Ky reflektim e ka origjinën në një postim të Prof. Zyhdi Teqja. Sipas mendimit tim reflektimi i Prof. Zyhdi Teqja mbi atë që ai e
quan “Gjykata e Heshtjes” meriton të lexohet me vëmendje. Edhe pse nis nga një
përvojë personale dhe institucionale, ai prek një fenomen që shkon përtej një
rasti të vetëm. Ai na fton të mendojmë për një dukuri më të gjerë në jetën
shoqërore: mënyrën se si heshtja mund të shndërrohet në një mekanizëm të
padukshëm rregullimi.
Shpesh mendojmë se kufizimi i mendimit ndodh përmes
censurës apo ndalimit të drejtpërdrejtë. Por përvoja historike dhe studimet
sociale tregojnë se një nga mekanizmat më efektivë është shumë më i butë:
heshtja dhe injorimi.
Filozofja Hannah Arendt vëzhgonte se sistemet dhe
institucionet nuk mbështeten vetëm mbi pushtetin formal, por edhe mbi
konformizmin e përditshëm të njerëzve që zgjedhin të mos reagojnë. Në këtë
kuptim, mungesa e reagimit nuk është gjithmonë neutralitet; ndonjëherë ajo
bëhet mënyra më e qetë për të ruajtur një rend të caktuar.
Sociologu Pierre Bourdieu do ta quante këtë një
formë të “pushtetit simbolik”: një pushtet që nuk ushtrohet përmes ndalimeve të
hapura, por përmes mekanizmave më delikatë të legjitimitetit, ku disa zëra
dëgjohen dhe të tjerë mbeten në periferi të debatit publik.
Ndërsa mendimtari çek Václav Havel vuri në dukje se
shumë sisteme mbijetojnë jo sepse njerëzit besojnë plotësisht në to, por sepse
mësohen të jetojnë brenda një forme heshtjeje të përbashkët.
Kjo dinamikë është përshkruar edhe në shkencat e
komunikimit përmes konceptit të “spirales së heshtjes”, të zhvilluar nga
studiuesja gjermane Elisabeth Noelle-Neumann. Sipas këtij koncepti, njerëzit
shpesh hezitojnë të shprehin mendime që i perceptojnë si pakicë, nga frika e
izolimit apo e përjashtimit social. Me kalimin e kohës, kjo krijon një spiralë
ku disa ide dëgjohen gjithnjë e më pak, jo sepse nuk ekzistojnë më, por sepse
njerëzit zgjedhin të mos i shprehin publikisht.
Në këtë kuptim, heshtja nuk është thjesht mungesë
reagimi. Ajo mund të shndërrohet në një kulturë.
Dhe pikërisht këtu universitetet kanë një rol të
pazëvendësueshëm.
Sepse universitetet historikisht kanë qenë vendet
ku kjo kulturë duhet të sfidohet. Ato nuk janë ndërtuar mbi unanimitetin e
mendimeve, por mbi bashkëjetesën e vizioneve të ndryshme, mbi përplasjen e
argumenteve dhe mbi kërkimin e vazhdueshëm për të vërtetën.
Një universitet ku ekziston vetëm një vizion nuk
është universitet në kuptimin e plotë të fjalës. Ai rrezikon të shndërrohet
thjesht në një strukturë administrative që menaxhon dije, por nuk e prodhon
atë.
Prandaj sfida nuk është vetëm institucionale. Ajo
është shoqërore.
Sepse në shoqëri të vogla si e jona, hapësira
publike është e kufizuar, rrjetet profesionale janë të ndërthurura dhe shpesh
zgjedhja për të heshtur duket si rruga më e sigurt për të shmangur konfliktin.
Me kalimin e kohës kjo mund të krijojë një mentalitet ku heshtja fillon të
perceptohet si rend, ndërsa debati si shqetësim.
Por pikërisht këtu universitetet duhet të luajnë
rolin e tyre më të rëndësishëm.
Jo duke prodhuar konformizëm, por duke formuar
njerëz që kanë guximin të mendojnë ndryshe.
Jo duke shmangur debatin, por duke krijuar hapësira
ku ai mund të zhvillohet me argumente dhe respekt intelektual.
Në prag të 7 Marsit, ndoshta ky është një reflektim
që vlen përtej një dite simbolike. Sepse nderimi më i madh për mësuesin dhe
pedagogun nuk është vetëm mirënjohja formale. Është mbrojtja e hapësirës së
mendimit të lirë.
Sepse një shoqëri nuk dobësohet vetëm kur i ndalon
njerëzit të flasin.
Ajo dobësohet edhe kur mësohet të jetojë me heshtjen.
Dhe pikërisht për këtë arsye universitetet duhet të
mbeten vendet ku kjo heshtje sfidohet çdo ditë.
“Universitetet nuk janë thjesht hapësira të dijeve;
ato janë laboratore ku guximi për të menduar ndryshe dhe për të thyer spiralen
e heshtjes duhet të ushqehet çdo ditë, sepse aty lind shoqëria që nuk
frikësohet nga vetja dhe nga të tjerët.”
Nessun commento:
Posta un commento