Gjiri i Vlorës në Alarmin e 90 Ditëve: Kur Peizazhi Kthehet në Luks dhe Deti në Llum

Në gusht të vitit 2026, një leter e hapur e nënshkruar nga 212 arkitektë, urbanistë dhe profesionistë të territorit theu heshtjen akademike në Shqipëri. Ajo nuk ishte thjesht një kritikë teknike ndaj botimit të investigimit "The Albanian Files" apo planeve për resorte luksoze në Zvërnec e Nartë. Ajo letër ishte një thirrje për zgjim përpara se një nga asetet më të bukura të vendit, Gjiri i Vlorës, të pësojë një kolaps të pakthyeshëm ekologjik dhe social.

Kur shohim maketet e kullave shkëlqyese 24-katëshe (si Kullat Luzaj në Lungomare) apo diciturat tërheqëse për "eko-resorte" me mbi 16,000 njësi banimi, na thuhet se ky është modernizimi. Por çfarë thotë shkenca e fshehur pas betonit?

Paradoksi i "Pishinës" 90-Ditore

Gjiri i Vlorës ka një veçori hidrografike që shpesh injorohet në zyrat e planifikimit urban: për shkak të formës së tij gjysmë të mbyllur dhe mbrojtjes nga Karaburuni, ujit të tij i duhen plot 90 ditë për t'u ndërruar plotësisht. Ai nuk është det i hapur. Ai funksionon si një pishinë gjigante me një cikël tejet të ngadaltë vetëpastrimi.

Kur mbi këtë rrip të ngushtë toke projektohen dhjetëra mijëra shtretër të rinj turistikë dhe rezidencialë, ngarkesa biologjike (ujërat e zeza, azoti, fosfatet) do të tejkalojë çdo kapacitet mbajtës. Skenari i kthimit të gjirit në një basen llumi të zi nuk është një metaforë alarmante; është një parashikim i pastër matematikor. Impiantet aktuale dështojnë në pikun e verës dhe rritja eksponenciale e ndërtimeve pa zgjeruar rrjetet inxhinierike po e çon gjirin drejt asfiksisë.

Tragjedia e Heshtur në Fund të Detit: Posidonia oceanica

Shumë njerëz i ngatërrojnë me algat, por Posidonia oceanica është një bimë e vërtetë detare superiore. Ajo ka rrënjë, kërcell, bën lule dhe prodhon fruta. Këto "livadhe" në fund të Gjirit të Vlorës janë mushkëria e tij e vërtetë: filtojnë ujin, prodhojnë oksigjen dhe mbajnë sedimentet e lidhura, duke parandaluar erozionin.

Ndryshe nga algat e dëmshme që lulëzojnë nga ndotja e ujërat e zeza, Posidonia kërkon dritë dhe ujë të pastër. Kur fillon betonizimi masiv dhe turbullimi i ujit, Posidonia vdes. Pa këtë barometër ekologjik, gjiri humb "fshesën" e tij natyrore. Pasojat e para po i ndjen ekonomia e peshkimit artizanal: merluci, koca, levreku dhe sepjet po zhduken me shpejtësi nga skenari i ndotjes dhe akuakulturës së pakontrolluar.

Alibia e Zhvillimit Vertikal dhe Vrasja e Jetës Sociale

Një nga mashtrimet më të mëdha teorike të urbanizmit që po aplikohet sot është alibia se "zhvillimi vertikal (kullat) kursen tokë dhe krijon hapësira publike". Realiteti në trotuaret e Vlorës flet ndryshe. Kullat e larta po ndërtohen gjer në rreze të pallateve ekzistuese, duke shfrytëzuar çdo metër katror të mbetur.

Hapësira në nivel toke po privatizohet për rampa parkingjesh, shkallë hoteleve apo kafene private. Qyteti po humb misionin e tij parësor që nga antikitetit: jetën sociale, hapësirën e takimit informal pa pagesë për fëmijët dhe të moshuarit. Qytetari po kthehet në një vizitor të huaj në qytetin e vet.

Kur Peizazhi dhe Drita kthehen në Luks

Sot në Vlorë, peizazhi po komodifikohet. Pamja 360 gradë e detit po kthehet në një mall luksi që u shitet vetëm atyre që mund të paguajnë katet e larta të kullave të reja. Ky tjetërsim i dhunshëm i vijës bregdetare shkel hapur Konventën Evropiane të Peizazhit (Konventën e Firences), e cila e përcakton peizazhin si një të mirë të përbashkët dhe element kyç të mirëqenies shoqërore.

Më tej akoma, po dhunohet "e drejta e dritës" (Right to Light). Pallate të tëra ekzistuese dënohen të jetojnë në hije të përhershme, pa parë kurrë rrezet e diellit, për t'i lënë vendin intensitetit të tregut imobiliar.

Pse "Save Narta" është një kauzë për të gjithë?

Reagimi qytetar për Lagunën e Nartës dhe Zvërnecin shpesh etiketohet si një lëvizje politike "kundër investimeve të huaja" (si projektet e Jared Kushner). Në fakt, ajo është një lëvizje në mbrojtje të natyrës. Vjosa-Nartë është një stacion jetik i shtegtimit të shpendëve në Adriatik. Nuk mund të ketë "eko-turizëm" duke futur mijëra makineri, drita artificiale 24/7 dhe struktura betoni mbi dunat delikate të rërës.

Nuk është rastësi që Komisioni Evropian ka vendosur një vijë të kuqe të prerë, duke kërkuar shfuqizimin e ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura.

Nëse vazhdohet me këtë ritëm babëzie ku interesi i tregut peshon më shumë se kriteret shkencore, paradoksi do të jetë fatal: do të shkatërrojmë pikërisht asetin natyror (detin dhe horizontin e pastër) që po përdoret si pretekst për të shitur apartamentet e luksit. Gjiri i Vlorës nuk ka nevojë për më shumë beton; ka nevojë për mbrojtje, ligjshmëri dhe frymëmarrje.

"Po ju si e shihni të ardhmen e Gjirit të Vlorës? A mendoni se presioni i Bashkimit Evropian dhe alarmi i ekspertëve do të mjaftojnë për të ndalur këtë valë betoni? Na shkruani mendimin tuaj në komentet më poshtë!"

Vlora Bay in a 90-Day Alarm: When Landscape Becomes Luxury and the Sea Turns to Sludge

In August 2026, an open letter signed by 212 architects, urban planners, and territorial experts shattered the academic silence in Albania. It wasn’t just a technical critique of "The Albanian Files" investigation or the luxury resort plans in Zvërnec and Narta. It was an urgent wake-up call before one of the country’s finest assets, Vlora Bay, faces an irreversible ecological and social collapse.

When looking at the renderings of glittering 24-story towers (like the Luzaj Towers on Lungomare) or attractive slogans for "eco-resorts" with over 16,000 housing units, we are told this is modernization. But what does the science hidden behind the concrete actually say?

The Paradox of the 90-Day "Pool"

Vlora Bay possesses a hydrographic feature that is often ignored in urban planning offices: due to its semi-enclosed shape and protection from Karaburun, its water takes a full 90 days to completely renew. It is not the open sea. It functions like a giant swimming pool with an incredibly slow self-cleaning cycle.

When tens of thousands of new tourist and residential beds are projected onto this narrow strip of land, the biological load (sewage, nitrogen, phosphates) will surpass any carrying capacity. The scenario of the bay turning into a basin of black sludge is not an alarming metaphor; it is pure mathematical prediction. Existing treatment plants are already failing during peak summer, and exponential construction without expanding engineering networks is suffocating the bay.

The Silent Tragedy at the Bottom of the Sea: Posidonia oceanica

Many people mistake it for seaweed, but Posidonia oceanica is a true superior marine plant. It has roots, a stem, it flowers, and it produces fruit. These "meadows" at the bottom of Vlora Bay are its true lungs: they filter water, produce oxygen, and keep sediments bound, preventing erosion.

Unlike harmful algae that thrive on pollution and sewage, Posidonia requires light and clean water. When massive concrete development and water turbidity begin, Posidonia dies. Without this ecological barometer, the bay loses its natural "broom." The first consequences are already being felt by the local artisanal fishing economy: hake, sea bream, sea bass, and cuttlefish are rapidly disappearing due to pollution and uncontrolled aquaculture.

The Alibi of Vertical Development and the Murder of Social Life

One of the greatest theoretical deceptions of modern urbanism being applied today is the alibi that "vertical development (towers) saves land and creates public spaces". The reality on Vlora's sidewalks tells a different story. High-rise towers are being built right up to the edges of existing buildings, exploiting every single remaining square meter.

Space at the ground level is being privatized for parking ramps, hotel stairs, or private cafes. The city is losing its primary mission since antiquity: social life, the space for informal gatherings free of charge for children and the elderly. The citizen is turning into a foreign visitor in their own city.

When Landscape and Light Become Luxury

Today in Vlora, the landscape is being commodified. The 360-degree view of the sea is becoming a luxury item sold only to those who can afford the upper floors of the new towers. This violent alienation of the coastline openly violates the European Landscape Convention (the Florence Convention), which defines the landscape as a common good and a key element of social well-being.

Furthermore, the "Right to Light" is being violated. Entire existing apartment buildings are condemned to live in permanent shadow, never seeing the sun, just to make room for real estate market density.

Why "Save Narta" is a Cause for Everyone

Civil society reactions regarding the Narta Lagoon and Zvërnec are often labeled as political movements "against foreign investments" (such as Jared Kushner's projects). In fact, it is a movement to protect nature. Vjosa-Narta is a vital station for bird migration in the Adriatic. There can be no "eco-tourism" by introducing thousands of machines, 24/7 artificial lights, and concrete structures over delicate sand dunes.

It is no coincidence that the European Commission has set a strict red line, demanding the repeal of amendments to the Law on Protected Areas.

If we continue at this greedy pace where market interest outweighs scientific criteria, the paradox will be fatal: we will destroy the very natural asset (the clean sea and open horizon) that is being used as a pretext to sell luxury apartments. Vlora Bay does not need more concrete; it needs protection, legality, and room to breathe.

"How do you see the future of the Gulf of Vlora? Do you think that the pressure of the European Union and the alarm of experts will be enough to stop this wave of concrete? Write us your opinion in the comments below!"

Dy shqetësime më vijnë vazhdimisht në mendje kur vëzhgoj mënyrën se si po zhvillohet territori në shumë zona të Shqipërisë.

 

Dy shqetësime më vijnë vazhdimisht në mendje kur vëzhgoj mënyrën se si po zhvillohet territori në shumë zona të Shqipërisë.

Së pari, raporti midis zhvilluesve të projekteve dhe komuniteteve vendore shpesh perceptohet si i çekuilibruar. Në disa raste krijohet ndjesia e një qasjeje të distancuar dhe jo gjithmonë të ndjeshme ndaj banorëve që jetojnë pranë këtyre ndërhyrjeve apo që ndajnë drejtpërdrejt hapësirën me to. Përtej aspekteve ligjore dhe teknike, kjo ngre një çështje të rëndësishme të etikës së komunikimit, si në aspektin procedural ashtu edhe në atë njerëzor. Respekti për komunitetin, informimi, konsultimi dhe dialogu nuk duhet të jenë formalitete, por pjesë e pandashme e kulturës së zhvillimit të territorit. Në fund të fundit, çdo çështje që lidhet me territorin duhet të trajtohet përmes komunikimit institucional, transparencës dhe procedurave të rregullta ligjore. Çdo ndërhyrje fizike në pronë apo në infrastrukturë, pa paralajmërim të qartë dhe pa një proces të verifikueshëm, krijon ndjesinë e mungesës së sigurisë juridike dhe të arbitraritetit në veprim. Kjo dëmton jo vetëm besimin e qytetarëve, por edhe vetë legjitimitetin e procesit të zhvillimit.

Nuk është fjala për raste të veçanta, të cilat kanë rrugët e tyre institucionale dhe ligjore për t'u trajtuar. Fjala është për klimën e përgjithshme që krijohet në raportin midis zhvillimit, territorit dhe komunitetit. Një klimë e bazuar në komunikim, transparencë, respekt të ndërsjellë dhe siguri juridike prodhon besim. Një klimë e bazuar në imponim, mungesë dialogu dhe distancë nga komuniteti prodhon mosbesim dhe konflikt.

Së dyti, vihet re një prirje e vazhdueshme për përdorimin e emërtimeve në gjuhë të huaj për komplekset rezidenciale dhe turistike, duke lënë në hije toponiminë vendore dhe identitetin gjuhësor të territorit. Në këtë kontekst, lind natyrshëm pyetja se cilat janë kriteret që udhëheqin këto zgjedhje emërtimi në raport me rregullimin e territorit dhe ruajtjen e identitetit kulturor.

Në fakt, shumë prej këtyre hapësirave mund të emërtoheshin lehtësisht dhe bukur në shqip, duke ruajtur lidhjen me vendin dhe historinë e tij. “Green Coast” mund të ishte “Gjiri i Gjelbër”, ose thjesht “Gjiri i Palasës”. “White Rocks” mund të ishte “Shkëmbinjtë e Bardhë”. Emra që jo vetëm përshkruajnë peizazhin, por edhe ruajnë kujtesën dhe identitetin e vendit.

Këto nuk janë vetëm çështje estetike apo formale. Ato lidhen me mënyrën se si e konceptojmë zhvillimin, marrëdhënien me komunitetin dhe respektin për identitetin kulturor e territorial. emërtimi është pjesë e identitetit territorial dhe jo thjesht marketing

Në pamje të parë, etika e komunikimit dhe emërtimet e komplekseve mund të duken si çështje të ndryshme. Në thelb, ato burojnë nga i njëjti raport me territorin: a e shohim atë vetëm si një aset ekonomik për t'u shfrytëzuar, apo si një hapësirë jete, kujtese, identiteti dhe bashkëjetese?

Pikërisht për këtë arsye, nevojitet një debat më i gjerë publik mbi mënyrën se si po zhvillohet territori në Shqipëri. Një debat që të mos kufizohet vetëm te aspektet ekonomike dhe ndërtimore, por të përfshijë edhe komunitetet vendore, identitetin e vendeve, etikën e komunikimit dhe parimet e demokracisë pjesëmarrëse, pa të cilat zhvillimi rrezikon të jetë i suksesshëm në shifra, por jo domosdoshmërisht në cilësinë e jetës dhe mirëqenien territoriale.

Nevojitet një debat i gjerë publik mbi kulturën e zhvillimit të territorit në Shqipëri. Një debat që të përfshijë jo vetëm ekonomistë, urbanistë, investitorë dhe institucione, por edhe komunitetet vendore. Sepse cilësia e zhvillimit nuk matet vetëm me atë që ndërtojmë, por edhe me mënyrën se si e ndërtojmë, si komunikojmë dhe sa respekt tregojmë ndaj njerëzve, historisë dhe identitetit të vendeve ku ndërhyjmë.

Beyond the Promise: The Vision for Vlora’s Blue Highway and Regional Development

Author's Note (June 2026): Rereading this article today, more than a decade after it was originally written and published in May 2013, brings a special intellectual satisfaction. What was viewed with skepticism by analysts at the time and seen merely as an electoral promise has today become a tangible reality for our region. The "Blue Highway", the "Labëria Road", and the radical transformations in Vlora's infrastructure and tourism prove that projects based on European standards and the simple needs of daily life are the only ones that bring sustainable development. This text remains a living testament that when vision is grounded in knowledge and social capital, the future can be accurately foreseen. Below is the full, unchanged English version of the 2013 analysis.

I thought of sharing these few lines regarding an electoral promise, beautiful and useful in my view, which I believe will not remain simply a dream. Movement is a primary human need. However, people simultaneously need peace and a healthy environment. Finding the right balance is not always simple. Precisely in an area like Vlora, with its transit function given by its geographical position, movement and traffic constitute a theme of great importance, which will remain so in the future. Our duty is to find solutions capable of creating sustainable movement. One such option is the “Blue Highway.”

Secondly, I wrote these lines also for the simple fact that this issue has caught the attention of some respected analysts, who are somewhat skeptical about this promise. The Blue Highway, or the highway of the sea, as we Vlora citizens would like to call it, presented and promised by the leader of the PS, Mr. Edi Rama, during the introduction meeting of socialist candidates in Vlora—specifically his presentation as a candidate for MP of this district, included as one of the priorities of the "Rilindja" (Renaissance) program, and attacked by the leader of the PD, Mr. Sali Berisha—is not a utopia, but a realistic promise.

This highway is in full coherence with European projects to build the Mediterranean Sea Highway. This major pan-European project is designed to evaluate, confront, and optimize transport across Europe. The objective of this project is to rationalize, improve, and optimize work methods as well as movement procedures for people and goods, each in the respective segment of interest (goods from ports toward the inland highway, tourist flows from ports toward the sea highway).

The realization of this project will greatly serve one of the priority sectors for the development of the country and the Vlora district in particular, as a priority region for tourism of all kinds: coastal, sports, mountain, cultural, archaeological, including elite tourism. This was explained very well during the presentation of the Rilindja program. It will simply be one of the indicators that Albania will keep pace with the times. Its pulse of development must be at the same frequency as developments according to the most advanced standards of the time. The strength of these promises, in my opinion, lies precisely in the simple things of our daily lives.

The second strong point offered in Rama’s presentation in Vlora was the promise that agrobusiness and tourism, accompanied by appropriate infrastructure (meaning connections with national axes of local roads, including the Labëria road—a long-standing dream that would revitalize this area—and internet access) will build the future of the Vlora district. The development of entrepreneurship in Vlora, according to him (and I share the same opinion), has a beating heart: agrobusiness and tourism, which must be encouraged and promoted by creating the necessary networks of cooperation. In this way, Vlora will be promoted.

This is a pragmatic vision based on the advantages brought by the adoption of a strategic and organizational model, offering important opportunities to strengthen these key sectors, charting together the birth of an evolution—a development that is not based on pharaonic works. I am convinced that in cooperation lies the strength to face great challenges, such as the development of agriculture and tourism.

This conviction is based on the tradition of our district, its values, and the ideas generated in our daily lives. History shows us that these sectors operate in close cooperation with each other and must be valued as such—as engines of our economic and social development and as a source of well-being. Excellent initiatives already exist in the Vlora district. I am very confident that by leaving and creating the necessary space and individual freedom for new concepts, good ideas will be born in the region. Good ideas are often the beginning of a success story. But good ideas alone are not enough. Partners are also needed for their realization. In this case, it is the Socialist Party with its program that offers itself as a partner to the citizen, for the realization of the best ideas and for the development of our district in particular and the country in general. Alone you can produce, but only together can you realize added value: development.

Another point that has left a good portion of opinion-makers skeptical is that the port was not given due attention. On the contrary, I would say. The port was one of the targets regarding the unfulfilled promises of the current majority. Restoring public attention to the past importance that the Port of Vlora had five centuries ago is accompanied by the promise that it will return Vlora's brilliance to the map of maritime ports. The “sea highway” serves this idea. But this is not necessarily achieved by embracing the current port project, which is incompatible with the main development priorities of the Vlora district. Certainly, this requires something much better than that project.

In the due time, within the right ranking of priorities, I believe the future governance will provide the best option. The development project of Vlora, with its resources, the variety of priorities, the diversity of climate, and its historical, cultural, and archaeological values, requires a better-thought-out project that will harmonize all these priorities. In Vlora and beyond, simple, daily things were presented—things that those who do not carry them on their backs every day fail to recognize, but which improve the quality of life for the citizens of this country from the very first moment. These are priorities that primarily require will, accompanied by the necessary knowledge and social capital. These are matters that simply require you to love this country and to invest in its prosperity. If we love this country, the only “great work” it needs is securing its territory and restarting high-quality agriculture.

Luiza Hoxhaj

Original text written in Tirana, May 21, 2013

Republicated with updates in June 2026

Gjëmimi i dheut amanet lënë

 

 

Shënim: Kjo poezi është një reflektim artistik mbi vlerat historike dhe dhimbjen njerëzore për fatet e atdheut, e shkruar si pjesë e ciklit tim të krijimeve letrare.

Nga mjegulla e kohës vijnë burrat e motit,
Që shkrinë pasurinë, floririn dhe jetën,
Kala ngritën mbi gjakun e lotin,
Për këtë truall që shtrat u është bërë.

Dhanë gjithçka e s’kërkuan asgjë,
E lanë atdheun si nuse në dritë...
Kurse sot, o Zot, tinëzisht, pa zë,
Çakejtë brinjët po ia nxjerrin!

Si nuk iu ndanë këtij vendi, padrejtësisht të mpakur,
Ata që pasuri plaçkitin dhe ndrydhin fate,
E mandej në plaçkashitës shndërrohen,
Duke ia shterur burimet kësaj vatre.

Shesin përditë që të mbrojnë çka vodhën,
Plaçkën e parë e kthejnë mburojë,
Mbi gjakun tonë pushtetin thonizojnë,
Që krimin e tyre askush mos ta tregojë.

Mbi dheun dhe nëndheun e shenjtë,
Ku prehen eshtrat e të parëve, kthetrat zgjatin,
Dhe gjumin ua trazojnë ndër varre,
Tregtarë të mjerë shpirtrash për fitim.

E pabesueshme!
Edhe dhenë këtij dheu duan t'ia zhvatin,
Të mbytin dhe shpresën që ua mblatoi i pari,
Por, më kot! Dridhuni!
Nën puhizën që lehtësisht vibron,
Fshihet vullkani dhe zjarri i shqiptarit.

Luiza Hoxhaj
(18 Maj, 2026)

From Observed Poverty to Territorial Exclusion:

Rethinking Poverty in Middle-Income Contexts: A Territorial Perspective from Albania

Abstract

This article examines the persistence and transformation of poverty in contexts classified as “middle-income,” using Albania as an illustrative case. Drawing on longitudinal field observations (since 2003), analytical reflections, and recent European policy frameworks, it argues that poverty is often mischaracterised as an income-based issue, while in practice it reflects deeper territorial and institutional inequalities. The paper contributes to development policy debates by proposing a shift toward community-led, place-based approaches that strengthen local capacity and address multidimensional exclusion. These findings are relevant for policymakers seeking more effective and territorially grounded strategies to reduce poverty and inequality.

Keywords:  Multidimensional poverty, Territorial inequality, Social exclusion, Community-led development, Middle-income countries lbania,,Local development

1. Introduction

Despite sustained economic growth in many transition and developing economies, poverty remains a persistent structural condition. Conventional development frameworks often rely on aggregate macroeconomic indicators—such as GDP per capita or World Bank income classification—which tend to obscure deep spatial and social inequalities.

Albania, officially classified as an upper-middle-income country, provides a paradigmatic case in which macroeconomic progress coexists with visible rural decline, territorial fragmentation, and persistent social vulnerability.

This article is grounded in a longitudinal observation process beginning in 2003 in the Berat region, where field-level engagement revealed a substantial discrepancy between official poverty statistics and lived territorial realities. These empirical observations were later developed into analytical reflections in 2012, questioning the paradox of deprivation within contexts of apparent economic progress.

While grounded in the Albanian case, the argument developed in this paper speaks more broadly to middle-income and transition contexts where economic growth has not translated into territorially balanced and socially inclusive development outcomes.

2. Conceptual Framework and Literature Context

Poverty scholarship has progressively shifted from unidimensional income-based definitions toward multidimensional approaches. The Alkire-Foster methodology and the Multidimensional Poverty Index (MPI) represent key advances in capturing overlapping deprivations in health, education, and living standards.

Within the European context, the AROPE indicator developed by Eurostat integrates income poverty, material deprivation, and labour market exclusion into a composite measure of social vulnerability.

However, despite methodological advances, much of the literature continues to conceptualise poverty primarily at the individual or household level. This paper argues that such approaches insufficiently capture the territorial and systemic nature of exclusion, particularly in contexts marked by uneven spatial development.

Recent European urban policy debates, including those advanced by Eurocities, increasingly emphasise the role of cities as both engines of growth and loci of concentrated deprivation.

3. Methodology

The study adopts a qualitative longitudinal interpretative methodology combining:

• Field-based observations (Berat region, Albania, 2003)
• Policy-oriented analytical writing (2012)
• Secondary statistical analysis (Eurostat, World Bank, FAO)
• Comparative policy review (EU urban and social policy frameworks, 2020–2024)

This triangulated approach allows for an integrated reading of poverty as both a lived territorial condition and a policy-defined category.

This approach is particularly suitable for capturing complex, context-dependent social phenomena that are not fully observable through quantitative indicators alone.

4. Empirical Evidence: Albania (2003–2012)

Field observations in the Berat region in 2003 indicated significant discrepancies between official poverty estimates and actual living conditions. Rural households exhibited higher levels of deprivation than national statistics suggested, particularly in terms of income stability, access to services, and livelihood resilience.

By 2012, these empirical insights had evolved into a broader analytical critique of development narratives, emphasising that poverty is not primarily a production constraint, but a distributional and governance failure.

The key empirical findings include:

• structural rural vulnerability and depopulation trends
• weak alignment between statistical systems and territorial realities
• fragmented and reactive social policy interventions
• limited institutional capacity at local governance level

5. European Comparative Context (2024)

Recent Eurostat data indicate that approximately 21% of the EU population is at risk of poverty or social exclusion (AROPE, 2024), confirming that poverty remains structurally embedded even within highly developed economies.

Contemporary European policy discourse increasingly recognises:

• the spatial concentration of poverty
• the rise of urban-based deprivation (housing, energy, cost of living)
• the multidimensional nature of social exclusion

These developments reinforce the argument that poverty is not confined to income scarcity but is deeply embedded in territorial and institutional structures.

6. Analytical Shift: From Income Poverty to Territorial Exclusion

This analytical transition reflects not only a conceptual evolution but also a shift in how policy frameworks interpret and respond to poverty.

The comparative evidence suggests a clear conceptual evolution:

·         From income-based deprivation

·         Toward multidimensional social exclusion

·         And ultimately toward territorially embedded structural inequality

This shift is summarised in Table 1 (Comparative Empirical Framework, 2003–2012–2024), which illustrates the transformation of poverty across time and policy regimes.

Table 1. Evolution of Poverty Conceptualisation (2003–2012–2024)

Period	Dominant Perspective	Key Characteristics	Policy Implications
2003	Income-based poverty	Focus on income thresholds; underestimation of rural deprivation	Targeted social assistance
2012	Multidimensional poverty	Recognition of overlapping deprivations (health, education, living conditions)	Integrated social policies
2024	Territorial exclusion	Spatial inequality, institutional fragmentation, community marginalisation	Place-based, community-led development

 

Poverty is thus increasingly understood as a systemic outcome of uneven territorial development rather than an isolated economic condition.

7. Policy Implications: Community-Led Territorial Development

The findings support a shift toward community-led territorial development (CLTD) as an alternative policy framework.

This model is based on four interrelated principles:

1.     Territorial embeddedness – recognising spatial inequality as a core development dimension

2.     Community agency – repositioning local populations as active development actors

3.     Integrated policy design – linking social, economic, and environmental interventions

4.     Multi-level governance – strengthening coordination between EU, national, and local levels

Such an approach aligns with emerging European policy orientations toward place-based development and social innovation.

8. Conclusion

This article demonstrates that poverty in middle-income contexts cannot be adequately explained through income-based frameworks alone. The Albanian case illustrates how macroeconomic progress may coexist with persistent territorial and institutional exclusion.

The persistence and transformation of poverty over time suggest the need for a paradigmatic shift in development thinking—from redistribution-centred policies toward territorially grounded and community-driven development systems.

Future policy frameworks must prioritise spatial justice, institutional capacity, and local empowerment as central pillars of sustainable development.

For policymakers, this implies the need to move beyond narrowly targeted social assistance schemes and toward integrated, place-based strategies that empower local communities as active agents of development. Such approaches require not only financial resources but also institutional innovation, multi-level governance coordination, and sustained investment in local capacities.

References (APA Style)

Alkire, S., & Foster, J. (2011). Counting and multidimensional poverty measurement. Journal of Public Economics, 95(7–8), 476–487.

Eurostat. (2024). People at risk of poverty or social exclusion (AROPE) statistics. European Commission.

FAO. (2012). The State of Food Insecurity in the World 2012. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

 World Bank. (2024). World Development Indicators.

Hoxhaj, L. (2012). A mund të bashkëjetojnë uria me bollëkun? Tirana Observer, 20 December 2012.

Hoxhaj, L. (2012). A mundemi ne ta mposhtim urinë? Blog publication.

Eurocities. (2024). Urban poverty and social inclusion in European cities. European Cities Network.

Author:

Luiza Hoxhaj

Center for European Policy Studies on Regional and Local Development (Tirana, Albania)