domosdoshme për prodhimin e një malli. Por inovacioni, kërkimi, investimi janë kushte apsolutisht të domosdoshme për një rritje ekonomike. Por ndoshta pikërisht sepse të dhënat e kërkimit amerikan sjellin në këtë konkluzion, është preferuar të zgjidhet rruga e heshtjes dhe e injorimit të një prej pak stimujve, të identifikuar nga ekonomistët në refleksionet e tyre mbi krizën. Per sa i perket periudhës afatshkrutër duket evidente korrelacioni midis pagave të ulëta dhe shterjes së kërkesës mbi tregun. Në këtë linjë, korrekte me misionin e tyre ishin edhe kërkesat e minatorëve sindikalisteve: pagë më e mirë, kushte më të mira pune, investime në minierë me qëllim, ndaljen e shfrytëzimit barbar të minierës, që të sigurohet perspektiva afatgjatë e saj, për rrjedhojë edhe persektiva e tyre si punëmarrës. Nuk mundemi në asnjë mënyrë, për asnjë arësye të justifikojmë punën ilegale, shfrytezimin e qënieve njerëzore në zinxhirin prodhues dhe në një formë moderne skllavërie, kjo është një patologji, që duhet shfarosur, një tregues i qartë i regresit. Cdokush prej nesh ndihet i turperuar kur sheh se si në mijëvjacarin e tretë, në minierën e Bulqizës,ndofta dhe gjetkë, punohet si në mesjetë me kazëm,qysqi dhe vare. Nuk mund të tolerohen marëdhënie kaq të brishta të atyre, që imponojnë punë cnjerëzore me një pagë sa për të mbajtur frymën gjallë. Të vdesësh në punë është turpi më i madh në kohën tonë. Tragjeditë në Bulqizë, Gërdec, Polican apo gjetkë nuk evokojnë vetëm vulnerabilitetin ekstrem të territoreve, të cilëve politikat publike duhet tu ofrojnë burime për t’u mbajtur dhe vendosur nën siguri për jetën. Në këtë situatë të karakterizuar nga paqëndrueshmeria dhe nga fleksibiliteti i raporteve të punës, nga mobiliteti në ndërmarrje dhe territor, nga fragmentarizimi i raporteve të punës dhe dimensioneve produktive, roli i konfederatës apo cdo sindikate tjetër në një demokraci moderne është vendimtar dhe përcaktues edhe pse ekstremisht i vështirë. Të gjitha këto probleme dhe të tjera si këto të përcaktuara nga proceset e globalizimit kërkojnë një zgjidhje të njëjtë, të pajtueshme me parimet e drejtësisë sociale si dhe një sforco të madhe të pjesëmarrjes dhe solidaritetit kolektiv. Sindikata, si mbartëse e interesit të përgjithëshëm të punëmarrësve, duhet të jetë protagoniste e kësaj pjesëmarrjeje dhe e këtij solidariteti midis të punësuarve dhe atyre, që janë në kërkim të një pune, të punëtorëve të cilët gëzojnë raporte stabile dhe atyre të ekspozuar ndaj pasigurisë dhe paqëndrueshmërisë. Por ndërsa tregu kapitalist dhe ai financiar procedojnë shpejt duke vështruar përtej realiteteve kombëtare, sic është edhe vet rasti i kompanisë koncesionare, lëvizja sindikaliste heziton të gjej një dimension mbinacional dhe shpesh edhe kombëtar në startegjinë, që duhet ndjekur. Sindikatat duhet, që me përgjegjësi të individualizojnë rrugën e duhur nëpërmjet një analize konstante të evoluimit të kontestit social, ekonomik dhe produktiv në të cilën ato duhet të operojnë, duke hartuar strategji, që përfshijnë një mbikqyrje efikase të interesave të punëtorëve. Në këtë sfidë bëhet akoma më i rëndësishëm roli i sindikatës si interlokutore me forcat politike dhe ekonomike dhe si mbartëse e interesit të përgjithëshëm të inspiruar nga solidariteti dhe kohezioni social. Ato duhet të gjejnë rrugën e duhur për të qenë gati të organizohen për të interpretuar përshtatshmërisht ndryshimet në proces në fushën ekonomike dhe sociale dhe të adaptojnë strategji për të mbrojtur në mënyrë më efikase punëtorët, që prezanton, dhe botën e punës në përgjithësi. Në këtë kuader rimarrin rëndësi të madhe vendimet e natyrës organizative, që e bëjnë atë më të hapur ndaj të rinjëve, ndaj kategorive të reja dhe ndaj cdo nevoje, që buron nga procesi i transformimit të sistemit produktiv. Shtimi i të rinjve dhe grave në kërkim të punësimit të parë, vecanërisht në sektorët e ekonomisë bëjnë, që të mbeten jashtë fushës sisndikale një pjesë e konsiderueshme punonjësish. Edhe figurat “atipike” në të cilat artikulohet fleksibiliteti ekstrem i tregut të punës nuk janë lehtësisht të përfshirë nga mbrojtja tradicionale sindikale. Gjithë kjo krijon një dobësim progresiv të sindikatës dhe të forcës së saj kontraktuese në cdo nivel si dhe një dëm social të prezantuar nga mungesa e mbrojtjes dhe e përfaqësimit të një numri të gjerë subjektesh. Sindikata duhet të dijë t’i përgjigjet me aftësi të përshtatëshme kulturore dhe organizative këtyre problemeve me qëllim final, që të ripërfshijë në gjirin e vet përfaqësues pjesë të konsiderueshme të botës së punës, aktualisht të paperfshirë. Qëndrimi i sindikatës në rastin e Bulqizës tregoi qartë se: Vetëm një pavarësi reale ndaj cdo lloj influence politike-institucionale-ekonomike- mund ti japi asaj karakterin esencial të një subjekti përfaqësues të interesave të botës së punës kundrejt qeverisë dhe kundërpaleve sociale. Pavarësia e saj përfshin si sensin organizativ dhe statutor, si kapacitetin për të analizuar dhe projektuar në liri të plotë, duke llogaritur ekskluzivisht vetëm interesat për të cilat sindikata është mbartëse. Ajo ushtrohet në aftesinë për ti dhënë përgjigje koherente sfidave, që realiteti imponon përditë ndaj botës së punës dhe shoqërisë civile. Në substancë pavarësia është presupozim i domsodoshëm në kanotacionin e vet sindikatës dhe rolit të saj në shoqëri si element esencial i kredibilitetit të saj pranë punëtorëve dhe botës, që e rrethon. Funksioni i përfaqësimit si subjekt i pavarur i sindikatatave është një kontribut themelor në jetën sociale dhe demokratike të vendit, i cili ushtrohet në respekt të rregullave nëpërmjet kontraktimit kolektiv, përqëndrimit dhe ballafaqimit me kundërpalet politike dhe ekonomike dhe kur është e nevojëshme edhe në konflikt me to, sic shihet dhe ne shembullin referues te sindikates se minatoreve. Nuk ka dyshim, që qëllimi primar i sindikatave është ai i mbrojtjes së punëmarrësve nëpërmjet arritjes së marrëveshjes kontraktuale mbi nivelin e pagave dhe kushtet e punës, zhvillimi korrekt dhe të shëndetshëm të marëdhënieve të punës si dhe premisat e zhvillimit ekonomik të vendit, që sjell në proces një sistem kontraktual në përputhje me realitetin social dhe të prodhimit, i cili bashkon nevojat e mbrojtjes së punonjësve dhe të konkurrencës së ndërmarrjeve. Sistemi aktual ka arësye të jetë një sistem me dubel nivel kontraktimi: në nivel kombëtar dhe të decentralizuar. Kontrata kombëtare është një instrument esencial për të garantuar nivel normativ uniform dhe nivel shpërndarjeje për punonjësit e sektorit në rikuperim të humbjeve të shkaktuara nga inflacioni. Ështe evidente vlera e saj e solidaritetit dhe kohezionit social si dhe funksioni i ekuilibrit konkurrencial midis ndërmarrjeve. Kontrata e decenrtalizuar ka si funksion, gjithashtu esencial, rishpërndarjen e të mirave, që derivojnë nga rritja e prodhimit dhe eficenca e ndërrmarjes. Në fakt kontrata e nivelit të dytë nuk ka patur vëmendjen e duhur në të gjitha ndërrmarjet, kryesisht vetëm në ato të mëdha dhe pubblike janë realizuar kontratat e ndërmarrjeve. Në të tjerat veprimi i sindikatës është më i vështirë dhe në ndonje rast i pamundur. Tentativa për të nxjerrë jashtë procesit të negocimit sindikatën e minatoreve në të dy nivelet e saj, me synim kontraktimin individual, në rastin e minierës së Bulqizës e konfirmon këtë përfundim. Ky është moment, që duhet mbikqyrur. Niveli i pages, që buron nga një kontraktim individual, në cdo rast rezulton më i ulët, se sa niveli i pages, rrjedhojë e negocimit sindikal. Zgjidhja e duhur është të fuqizohet niveli i dytë i kontratës. Nëse mbeten të vlefshme objektivat e dubël nivelit të kontraktimit rezultatet në vijim do të jenë të kënaqëshme. Pikërisht në tërësinë e ndërrmarjeve të lidhura midis tyre dhe jo vetëm në një ndërmarrje, qoftë e dimensionit të vogël apo të madh, duhet këmbëngulur për rritjen e produktivitetit, duke krijuar një hapësirë reale për një mbulesë kontraktuale të punëmarrësve të tyre. Sfidat e botës së punës të imponuara nga proceset e globalizimit kërkojnë një kohezion më të madh se në të kaluarën midis sindikatave. Vetëm nëpërmjet kërkimit të sinergjive lokale brenda dhe jashtë ndërmarrjeve në dobi të karakterit kolektiv në një territor specifik mund të përballojmë krizën. Eksperienca botërore tregon se në terma të ekspansionit produktiv dhe punësimit rezultatet pozitive janë realizuar nëpërmjete zhvillimit lokal. Kurse në Bulqizë ajo që duhet të ishte burim i zhvillimit të territorit dhe mireqënies së popullsisë së saj, nga mënyra si është trajtuar në fakt është kthyer në të kundërtën. Ndërgjegjësimi i punëtorëve, shoqërise civile, duhet të coj në shumëfishimin e forcave disponibel, kapacitetit, eksperiencave dhe potencialit projektues drejt objektivit të përbashkët të mbrojtjes së interesit të punonjësve të rinj dhe subjekteve të dobëta. Ky kohezion duhet të jetë i gjerë përderisa sfidat, që duhet të përballojnë janë të mëdha. Ecja e tyre duhet të maturohet.

Luiza Hoxhaj Tirane me 8.10.2011

Botuar ne gazeten "Tirana Observer" dt 13.10.2011

Sovranità

Scritto da Massimo Luciani Martedì 19 Luglio 2011 
Italianieuropei 7/2011

Si potrebbe dire che della sovranità sappiamo tutto. Sappiamo, in particolare, che la questione ha assunto una posizione centrale nella teoria e nella pratica politica allorché si è trattato di fondare nuovi ordini politico-sociali, formalizzando e legittimando una discontinuità rispetto al passato. Si potrebbe dire che della sovranità sappiamo tutto. Sappiamo, in particolare, che la questione ha assunto una posizione centrale nella teoria e nella pratica politica allorché si è trattato di fondare nuovi ordini politico-sociali, formalizzando e legittimando una discontinuità rispetto al passato. È quanto accadde nella lunga fase storica che portò alla creazione degli Stati nazionali, quando si dovette giustificare la dissoluzione del principio universalistico sul quale riposava l’ordine tradizionale del mondo cristiano (e per questo era essenziale stabilire che rex superiorem non recognoscens in regno suo est imperator); è quanto accadde nel travaglio rivoluzionario della fine del XVIII secolo, quando si dovette giustificare il taglio della testa di un re, contrapponendo il potere costituente (il potere dei popoli di darsi un nuovo ordine giuridico-politico), quasi novello dio in terra, al Dio nei cieli che aveva fondato la legittimità dell’ordine antico e unto la fronte del monarca che ora veniva decapitato. Sappiamo, anche, che se la sovranità esterna dello Stato venne subito costruita come un potere privo di limiti diversi da quelli costituiti dalla compresenza di eguali e contrarie sfere sovrane di altre soggettività statuali, la sovranità interna, per quanto si par-lasse di una plenitudo potestatis del monarca, per lungo tempo non fu tale da pretendere di sottrarsi, in diritto, a qualunque limite o contenimento. Non fu così nelle prime anticipazioni medievali della teoria, ma non fu così nemmeno nelle riflessioni di quello che viene ritenuto il fondatore della dottrina moderna della sovranità, Jean Bodin, che disegnavano un potere assai meno “assoluto” di quanto comunemente si creda (del resto, realisticamente, non si poteva non constatare che anche nelle monarchie assolute europee il potere del sovrano era giuridicamente limitato da tutta una serie di leggi fondamentali, fonte di diritti e privilegi di alcuni ceti sociali). Sarà solo la teoria rivoluzionaria del potere costituente (ascrivibile soprattutto a Emmanuel Joseph Sieyès) che, presentando in quella forma la sovranità, la costruirà come una prerogativa assoluta, apparentemente senza limiti e regole. Apparentemente, è bene ribadire, perché in realtà lo stesso potere costituente, se non incontra limiti giuridici (non valendo quelli del vecchio ordine costituzionale, ormai distrutto o in via di distruzione, né quelli del nuovo ordine, che sta fondando se stesso), incontra limiti forse ancor più invalicabili, quali sono quelli connessi alle compatibilità della storia: al potere costituente si chiede di scriverla, la storia, ma questo si può fare solo se si rispettano le condizioni date del momento in cui esso viene esercitato. Sappiamo, infine, che la sovranità ha fatalmente subito un processo di ero-sione conseguente alla crisi di quello Stato nazionale del quale aveva accompagnato la nascita: lo sviluppo delle istituzioni sovranazionali e internazionali e il peso crescente dei condizionamenti imposti da un mondo globalizzato hanno definitivamente alterato un quadro che solo fino a pochi decenni or sono sembrava essersi stabilizzato. E possiamo dire che si è potentemente sviluppato un quid che si contrappone in tutto e per tutto al “sovrano” che abbiamo conosciuto sinora e che per questo possiamo definire come un antisovrano (perché non è un soggetto unitario, ma è composto da una pluralità di soggetti; perché non dichiara la propria aspirazione all’assoluta discrezionalità dell’esercizio del proprio potere, ma – anzi – cerca di presentare le proprie decisioni come logiche deduzioni da leggi generali oggettive, quali pretendono d’essere quelle dell’economia e dello sviluppo; perché non reclama una legittimazione trascendente come la volontà di Dio o l’idea dell’eguaglianza degli uomini, ma immanente, come quella che è data appunto dagli atti materiali; perché non pretende di esercitare potere su un gruppo sociale dotato almeno di un minimum di omogeneità, come il popolo di una nazione, ma sulla totalità dei gruppi sociali, su tutti i popoli di tutto il mondo). Eppure, sebbene tutto questo sia vero, la retorica della “fine della sovranità” non sa convincere. Lasciamo da canto il fatto che i condizionamenti del potere statale sono diversi a seconda del peso e della solidità di ciascun paese. È bene non dimenticare, però, che spesso si enfatizza l’esistenza di quei condizionamenti per giustificare l’esigenza di politiche impopolari, quando invece le regole sovranazionali o internazionali che condizionano l’agire politico sono state negoziate da quegli stessi governi degli Stati che poi di tali regole si fanno schermo. E non sa convincere nemmeno l’idea di un “transito” indolore verso una politica senza sovranità, nella quale il cittadino cederebbe volentieri il passo al cosmopolita. L’idea che la crisi della sovranità sia un problema solo per gli Stati non è accettabile. Essa, infatti, è un problema anzitutto per le persone, perché senza sovranità i loro diritti politici (e non solo) non sono garantiti e le politiche redistributive non si possono attuare. Sicché la questione della sovranità continua, ancora oggi, a porsi, reclamando che si scelga tra la restaurazione delle antiche sovranità nazionali e la costruzione di sovranità più ampie, magari continentali. Senza rimanere nel limbo nel quale oggi ci troviamo.