Gjiri i Vlorës: Sa mund të zhvillohemi pa humbur atë që kemi?

Kur deti nuk është thjesht ujë, peizazhi nuk është thjesht pamje dhe toka nuk është thjesht një sipërfaqe për t’u ndërtuar

Në gusht të vitit 2026, letra e hapur e nënshkruar nga 212 arkitektë, urbanistë dhe profesionistë të territorit, në reagim ndaj çështjeve të ngritura nga “Albanian Files”, hapi një debat të rëndësishëm mbi mënyrën se si po trajtohen territori, peizazhi dhe investimet e mëdha në Shqipëri.

Ky debat më shtyu të rikthehem te një territor që e njoh mirë, por që ndoshta ende nuk po e lexojmë në të gjithë kompleksitetin e tij: Gjiri i Vlorës.

Këtu nuk kemi të bëjmë vetëm me pyetjen nëse duhet apo nuk duhet të ndërtohet një kullë, një resort apo një strukturë tjetër turistike. Kemi të bëjmë me një sistem territorial ku deti, qyteti, lagunat, bregdeti, biodiversiteti, peizazhi dhe ekonomia lokale janë të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën.

Prandaj pyetja që dua të vendos në qendër të vëmendjes një pyetje që prej kohësh kërkon një përgjigje serioze: Çfarë lloj zhvillimi mund të përballojë Gjiri i Vlorës pa konsumuar vetë pasuritë mbi të cilat mbështetet e ardhmja e tij?

Konsideruar projektet e reja turistike dhe rezidenciale, transformimin e vijës bregdetare, planet për zhvillime në Nartë e Zvërnec dhe ritmin me të cilin po ndryshon peizazhi urban i Vlorës, mendoj se përtej çdo projekti të veçantë qëndron një çështje shumë më e madhe.

Ne po flasim për një territor të tërë. Një territor ku deti lidhet me lagunat, malet me bregdetin, qyteti me peizazhin, turizmi me ekonominë lokale dhe natyra me mirëqenien e njerëzve.

Dhe kur të gjitha këto marrëdhënie fillojnë të ndryshojnë njëkohësisht, pyetja nuk mund të jetë vetëm sa investime mund të tërheqim. Duhet të pyesim: Sa mund të zhvillohemi pa humbur atë që kemi?

Një saktësim i nevojshëm: Gjiri nuk është një lagunë

Ka qarkulluar prej kohësh një shifër prej 90 ditësh si kohë e nevojshme për rinovimin e ujit të Gjirit të Vlorës. Kjo shifër nuk duhet t’i atribuohet në mënyrë të përgjithshme gjirit detar.

Gjiri i Vlorës nuk është një sistem lagunor i mbyllur. Ai komunikon me detin përmes hapësirës midis Karaburunit dhe Sazanit dhe është pjesë e sistemit më të gjerë Adriatiko-Jonian. Qarkullimi i masave ujore ndikohet nga rrymat, erërat, topografia dhe kushtet e ndryshueshme hidrodinamike.

Ndryshe është situata në Lagunën e Nartës dhe në Lagunën e Orikumit, të cilat janë sisteme lagunore me karakteristika të ndryshme dhe me shkëmbim më të kufizuar me detin. Ky dallim është i rëndësishëm.

Por korrigjimi i shifrës 90 ditë nuk e zbeh shqetësimin për të ardhmen e Gjirit. Përkundrazi. Sepse problemi nuk është të gjejmë një numër magjik që na tregon se kur “mbytet” gjiri. Problemi është të kuptojmë kapacitetin real të një sistemi territorial ndaj presioneve që po i shtohen njëri-tjetrit.

Një det që shkëmben ujë me sistemin detar nuk është një det pa kufij.

Posidonia: infrastruktura që natyra na ka dhënë falas

Në fund të detit ndodhet një pasuri që rrallë hyn në llogaritjet ekonomike të zhvillimit. Quhet Posidonia oceanica.

Shpesh ngatërrohet me algat, por Posidonia oceanica nuk është algë, është një bimë detare e mirëfilltë. Livadhet e saj janë ndër ekosistemet më të rëndësishme të Mesdheut. Ato kontribuojnë në oksigjenimin e ujërave dhe luajnë një rol të rëndësishëm në ciklin e karbonit, stabilizimin e sedimenteve, mbrojnë fundin detar dhe bregdetin nga proceset e erozionit,ruajtjen e biodiversitetit dhe krijimin e habitateve për shumë specie detare.

Por Posidonia është edhe një tregues i rëndësishëm i gjendjes së ekosistemit. Ajo kërkon ujë relativisht të pastër dhe dritë të mjaftueshme. Rritja e turbullirës, sedimentimi, ndotja dhe ndërhyrjet fizike në fundin detar mund të ndikojnë në mbijetesën e saj.

Mënyra më e mirë për ta kuptuar vlerën e saj është ta shohim si një infrastrukturë natyrore. Ne ndërtojmë impiante. Ndërtojmë kanale. Ndërtojmë barriera. Ndërtojmë sisteme mbrojtëse. Ndërsa natyra ka ndërtuar, pa faturë dhe pa mirëmbajtje njerëzore, një sistem të tërë që kontribuon në funksionimin e detit.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja që zakonisht mungon në diskutimet për investimet: Sa do të kushtonte të zëvendësonim me infrastrukturë artificiale atë që një ekosistem natyror na ofron falas?

Kur një livadh Posidonia dëmtohet nga turbullira, sedimentimi, ankorimet, ndërhyrjet fizike apo përkeqësimi i cilësisë së ujit, nuk kemi humbur thjesht një bimë. Kemi humbur një pjesë të infrastrukturës natyrore të territorit.

Dhe këtu qëndron paradoksi. Një resort mund të ndërtohet për disa vite. Një kullë mund të ngrihet brenda pak vitesh. Por një ekosistem detar i zhvilluar ndërtohet nga natyra në një shkallë kohore krejt tjetër.

Ne mund të ndërtojmë shumë shpejt atë që shohim mbi sipërfaqe dhe të shkatërrojmë shumë më ngadalë atë që nuk e shohim poshtë saj. Prandaj mbrojtja e Posidonia oceanica nuk është romantizëm ambientalist.

Mbrojtja e këtyre livadheve nuk është thjesht një çështje e biodiversitetit. Është një çështje e kapitalit natyror të Gjirit. Dhe kapitali natyror duhet të hyjë në llogarinë e zhvillimit.

Dhe këtu lidhet edhe ekonomia lokale. Peshkimi artizanal, biodiversiteti detar dhe turizmi i qëndrueshëm nuk janë sektorë të shkëputur nga gjendja ekologjike e detit. Ato varen drejtpërdrejt prej saj. Nëse ekosistemi dobësohet, humbja nuk është vetëm ekologjike. Ajo bëhet ekonomike dhe sociale.

Vertikaliteti: kur kursimi i tokës bëhet justifikim për intensifikimin

Një nga argumentet më të njohura në favor të ndërtimeve të larta është i thjeshtë: Nëse ndërtojmë lart, kursejmë tokë. Në teori, po. Por në praktikë pyetja është më komplekse. Çfarë ndodh me tokën që pretendojmë se po kursejmë?

Nëse vertikaliteti përdoret për të reduktuar gjurmën e ndërtesës dhe për të krijuar realisht hapësira publike, gjelbërim, sheshe, ajrosje dhe akses më të mirë në qytet, atëherë ai mund të jetë një instrument urbanistik i dobishëm.

Por nëse vertikaliteti bëhet mënyrë për të rritur maksimalisht sipërfaqen e shitshme mbi një truall të kufizuar, atëherë nuk kemi më thjesht kursim toke. Kemi intensifikim të vlerës së tokës. Dhe këtu duhet të bëjmë një dallim të rëndësishëm: Kulla nuk është problemi. Modeli i përdorimit të kullës është problemi. Nëse investitori përfiton nga:

• lartësia,
• pamja,
• densiteti,
• rritja e sipërfaqes së shitshme,

por qyteti përballon:

• më shumë trafik,
• më shumë presion mbi ujësjellësin dhe kanalizimet,
• më shumë kërkesë për parkim,
• më pak hapësirë publike,
• më shumë hije,
• më shumë presion mbi shërbimet publike,

atëherë kemi një problem që nuk mund të zgjidhet vetëm me estetikë arkitekturore. Përfitimi është privat. Kostoja bëhet territoriale. Ky është një nga problemet më të rëndësishme të zhvillimit urban.

Prandaj pyetja nuk duhet të jetë: Sa kate mund të lejojmë? Por: Çfarë sasie dhe cilësie urbane krijon çdo njësi shtesë intensiteti?

Një qytet nuk jeton vetëm në metra katrorë. Ai jeton në hapësirën midis tyre. Në trotuare. Në parqe. Në sheshe. Në vende ku fëmijët luajnë. Në vende ku të moshuarit ulen. Në rrugët ku njerëzit takohen pa qenë të detyruar të konsumojnë.

Këto nuk janë hapësira “të mbetura”. Janë infrastruktura sociale e qytetit. Në të kundërt qyteti humbet misionin e tij parësor që nga antikitetit: jetën sociale, hapësirën e takimit informal pa pagesë për fëmijët dhe të moshuarit. Qytetari po kthehet në një vizitor të huaj në qytetin e vet.

Kur peizazhi kthehet në luks

Këtu ndoshta ndodhet një nga paradokset më të mëdha të zhvillimit të sotëm të Vlorës. Peizazhi po shndërrohet nga një e mirë e përbashkët në një atribut të tregut të pasurive të paluajtshme.

Pamja e detit. Horizonti. Drita. Ajri. Afërsia me bregun. Të gjitha këto po hyjnë gjithnjë e më shumë në çmimin e një prone.

Por ekziston një pyetje që tregu nuk mund t’i përgjigjet i vetëm: Kujt i përket vlera e peizazhit?

Investitori ndërton ndërtesën. Por nuk ka krijuar detin. Nuk ka krijuar horizontin. Nuk ka krijuar malin. Nuk ka krijuar dritën. Nuk ka krijuar peizazhin. Territori e ka krijuar atë. Dhe shoqëria e ka trashëguar.

Prandaj peizazhi nuk mund të konsiderohet vetëm si dekor i një prone private. Ai është pjesë e identitetit dhe mirëqenies së një komuniteti.

Konventa Evropiane e Peizazhit e vendos pikërisht në këtë kuadër: peizazhi lidhet me cilësinë e jetës dhe mirëqenien e njerëzve.

Kështu, debati për peizazhin e Vlorës nuk është një debat nëse dikujt i pëlqen apo jo një kullë. Është një debat shumë më i thellë: A mund të privatizohet ekonomikisht një vlerë që është krijuar nga natyra dhe që i përket përvojës së përbashkët të qytetit?

Po drita? Po qyteti ekzistues?

Çdo ndërtesë e re ndërton një vlerë të re. Por mund të krijojë edhe një kosto të re. Një kullë mund të ketë pamje të jashtëzakonshme. Por ajo pamje nuk duhet të krijohet duke i hequr dritën dhe horizontin ndërtesave që ekzistonin më parë.

Një qytet që zhvillohet duhet të ketë të drejtë të ndryshojë. Por ndryshimi nuk duhet të nënkuptojë se cilësia e jetës së një pjese të qytetit sakrifikohet për rritjen e vlerës së një pjese tjetër.

Kjo është çështje e drejtësisë territoriale. Dhe drejtësia territoriale nuk do të thotë të ndalosh zhvillimin. Do të thotë të mos lejojmë që përfitimet dhe kostot e zhvillimit të shpërndahen në mënyrë të pabarabartë.

Narta: mbrojtja e natyrës nuk është kundër investimit

Debati për Nartën dhe Zvërnecin është shpesh i reduktuar në një përplasje të thjeshtë: investimi apo natyra?

Por kjo është dilema e gabuar. Pyetja duhet të jetë: Çfarë lloj investimi mund të bashkëjetojë me natyrën e këtij territori?

Laguna e Nartës është një sistem ekologjik me karakteristika krejt të ndryshme nga gjiri i hapur. Shkëmbimi i kufizuar i ujit dhe ndjeshmëria ndaj ndryshimeve të kushteve ekologjike e bëjnë shkallën dhe mënyrën e ndërhyrjeve veçanërisht të rëndësishme.

Prandaj “eko-resort” nuk është përgjigje në vetvete. Një projekt nuk bëhet i qëndrueshëm sepse në emër ka fjalën “eko”.

Duhet parë: sa ndërton, ku ndërton, çfarë infrastrukture kërkon, sa ujë konsumon, sa mbetje prodhon, çfarë ndriçimi përdor, çfarë ndikimi ka mbi biodiversitetin dhe çfarë mbetet pas tij.

Mbrojtja e Nartës nuk është domosdoshmërisht kundër investimeve. Në shumë raste mund të jetë pikërisht mbrojtje e vlerës së investimit afatgjatë. Sepse nëse një investim turistik dëmton peizazhin dhe ekosistemin që e bën atë vend tërheqës, atëherë ai investim rrezikon të konsumojë vetë arsyen pse u bë.

Gjiri i Vlorës nuk ka nevojë për më pak zhvillim. Ka nevojë për zhvillim më të mençur.

Ndoshta ky është momenti për ta ndryshuar edhe vetë pyetjen.

Jo: A jemi për apo kundër investimeve? Por:Cilat investime rrisin vlerën e territorit dhe cilat vetëm e konsumojnë atë?

Jo: Sa mund të ndërtojmë? Por: Sa mund të ndërtojmë pa ulur cilësinë e asaj që kemi?

Jo: A duhet të kemi kulla? Por: Ku, sa, me çfarë intensiteti dhe me çfarë kostoje territoriale mund të kemi vertikalitet?

Jo: A duhet të zhvillojmë Nartën? Por: Çfarë zhvillimi mund të përballojë Narta pa humbur atë që e bën Nartën të vlefshme?

Këto janë pyetje të tjera. Dhe kërkojnë një mënyrë tjetër të menduari. Sepse territori nuk është një sipërfaqe bosh. Është kapital natyror. Është kapital social. Është infrastrukturë. Është peizazh. Është histori. Është identitet. Është ekonomi. Dhe mbi të gjitha, është një sistem marrëdhëniesh.

Kur prekim njërën pjesë, ndryshojmë edhe të tjerat.

Në fund, pyetja është shumë e thjeshtë

Gjiri i Vlorës ka nevojë për investime. Ka nevojë për turizëm. Ka nevojë për punësim. Ka nevojë për infrastrukturë. Ka nevojë për qytet modern. Por ka nevojë edhe për det të pastër. Për biodiversitet. Për hapësirë publike. Për dritë. Për peizazh. Për laguna të shëndetshme. Për një qytet ku banori nuk ndihet i huaj në vendin e vet.

Këto nuk janë pengesa të zhvillimit. Janë vetë kushtet që e bëjnë zhvillimin të vlefshëm.

Prandaj, ndoshta pyetja më e rëndësishme për Gjirin e Vlorës sot nuk është: Sa mund të ndërtojmë?

Por: Sa mund të zhvillohemi pa humbur atë që kemi?

Sepse një kullë mund të shembet dhe të rindërtohet. Një hotel mund të ndryshojë pronar. Një projekt mund të zëvendësohet nga një tjetër. Por një peizazh i humbur nuk rikthehet me një projekt të ri. Një ekosistem i dëmtuar nuk rikthehet me një slogan. Dhe një qytet që humbet cilësinë e jetës nuk e blen dot përsëri me metra katrorë.

Zhvillimi i vërtetë nuk është vetëm ajo që arrijmë të ndërtojmë. Është ajo që arrijmë të ruajmë ndërsa ndërtojmë të ardhmen.

Po ju si e shihni të ardhmen e Gjirit të Vlorës? 

Na shkruani mendimin tuaj në komentet më poshtë!

The Bay of Vlora: How Far Can We Develop Without Losing What We Have?

When the sea is not simply water, the landscape is not simply a view, and land is not simply a surface to be built upon

In August 2026, an open letter signed by 212 architects, urban planners and territorial professionals, responding to the issues raised by the Albanian Files, opened an important debate about the way territory, landscape and major investments are being approached in Albania.

This debate prompted me to return to a territory I know well, but which perhaps we still do not read in all its complexity: the Bay of Vlora.

Here, the question is not simply whether or not a tower, a resort or another tourist structure should be built. We are dealing with a territorial system in which the sea, the city, the lagoons, the coastline, biodiversity, the landscape and the local economy are closely interconnected.

This brings us to a question that has long required a serious answer:

What kind of development can the Bay of Vlora sustain without consuming the very assets on which its future depends?

Considering the new tourism and residential projects, the transformation of the coastline, the development plans for Narta and Zvërnec, and the pace at which Vlora's urban landscape is changing, I believe that beyond every individual project lies a much larger issue.

We are talking about an entire territory. A territory where the sea is connected to the lagoons, the mountains to the coastline, the city to the landscape, tourism to the local economy, and nature to people's well-being.

And when all these relationships begin to change simultaneously, the question cannot be only how much investment we can attract.

We must also ask: How far can we develop without losing what we have?

A Necessary Clarification: The Bay Is Not a Lagoon

For some time, a figure of 90 days has circulated as the time required for the renewal of the water in the Bay of Vlora. This figure should not be attributed generally to the open marine bay.

The Bay of Vlora is not a closed lagoon system.

It communicates with the sea through the passage between Karaburun and Sazan and forms part of the wider Adriatic-Ionian marine system. The circulation of water masses is influenced by currents, winds, topography and changing hydrodynamic conditions.

The situation is different in the Narta Lagoon and the Orikum Lagoon, which are lagoon systems with different characteristics and more limited exchange with the sea. This distinction matters.

But correcting the 90-day figure does not diminish the concern about the future of the Bay.

On the contrary. The issue is not to find a magic number telling us when the bay will "suffocate." The real issue is to understand the actual capacity of a territorial system to absorb the pressures being placed upon it simultaneously.

A sea that exchanges water with the wider marine system is not a sea without limits.

Posidonia: The Infrastructure Nature Has Given Us for Free

At the bottom of the sea lies an asset that rarely enters the economic calculations of development.It is called Posidonia oceanica. It is often confused with algae, but Posidonia oceanica is not an alga. It is a true marine flowering plant.

Its meadows are among the most important ecosystems in the Mediterranean. They contribute to oxygen production, play an important role in the carbon cycle, stabilize sediments, help protect the seabed and coastline from erosion, support biodiversity and provide habitats for numerous marine species.

But Posidonia is also an important indicator of the health of the marine ecosystem. It requires relatively clean water and sufficient light. Increasing turbidity, sedimentation, pollution and physical disturbance of the seabed can threaten its survival.

Perhaps the best way to understand its value is to see it as natural infrastructure.

We build treatment plants. We build channels. We build barriers. We build protection systems. Nature, meanwhile, has created—without a bill and without human maintenance—an entire system that contributes to the functioning of the sea.

And this raises a question that is too often absent from discussions about investment:

How much would it cost to replace with artificial infrastructure what a natural ecosystem provides for free?

When a Posidonia meadow is damaged by turbidity, sedimentation, anchoring, physical intervention or deteriorating water quality, we have not simply lost a plant. We have lost a piece of the territory's natural infrastructure.

And this is where the paradox lies. A resort can be built in a few years. A tower can rise within a few years. But a mature marine ecosystem is built by nature on an entirely different timescale.

We can build very quickly what we see above the surface and destroy, much more quietly, what we cannot see beneath it.

That is why protecting Posidonia oceanica is not environmental romanticism. Protecting these meadows is not merely a matter of biodiversity.

It is a matter of the Bay's natural capital. And natural capital must be included in the development equation. This is also where the local economy comes in. Small-scale fishing, marine biodiversity and sustainable tourism are not sectors detached from the ecological condition of the sea. They depend directly on it.

If the ecosystem weakens, the loss is not merely ecological. It becomes economic and social.

Vertical Development: When Saving Land Becomes a Justification for Intensification

One of the most familiar arguments in favour of high-rise development is simple: If we build upwards, we save land.

In theory, yes. But in practice, the question is more complex. What happens to the land we claim to be saving?

If vertical development is used to reduce the footprint of buildings and genuinely create public space, greenery, squares, ventilation and better access to the city, then it can be a useful urban planning instrument.

But if verticality becomes a way of maximising the saleable floor area on a limited plot of land, then we are no longer simply saving land.

We are intensifying the value extracted from it. And here an important distinction must be made: The tower is not the problem. The model of using the tower is the problem.

If the investor benefits from:

• height,
• views,
• density,
• increased saleable floor area,

while the city bears:

• more traffic,
• greater pressure on water supply and sewage systems,
• greater demand for parking,
• less public space,
• more shade,
• greater pressure on public services,

then we have a problem that cannot be solved through architectural aesthetics alone. The benefit is private. The cost becomes territorial. This is one of the most important challenges of urban development.

Therefore, the question should not be: How many floors can we allow?

It should be: What quantity and quality of urban life does each additional unit of intensity create?

A city does not live only in square metres. It lives in the space between them. On sidewalks. In parks. In squares. In places where children play. In places where older people sit. On streets where people meet without being required to consume. These are not "leftover" spaces. They are the social infrastructure of the city.

Otherwise, the city loses the mission it has had since antiquity: social life, informal meeting spaces available to children and older people without payment.

The citizen gradually becomes a stranger in their own city.

When Landscape Becomes a Luxury

Perhaps this is one of the greatest paradoxes of Vlora's development today. Landscape is being transformed from a shared common good into an attribute of the real-estate market.

The sea view. The horizon. The light. The air. Proximity to the coast. All of these are increasingly incorporated into the price of a property.

But there is a question that the market cannot answer on its own: Who owns the value of the landscape?

The investor builds the building. But the investor did not create the sea. Did not create the horizon. Did not create the mountain. Did not create the light. Did not create the landscape. The territory created it. And society inherited it.

Therefore, landscape cannot be treated merely as the decoration of a private property. It is part of the identity and well-being of a community.

The European Landscape Convention places precisely this idea within a broader framework: landscape is connected to people's quality of life and well-being.

The debate over Vlora's landscape is therefore not simply a question of whether someone likes or dislikes a tower.

It is a much deeper question: Can we economically privatise a value created by nature and belonging to the shared experience of the city?

What About Light? What About the Existing City?

Every new building creates new value. But it can also create a new cost. A tower may offer extraordinary views. But that view should not be created by taking away the light and horizon from buildings that were already there.

A city that develops has the right to change. But change should not mean that the quality of life of one part of the city is sacrificed to increase the value of another.

This is a question of territorial justice.

And territorial justice does not mean stopping development. It means refusing to allow the benefits and costs of development to be distributed unequally.

Narta: Protecting Nature Is Not the Opposite of Investment

The debate over Narta and Zvërnec is often reduced to a simple confrontation:

Investment or nature?

But this is the wrong dilemma. The question should be: What kind of investment can coexist with the nature of this territory?

The Narta Lagoon is an ecological system with characteristics fundamentally different from those of the open bay. Its more limited water exchange and sensitivity to changes in ecological conditions make the scale and nature of interventions particularly important.

Therefore, "eco-resort" is not an answer in itself. A project does not become sustainable simply because the word "eco" appears in its name.

We need to ask: How much does it build? Where does it build? What infrastructure does it require? How much water does it consume? How much waste does it generate? What kind of lighting does it use? What impact does it have on biodiversity? And what remains after it is gone?

Protecting Narta is not necessarily about opposing investment.

In many cases, it may actually be about protecting the long-term value of investment.

Because if a tourism investment damages the landscape and ecosystem that make the place attractive in the first place, then that investment risks consuming the very reason for which it was made.

The Bay of Vlora Does Not Need Less Development. It Needs Smarter Development.

Perhaps this is the moment to change the question itself.

Not: Are we for or against investment? But: Which investments increase the value of the territory, and which merely consume it?

Not: How much can we build? But: How much can we build without reducing the quality of what already exists?

Not: Should we have towers? But: Where, how many, at what intensity, and at what territorial cost can we allow vertical development?

Not: Should we develop Narta? But: What kind of development can Narta sustain without losing what makes Narta valuable?

These are different questions. And they require a different way of thinking. Because territory is not an empty surface. It is natural capital. It is social capital. It is infrastructure. It is landscape. It is history. It is identity. It is economy.

And above all, it is a system of relationships. When we touch one part, we change the others.

In the End, the Question Is Very Simple

The Bay of Vlora needs investment. It needs tourism. It needs jobs. It needs infrastructure. It needs a modern city.

But it also needs clean seas. Biodiversity. Public space. Light. Landscape. Healthy lagoons. A city where residents do not feel like strangers in their own home.

These are not obstacles to development. They are the very conditions that make development worthwhile.

Perhaps, therefore, the most important question facing the Bay of Vlora today is not: "How much can we build?" But: "How far can we develop without losing what we have?"

Because a tower can be demolished and rebuilt. A hotel can change ownership. One project can be replaced by another. But a lost landscape cannot be restored by a new project. A damaged ecosystem cannot be restored by a slogan. And a city that loses its quality of life cannot buy it back with square metres.

Real development is not only what we manage to build. It is what we manage to preserve while building the future.

What do you think the future of the Bay of Vlora should look like?

Dy shqetësime më vijnë vazhdimisht në mendje kur vëzhgoj mënyrën se si po zhvillohet territori në shumë zona të Shqipërisë.

 

Dy shqetësime më vijnë vazhdimisht në mendje kur vëzhgoj mënyrën se si po zhvillohet territori në shumë zona të Shqipërisë.

Së pari, raporti midis zhvilluesve të projekteve dhe komuniteteve vendore shpesh perceptohet si i çekuilibruar. Në disa raste krijohet ndjesia e një qasjeje të distancuar dhe jo gjithmonë të ndjeshme ndaj banorëve që jetojnë pranë këtyre ndërhyrjeve apo që ndajnë drejtpërdrejt hapësirën me to. Përtej aspekteve ligjore dhe teknike, kjo ngre një çështje të rëndësishme të etikës së komunikimit, si në aspektin procedural ashtu edhe në atë njerëzor. Respekti për komunitetin, informimi, konsultimi dhe dialogu nuk duhet të jenë formalitete, por pjesë e pandashme e kulturës së zhvillimit të territorit. Në fund të fundit, çdo çështje që lidhet me territorin duhet të trajtohet përmes komunikimit institucional, transparencës dhe procedurave të rregullta ligjore. Çdo ndërhyrje fizike në pronë apo në infrastrukturë, pa paralajmërim të qartë dhe pa një proces të verifikueshëm, krijon ndjesinë e mungesës së sigurisë juridike dhe të arbitraritetit në veprim. Kjo dëmton jo vetëm besimin e qytetarëve, por edhe vetë legjitimitetin e procesit të zhvillimit.

Nuk është fjala për raste të veçanta, të cilat kanë rrugët e tyre institucionale dhe ligjore për t'u trajtuar. Fjala është për klimën e përgjithshme që krijohet në raportin midis zhvillimit, territorit dhe komunitetit. Një klimë e bazuar në komunikim, transparencë, respekt të ndërsjellë dhe siguri juridike prodhon besim. Një klimë e bazuar në imponim, mungesë dialogu dhe distancë nga komuniteti prodhon mosbesim dhe konflikt.

Së dyti, vihet re një prirje e vazhdueshme për përdorimin e emërtimeve në gjuhë të huaj për komplekset rezidenciale dhe turistike, duke lënë në hije toponiminë vendore dhe identitetin gjuhësor të territorit. Në këtë kontekst, lind natyrshëm pyetja se cilat janë kriteret që udhëheqin këto zgjedhje emërtimi në raport me rregullimin e territorit dhe ruajtjen e identitetit kulturor.

Në fakt, shumë prej këtyre hapësirave mund të emërtoheshin lehtësisht dhe bukur në shqip, duke ruajtur lidhjen me vendin dhe historinë e tij. “Green Coast” mund të ishte “Gjiri i Gjelbër”, ose thjesht “Gjiri i Palasës”. “White Rocks” mund të ishte “Shkëmbinjtë e Bardhë”. Emra që jo vetëm përshkruajnë peizazhin, por edhe ruajnë kujtesën dhe identitetin e vendit.

Këto nuk janë vetëm çështje estetike apo formale. Ato lidhen me mënyrën se si e konceptojmë zhvillimin, marrëdhënien me komunitetin dhe respektin për identitetin kulturor e territorial. emërtimi është pjesë e identitetit territorial dhe jo thjesht marketing

Në pamje të parë, etika e komunikimit dhe emërtimet e komplekseve mund të duken si çështje të ndryshme. Në thelb, ato burojnë nga i njëjti raport me territorin: a e shohim atë vetëm si një aset ekonomik për t'u shfrytëzuar, apo si një hapësirë jete, kujtese, identiteti dhe bashkëjetese?

Pikërisht për këtë arsye, nevojitet një debat më i gjerë publik mbi mënyrën se si po zhvillohet territori në Shqipëri. Një debat që të mos kufizohet vetëm te aspektet ekonomike dhe ndërtimore, por të përfshijë edhe komunitetet vendore, identitetin e vendeve, etikën e komunikimit dhe parimet e demokracisë pjesëmarrëse, pa të cilat zhvillimi rrezikon të jetë i suksesshëm në shifra, por jo domosdoshmërisht në cilësinë e jetës dhe mirëqenien territoriale.

Nevojitet një debat i gjerë publik mbi kulturën e zhvillimit të territorit në Shqipëri. Një debat që të përfshijë jo vetëm ekonomistë, urbanistë, investitorë dhe institucione, por edhe komunitetet vendore. Sepse cilësia e zhvillimit nuk matet vetëm me atë që ndërtojmë, por edhe me mënyrën se si e ndërtojmë, si komunikojmë dhe sa respekt tregojmë ndaj njerëzve, historisë dhe identitetit të vendeve ku ndërhyjmë.