NEVOJA PËR MBULESË

 Njohja me njoftimin e agjensisë Routers se viti në vazhdim do të jetë një vit i shoqëruar nga zjarret apo përmbytjet, situate kjo e cila do të karakterizojë edhe vendin tonë, më obligoi t'i rikthehesha temës së sigurimeve dhe mbrojtjes ndaj katastrofave. Nisur nga fakti se përgatitjet për përballimin e kësaj situate po bëhen vetëm nga sektori i emergjencave, duke vleresuar mendimin tim por edhe praktikat botërore se këto situata përballohen jo vetëm shtetërisht por edhe nga vete popullatat, duke përdorur për këtë qëllim skemat e sigurimit, të cilat mund të jenë tërësisht private por edhe mikse, pra pjesërisht me financime shtetërore. Kjo situate kërkon një angazhim jo vetem te sektorit të emergjencës civile por edhe atë të Autoritetit të Mbikqyrjes së Sigurimeve. Në funksion të këtij argumenti po risjell në vemendje një shkrim për këtë temë, shkrim ky i botuar në 19 Qershor 2003 në gazetën Koha Jone, në rubrikën sociale, fq 14 me titull:

Nevoja për mbulesë

Ngjarja e një jave më parë në Kucovë më detyroi t’i kthehesha edhe një here temës së sigurimeve. Nje investim serioz, shume i bukur në pak minuta shnderohet në asgjë. Vlera ishte e konsiderueshme rreth 18.000.000 leke. Ndërsa bashkisë së vogël të Kucovës iu pakësua një bukuri, qytetarët e Kucovës kanë tashmë një ambjent çlodhës dhe argëtues më pak, por që gjithësesi do të kërkojnë alternative të tjera. Ata që nuk gjejnë ngushëllim janë pronarët e tij tashmë të shndruar në ish-pronare.

A do të munden valle ata të rikuperojnë humbjen? Ndoshta ata nuk e kishin menduar këtë ditë. C’rëndësi kanë shkaqet, rezultati është i njëjte: mund dhe djersë e djegur.

Sapo u njoftova për ngjarjen pyetja e parë që bëra ishte: A ishte i siguruar? Përgjigjia ishte negative. Do të kënaqesha shumë në se kjo do të ishte një përgjigje e gabuar. Por mjerisht është e vërtetë. Sa pak e ndan rrënimin nga mbijetesa ekonomike. Vetëm pak kujdes. Nëse je i siguruar apo jo te çon në dy rezultate krejt të ndryshme: Humbje në të parën, rikuperim të humbjes në të dytën. Ngjarje të tilla janë si këmbana për këdo. Ato të thonë: Sigurohu! Siguro jeten , pasurine, gjithëshka! Ky është shpëtimi.

Por, a veprojnë të gjithë kështu?
Fatekeqësisht në shumicë përgjigjia është ende jo. Nuk duhet mohuar fakti se kultura e populatës për sigurimet në tërësi le shumë për të dëshiruar. Zhvillimi i këtij sektori lidhet në mënyrë të drejtëpërdrejtë me këtë kulture. Tek ne vazhdon akoma mentaliteti që sigurimet nuk shihen si nevojë, por si një detyrim. Mbajtësit e automjeteve për shembull e marrin policën e sigurimit më shumë për shkak se e kërkon polici në rrugë se sa si një mburojë ndaj risqeve. Ata pak mendojnë se jenë të interesuarit e parë për të pasur këtë mbulesë në rast të ndodhjes se një dëmi. Vete raporti sigurime të detyrueshme, sigurime vullnetare e tregon qartë mungesën e kulturës sigurative. Pavarësisht se herë pas here ngjarje te tilla e sjellin nevojën e blerjes së një mbulese të tillë ndaj risqeve, reagimi vazhdon të jetë i njejtë. Përmbytjet e vjeshtës së kaluar e treguan qartë këtë nevojë nga njëra anë dhe mungesën e kulturës sigurative nga ana tjetër. Nga informacionet e vjela në atë periudhë nga Komisioni i Mbikqyrjes së Sigurimeve rezultoi se nga të dëmtuarit nga katastrofa natyrore shumë pak ishin ata që e kishin një mbulese ndaj rrezikut të përmbytjes. Dëmet tashmë dihen që ishin të konsiderueshme. Por në mentalitet përsëri nuk ka ndryshuar ndonjë gjë e madhe. Rreziqet mund të përsëriten c’duhet bere?

Pergjigjia eshte e thjeshte : Sigurohu!

Sigurohu, jo reklame për shoqëritë e sigurimit.
Kjo nuk është reklamë për shoqëritë e sigurimit, por një mundësi e mirë e shmangies së humbjes prej gjithëseicilit dhe një kontribut modest për të sjellë në vëmendjen e seicilit faktin se ka një rrugë për të kompensuar humbjet në rast të ndodhjes së një dëmi të caktuar.

Një arësye tjetër që na forcon bindjen se sigurimet nuk shihen si nevojë janë procedurat e trajtimit të dëmeve, të cilat duhet të përmirësohen sidomos në drejtim të respektimit të tyre.

Në se krahasojmë numrin e aksidenteve, sipas të dhënave të Ministrisë së rendit apo INSTAT, me numrin e rasteve të pagesës së dëmeve rezulton një mosperputhje. Vetë shoqëritë e sigurimeve nëse do të tregoheshin më shumë vizionare se sa pragmatiste do të ndihmonin shumë në këtë drejtim, duke berë të zbatueshme filozofinë  e sigurimeve “te paguash demet”, sepse ky ne fund të fundit ky ështe edhe vet qëllimi i ndërtimit të skemës. Fakti që asnjë dëm nuk paguhet me vendim gjyqësor tregon se policëmbajtësit nuk paraqesin pretendime, për shkak të argumentit të përdorur që kultura e sigurimeve lë shumë për të dëshiruar. Kjo është shumë e theksuar , sidomos për dëmet shëndetësore. Në shumë raste kjo ndodh, sepse të dëmtuarit nuk njohin të drejtat e tyre.

Ndërgjegjësimi i policëmbajtësve për të drejtat e tyre është i rëndësishëm. Këtu duhet të insistoje midis të tjerash puna e autoritetit mbikqyrës.

Për këtë arsye është shumë e nevojëshme që pranë autoriteit

Bota po ndryshon. Shqiperia duhet te bej pjesen e saj

Bota po ndryshon me shpejtesi te madhe. Shqiperia duhet te bej pjesen e saj

Rritja ekonomike nuk eshte nje koncept abstrakt. Ajo duhet te perfshije te gjitha dimensionet e mireqenies dhe mbi te gjitha ate te lirise reale , e cila i lejon kujdo, pavaresisht nga origjina e tij te gjej ate qe eshte me e pershtateshme per te, te rrisi njohurite e tij, kapacitetin professional, burimet e veta dhe te familjes se tij, per te patur sukses dhe trasmetuar brez pas brezi dije dhe vlera.
Nga ana e saj rritja ekonomike merr force nga kjo liri dhe nga te gjitha inisiativat , qe ajo ben te mundura.
Rritja e produktit te brendeshem bruto(PBB), nuk perkthehet automatikisht ne zhvillim. Rasti i Shqiperise e demostron qarte kete. Edhe pse ka sot rritje te PBB, ajo eshte nje nivel rritjeje dy here me i ulet ne krahasim me periudhen paraardhese, dhe shume me i ulet nga ajo qe eshte e nevojeshme per te injektuar zhvillim. Artikujt me tituj butaforik: Shqiperia ne krye te Europes per rritjen ekonomike, nuk ndryshojne asgje vecse na rikujtojne kohen , kur ishim fanar ndricues.
Pavaresisht nga rritja Shqiperia akumulon vonese. Renia e ritmit te rritjes ka filluar. Mjafton te marresh si shembull industrine e fasonisteve. Ne kete situate nuk ka vend per eufori, por vetem per pergjegjesi dhe masa parashikuese ndaj krizes, dimensioned e se ciles ende nuk njihen, dhe percaktohet nga ekspertet ne se i referohem figures se perdorur nga Ministri italian i ekonomise, Giulio Tremonti, si nje “Kafshe e tmereshme e panjohur”.
Gjithashtu ne vendin tone rritja ekonomike nuk perkthehet automatikisht ne drejtesi sociale aq te domosdoshme per vendin tone: nuk eshte skandalose te pasurohesh(flasim per pasurim te ndershem), por eshte skandaloze varferia. Prandaj ne vend te shqetesohesh per vaskat e floririt duhen marre masa e ndihmuar njerezit ne nevoje. Sot pabarazite jane evidente kudo. Te rinjte, grate, te moshuarit e kane vecanerisht te mundimeshme te gjejne vendin e tyre ne sistemin ekonomik.
Shqiperia gezon shume pika te forta per te gezuar benefice dhe per te rimarre nje rritem rritjeje te larte:
Ajo ka nivelin i lindshmerise me te larte ne Europe, qe perkthehet ne nje popullsi aktive ne perqindje te larte.
Vendi yne ka fatin t’i perkase nje kontinenti te pasur me vlera te pacmueshme, ku paqja harmonia dhe stabiliteti, jane te garantuara nga Unioni Europian, strukture ne te cilen ne aspirojme qe te anetaresohemi.
Por Shqiperia mbetet maksimalisht nje shoqeri qe karakterizohet nga bashkefajesia ne ngecjen e proceseve dhe nga privilegjet.
Ne Shqiperi shteti rregullon deri ne detajet me te imeta te gjitha fushat e shoqerise civile, duke i privuar ato nga vlerat, dialogu social; duke penguar apo veshtiresuar konkurrencen, duke ushqyer korporativizmin dhe ndasite.
Pikerisht ne nje epoke qe reklamon punen ne rrjet, inisiativen e lire dhe besimin, tek ne gjitheshka akoma vendoset nga larte nen nje klime te pergjitheshme mosbesimi.
Shpenzmet publike ne Shqiperi jane me te larta kundrejt vendeve te tjera dhe ato rriten mjaft me shpejte sesa kapacitetet prodhuese.
Deficiti buxhetor qendron mbi nivelin 3% te PBB, dhe interesat e borxhit absorbojne te vetme te ardhura te konsiderueshme.
Pasojat e kesaj situate jane katastrofike ne menyre te vecante per te rinjte. Jemi duke shkarkuar mbi gjeneratat e ardheshme, nivelin aktual te jeteses. Mjafton te marrim si shembull borxhin e fundit public, i cili perben rreth 5% te PBB, kundrejt interesave shume te larta, i cili sjell si pasoje borxhimin e cdo banori. Per me teper ne nje situate te tille ne se vendi nuk reagon per te rimarre ritmin e rritjes ne menyre te qendrueshme, femijet e sotem do te jetojne shume me keq se prinderit e tyre. Nje rritje ekonomike e qendrueshme mund te kete efekte positive per te gjithe ne Shqiperi. Ajo lind nga kombinimi i faktoreve te ndryshem si: nje popullsi aktive dhe dinamike, njohuri dhe novacion teknologjik, gjithmone te perditesuara, nga nje konkurrence efikase, nje sistem financiar ne gjendje te terheqe kapitale si dhe nje hapje reale ndaj botes. Natyrisht qe ne kete rast presupozohet edhe nje demokraci e gjalle, stabilitet te rregulluar, nje drejtesi sociale. Kerkohet tolerance, riskim, sukses, respektim te te pasukseseshmeve, luajalitet ndaj kombit dhe gjeneratave te ardheshme, besim ne vetvete dhe tek te tjeret.
Nje rritje me e madhe ekonomike do te sjell per cdo shqiptar avantazhet konkrete dhe cdo maxhorance politike, do te mund ta rishperndaj here pas here, sipas gjykimit te saj.
Per te arritur kete do te jete e nevojeshme kurajo per te nderhyre me reforma te shpejta, te domosdoshme.
Brenda termave te aresyeshme Shqiperia ka mjetet per t’a realizuar kete. Por duhet rimesuar te perballohet e ardhemja me besim, te mbrohem dhe sigurohen qytetaret, te merret ne sy risku i ndryshimit, te liberalizohet inisiativa, konkurrenca dhe novacioni.
Praktikisht duhet te ndryshojme shpejtesi. Nje vend teper i ngadalte, humbet besimin ne te ardhmen, sepse nuk organizohet ne kohe per te pergatitur ndryshimin.
Kjo rritje kerkon impenjim nga ana e te gjitheve, jo vetem nga shteti, qe megjithese ruan nje rol te rendesishem politik, nuk zoteron praktikisht me instrumentat per te nderhyre ne zhvillimin ekonomik.
Shqiptaret duhet te dine qe e ardhmja e punesimit nuk eshte me nje impenjim shteteror, dhe se e ardhmja e ndermarrjeve nuk eshte me subvencionimi. Shume pushtete sot i jane tresferuar tregut, enteve lokale, autoriteteve te pavarura. Thelbi i veprimit eshte ne duart e shqipetareve, qe duan ndryshimin dhe ndajne se bashku pasionin per te ardhmen
Megjithate pavaresisht nga keto shteti zoteron nje lloj kapaciteti rregullues per te ndryshuar vendin, duke ndryshuar veten ne rradhe te pare. Ne se qeverisja politike, ekonomike, tregetare, ambjentaliste, financiare dhe sociale e vendit eshte ne gjendje te mireorganizohet rritja ekonomike e vendit tone do te arrije qe per nje kohe te gjate te mbese mbi 6% e viteve te fundit. Pikerisht per kete aresye eshte i domosdoshem ndryshimi. Ka ardhur momenti…

Luiza Hoxhaj
15.05.2009

Ky shkrim eshte botuar ne gazeten Libertas, rubrika Opinion, fq 11 dt 19.05.2009

Zarfi i lumturise

Deshira per te shkruar keto radhe me lindi natyrshem mbasi mora ftesen per t’u bere fan nga Olsi Baze, faqen e tij si kandidat per zgjedhjet parlamentare. Olsi Baze eshte nje nga miqte e mi ne Faceboock. Sipas meje ai eshte nje djale me vizion dhe ambicje positive per te ardhmen. Aktualisht ka vendosur te perballoje sfiden e kandidimit per zgjedhjet parlamentare te 28 qershorit, sfide kjo e paralajmeruar prej tij me pare per ne miqte e FB. Kisha krijuar nje mendim pozitiv per te, si nje djale jo vetem i kulturuar, por edhe i pergatitur dhe me koncepte bashkekohore. Kjo nisur nga materialet e servirura ne shenimet e tij, ku spikaste cilesia dhe menyra si i paraqiste mendimet e tij ne Fb, vecoj ne kete raste fjalen e tij ne konferencen per NATO-n, por edhe prezantimin e tij ne Alsat. Deri ketu cdo gje eshte ne rregull.
Ne profilin e tij kisha lexuar se preference e tij politike ishte linja e qendres (centrist ka shkruar vet ai). Kjo me beri te hezitoja per nje cast perpara fteses se tij. Perpara se te vendosja te konfirmoja apo refuzoja kete ftese, ju riktheva perseri profilit te tij me mendimin se duhej te kishte precizuar dicka me shume me rastin e kandidimit. Por jo perseri aty ishte vetem percaktimi: "Centrist". Aresyetova me vete: centrist, centrist apo qender e djathte, e majte... Ne aresyetimin tim mendova se duhet te ishte e para. Obligimi politik natyrisht te ben te mendohesh, sepse s’mund te tregohesh hipokrit, por s’mund te neglizhosh as paragjykimet, te cilat jane me shumice prezente ne shoqerine tone. Ne keto caste mu kujtua nje histori e vitit 1996, te cilen pasi konfirmova mbeshtetjen time per Olsin, edhe nen ndikimin e saj, po e ndaj edhe me ju.:
Ishte Shkurt i vitit 1996. Kisha fituar te drejten per te ndjekur nje kurs 6 javore per sipermarrjen, organizuar nga GTZ. Ky ishte nje projekt i qeverise gjermane, i cili kishte si target emigrantet shqiptar ne gjermani. Objektivi i tij ishte, qe nepermjet nje kredie me terma teper te favorshem, akorduar nga KFW, te financoheshin projektet e paraqitura nga kursantet ne perfundim te tij. Do te thoni ju se c’ne une. S’kam qene kurrre ne emigracion, pervec periudhes qe kreva nje master ne Itali. Ftesa per pjesemarrje mu be ne menyre krejt rastesore. Ne janar te atij viti menaxheri kryesor i ketij projekti, do te organizonte nje takim me menaxheren e Agjensise Rajonale te Zhvillimit per zonen jug-perendimore, qe perfshinte zonen nga Saranda ne Lushnje, sot qarku Vlore dhe Fier. Ai shoqerohej nga perkthyesi Piro Viso, te cilin kisha patur rast ta njihja me pare. Ktheheshin nga Saranda dhe nuk e di per cfare aresye makina e tij kishte arritur me pare dhe ai tashme gjendej i vetem ne zyren e mikes time, ne ARZH Vlore, anetare e bordit te te ciles isha edhe une. E ndodhur ne veshtiresi per te komunikuar sepse ajo fliste vetem Anglisht, drejtuesja e agjensise me dergon asistenten e saj Elona Boren dhe me thote: Liza a mund te vish te perkthesh pak ne gjermanisht nje perfaqesuesi gjerman, dhe me shpjegoi detajet. Une isha tek dyqani i kunates time, vetem 100 metra larg zyres se tyre, ne katin e trete te godines se Bashkise Vlore. Shkova atje menjehere. Kisha emocion, gje e natyrishme, sepse ishte nje pergjegjesi e madhe individuale, pasi ishte komunikimi i pare me nje person qe e kishte gjermanishten gjuhen e nenes. Emocioni dhe pasiguria ne keto raste jane presente. Filluam biseden prezantuese. Perfaqesuesi gjerman. vinte per here te pare ne qytetin e Vlores dhe e nisi biseden me komplimenta per qytetin tone. I kishin pelqyer shume rruget e gjera te qytetit, sidomos bulevardi Vlore-Skele. Ai ishte mrekulluar nga Riviera joniane. Ne fillim pata ndrojtje dhe perktheja ngadale, pastaj m‘u zgjidh gjuha. 30 Minuta me mbas mbriti Piro dhe e vazhdoj vet detyren e tij. Ky ishte si nje minikurs per mua, sepse ai perkthente thelbin e bisedes. Normalisht ai ishte profesionist dhe e njihte shume mire projektin, qe prezantohej. Kurse une isha munduar te qendroja besnike ne cdo fjale. Biseda mu duk me teper interes. Ne perfundim te takimit perpara se te ndahej, zoti Haiken me ftoi edhe mua qe te merrja pjese ne procesin e intervistimit dhe perzgjedhjes se kandidateve, qe do te ndiqnin kete kurs. Me sa duket i kishte pelqyer prezantimi im ose thjesht me "beri nje favor", megjithese gjermanet njihen per te qenet teper strikt. Ftesen e tij e argumentoi me faktin se isha nje gjermanishtfolese si dhe me faktin e te qenit bashkepunetore e agjensise. Me beri te qarte se ajo ftese per mua ishte thjesht nje mundesi, pjesemarrja ose jo ne trainim varej nga prezantimi im ne interviste.
E mireprita kete ftese me kenaqesi. Mendova se ishte nje mundesi e mire per mua, per te financuar projektet qe kisha ne koke. Megjithese ishte liberalizuar inisiativa e lire, perzgjedhjet ishin teper selektive dhe per ne opozitaret kishte pak apo aspak mundesi. Ne fund te Janarit u zhvillua intervistimi ne nje zyre ne katin e dyte ne anen e pasme te muzeut historik. Kishte shume pjesemarres ne fazen selektive. Nje jave me vone u njoftuan fituesit, nder te cilet isha edhe une, dhe ne javen e trete te shkurtit filloi kursi.
 Nder pjesemarresit ne kete edicion ishim gjithesej tre vlonjate fitues: une, Bardhyl Nasto dhe Petrit Kotori. Leksionet i zhvillonim ne nje salle ne katin e pare tek rruga e Elbasanit, perball liceut artistik Jordan Misja. Ishte nje cilesi shume e larte e mesimedhenies nga lektore te huaj dhe shqiptare, ku kryetrajnuese ishte Merita Shehu, per te cilen eshte pak te thuhet se ishte teper e pergatitur. Fakti qe ne ishim edicioni i dyte i ketij kursi e bente ate edhe me cilesor. Gjithesej ishin planifikuar tre edicione te ketij kursi. Leksionet zhvilloheshin prej ores 9 deri ne 18.00, me nje pushin nje oresh ne dreke dhe cdo 1,5 ore nje pushim kafeje prej 20 minutash. Kafete i pinim te nje bar ne krah te liceut artistik. Pas fazes se pare njohese me njeri tjetrin, bisedat tona ishin perqendruar ne temat dhe shqetesimet e perditeshme, ne veshtiresit e jetes, problemet e demokracise si dhe idete tona mbi zhvillimet e ardheshme. Asnjeri prej nesh nuk kishte bere te ditura perkatesite apo preferencat politike. Kjo, jo vetem per shkak te ritmit te larte, qe impononte programi i ngjeshur i trajnimit, por mendoj se ishte edhe nje zgjidhje intuitive e jona, e cila i shkonte teper per shtate, nivelit aresimor dhe kulturor te auditorit. Ishim te gjithe me aresimim te larte.
Ne grup njihja Agim Shemen, ish volejbolliste i ekipit Dinamo dhe i kombetares, professor Kolen, ish pedagogum tim, pervec dy vlonjateve Bardhyl Nasto dhe Petrit Kotori. Femra ishim vetem une dhe Mimoza Alibali, bashkeshortja e kengetarit te mirenjohur shkodran, Bashkimit, e cila ishte me profesion inxhiniere ndertimi dhe do te aplikonte per ndertimin e nje ndermarjeje inertesh ne Shkoder. Te gjithe kishin qene emigrante dhe mendonin te ktheheshin ne atdhe. Ky projekt ishte nje mundesi e mire per t’ua lehtesuar atyre kthimin. Ky ishte edhe synimi kryesor i projektit. Ajo qe me bente pershtypje pozitive ishte fakti se bisedat dhe rrugezgjidhjet qe ne propozonim konvergonin. Kisha patur fatin qe ne grupet qe ne krijonim per te supozuar situate te ndryshme nga bota ekonomik te isha gjithemone ne grupin fitues. Per mua personalisht ishte kualifikimi me afate gjate, qe po kryeja, pasi deri ne ate kohe kisha kryer disa kualifikime maksimumi nje javore, nga USAID , Korpusi i Paqes, ARZH, apo struktura te tjera, ne fushen e ekonomise dhe demokracise lokale apo politikave genter. Se bashku me nje grup shoqesh, intelektuale vlonjate, kishim krijuar shoqaten kombetare “Per nxitjen e gruas ne biznes”, me objektiv minimal te pakten te perditesonim dijet dhe te mbaheshim”gjalle “ intelektualisht, duke u perpjekur t'i injektonim mandej keto koncepte ne ambjentin vlonjate.
Do te vazhdonim keshtu ne nje situate te qete dhe harmonike deri ne javen e trete te kursit. Ne diten e trete te javes, ne pushimin e pare te mengjesit ne auditor dikush nga kursantet, hyri me gazeten “Koha Jone”. Mjaftoi vetem kjo qe te fillonte trazimi. Sapo e pa njeri nga kursantet, Sali e quanin, nje intelektual, qe deri ne ate moment kishte qene teper i qete dhe babaxhan, i cili respektohej nga te gjithe ne si me i moshuari ne auditor. Ai i drejtohet Avenirit, njerit pre kursanteve, teper i revoltuar me fjalet: “C’me hyn me ate gazete antikombetare ne dore ti ketu? Aveniri, nje natyre teper e qete, nuk reagoi, me shume nga habia se sa nga paaftesia per  te reaguar. Te gjithe u kthyem te cuditur nga ky shperthim, por nuk pati kohe per reagim sepse hyri lektori dhe vijuam me leksionin. Ne pushimin tjeter pergjigjia ndaj ketij veprimi ishte fakti, qe shumica e pjesemaresve, rreth tridhjete hyne ne auditor me gazeten “Koha Jone” ne dore.
Kjo ishte nje sfide e heshtur ndaj te rebeluarit dhe tregonte mosaprovimin, qe i kishte bere auditori veprimit te Saliut. Mjaftoi kjo qe ne bisedat tona te hynte edhe politika.
Nderkohe kaluam nje tronditje shume te madhe. Ishim shume afer ne vije ajrore, me vendin kur ne nje nga mengjeset, kur prisnim te hynim ne auditor, gjitheshka u trondit nga shperthimi, qe ndodhi tek supermarketi VEFA, ne rrugen e Barrikadave, ne nje prej godinave 9 Kateshe qe ngriheshin buze saj. Une isha me Mozen ne ate kohe kur ja behu teper i shqetesuar edhe bashkeshorti i saj, Bashkimi, i cili per te siguruar jetesen e familjes punonte me nje furgon ne linjen Shkoder-Tirane, pasi te ardhurat nga aktiviteti artistik nuk i mjaftonin per te mbajtur familjen. Si pasoje e kesaj ngjarjeje pati pasiguri edhe me te madhe. Konsideruar edhe faktin qe opozita ishte teper e paragjykuar dhe e anatemuar. Ne nje prej ketyre diteve Mimoza me thote me ndrojtje: - Liza a me shoqeron dot deri tek PS, sepse dua te takoj Bashkim Zenelin, e kemi mik familjar. Pa merak - i them une - Pse ma thua si me frike? Une aty e kam si shtepine time - shtova me tej dhe i spjegova nderkohe pozicionin tim politik. - Ok me thote, une pata merak te te thoja se mos nuk pranoje te vije, sepse mund te kishe frike nga pasojat – ma kthen ajo- por mos e bisedo me te tjeret e pe se c’fare i punuan Avenirit per gazeten. E kuptoni cfare pasojash kishe, ne ate kohe, edhe te shkoje ne godinen e PS, edhe te blije nje gazete te pavarur, pale Zerin e Popullit.
Une ne auditor isha e ulur prane me Nuriun nje inxhinier nafte nga Policani i vendosur ne Tirane, i cili per te realizuar nje projekt qe kishte per nje benzinate diku afer Vaqarrit, e ndiqte kete kurs se bashku me nipin e tij, pasi kufiri deri ne 150 mije dojc marka nuk mjaftonte per financimin e projektit te tij. Ne kete menyre te dy bashke arrinin te dublonin shumen, gje kjo e parashikuar nga hartuesit e projektit. Te njejten forme kishin perdorur edhe bardhyli me Petritin per te dyfishuar shumen e nevojeshme per realizimin e projektit te tyre. Ne nje moment pushimi une e pyeta Nuriun  per nje shoqen time te gjimnazit, e cila pasi ishte diplomuar per mesuesi, dega letersi, ne universitetin "Aleksander Xhuvani" te Elbasanit, ku u njoh me nje djale nga policani, student i deges se matematikes ne te njejtin universitet, ishte zhvendosur me famijlen e re ne Polican. Prej atehere i kishim humbur kontaktet. Mundesite ekomunikimit ne ate kohe dihet qe ishin te pakta. Pyetjes time; A njeh Lida Kojanin ai ju pergjigj: Po, dhe filloi te fliste me superlative per te. Te njejtin mendim ndaja edhe une per Liden. Me spjegoi se ajo tashme jetonte ne Tirane pasi i shoqi i saj, Agroni, punonte ne Ministrine e Brendeshme duke vazhduar me tej me shprehjen: e kam shoqe ideali, duke mu kthyer befas me pyetjen: Se ti besoj demokrate je?
Une ju pergjigja me qetesi: - Po jam demokrate po jo demokratikase.
-Pse cfare je ti? -me kthehet.
-Qe te ta them bute bute -vazhdova une- une jam e majte, konkretisht socialiste. Shperthimi i tij ishte vertet indinjativ: - Me vjen shume keq - me tha- se une e shoh qe t’i je vajze e mencur dhe shume e mire. Une dua qe ne PS te mbeten vetem njerezit e keqinj dhe budallenjte.
Kurse une ju pergjigja, duke qeshur: - Kurse mua me pelqen qe ne cdo force politike te mbizoterojne ne plan te pare njerezit e mire dhe te mencur. Vetem keshtu do te bejme perpara. Nga ky moment Nuriu do te qendronte pak ftohte me mua.
Por kjo bisede beri mire sepse ne filluam te flisnim lirshem me njeri tjetrin edhe per temat e dites. Ne nje nga keto biseda mesuam se njeri nga admnistratoret e shoqerise anonime “Bloja” si dhe anetar bordi ne Fondin AngloAdriatika, fond i cili grumbullonte letrat me vlere kryesisht te te perndjekurve, per t’i angazhuar mandej ne procesin e privatizimit, Nuriu, nje burre i qete dhe teper i zgjuar me origjine nga Kavaja ishte anetar i kryesise se PD, Kavaje. Nderkohe une isha anetare e kryesise PS Vlore etj. Ne nje nga keto dite, pasi kishte ndodhur shperthimi tek Vefa, gjate pushimit te kafes, une i them atij: A e sheh qe ne ndaj ngjarjeve reagojme njesoj, problemet i vleresojme njesoj, rrugezgjidhjet i kerkojme njesoj, veshtiresite i jetojme njesoj. Te tjere nga lart jane ata qe na vene ne shere dhe na ndajne. Nuriu ndante te njejtin mendim.
Me mbas do te ishim te ngarkuar sepse seicili prej nesh do te pergatiste projektin e tij me te cilet do te konkurronin per financim i planifikuar nga qeveria gjermane per kete qellim. Roli ketij kursi kishte qene pikerisht qe ne te mernim njohurite e nevojeshme per te paraqitur projektet tona ne perputhje me standartet europiane. Kishim pak kohe ne dispozicion Keto projekte do te miratoheshin nga bordi i bankes KFW. Kjo ishte nje pike sigurie per ne, pasi te pakten shmangeshin paragjykimet politike dhe kriter vleresues mbetej vetem kriteri i cilesise. Une pergatita projektin tim, per nje Luna Park, fiancimi i te cilit ishte brenda kufirit prej 150 mije dojc markash. Me sa u informova projekti im, i Liljanes, motres se Kastriot Islamit, pjesemarrese ne edicionin e pare te kursit, per nje lander si dhe i Bardhyl Nastos, per nje benzinate ishin vleresuar ne tre me te miret. Por kushtet e menyres se levrimit te kredise ndryshuan. Nuk e di per cfare motivesh fondi ju atashua bankes kombetare agrare. Per kete qellim zhvilluam edhe nje takim njohes dhe prezantues me drejtorin e atehershem te saj Z.Spiro Brumbulli, i cili na njoftoi se paraqitja e projekteve do te behej prane degeve lokale te bankes, ne rrethet perkatese. Projekti im dhe i Bardhylit nuk u financuan, per shkaqe jo teknike, sepse sipas thenies se drejtorit te atehereshem, une isha opozitare dhe Bardhyli po sipas tyre ishte jo i besueshem per pushtetin e atehershem. Ai dhe Petriti kishin nje projekt te perbashket, per te arritur vleren e projektit. Ne fakt Bardhyli ishte nje intelektual i pavarur dhe administrator shume i mire, te cilin une me vone kam propozuar te ishte kandidati yne ne nje nga konkurimet per drejtimin e Bashkise se Vlores. Kuptohet qe edhe brenda forces tone politike kishte konservatorizem, te cilin ishte e veshtire t’a thyeje. Kjo e justifikuar edhe ne emer te sakrificave. Atehere une e terhoqa nga banka projektin tim sepse e konsideroja nje pasuri intelektuale timen, te cilin e kam ende sot si relike ne sirtar.
Per shkak te nje projekti familjar une u largova ditet e fundit te kursit, dhe nuk arrita qe te mesoja ne se kishte ndryshuar apo jo mendim dhe qendrim Nuriu, ne lidhje me mua. Kete do ta mesoja nepermjet "Zarfit te lumturise", te cilin ma dorezoi me mbas Merita. Ne te ishin shenuar te gjitha dedikimet e kursanteve per njeri tjetrin. Atehere, por edhe sot, kur per kete shkak ju riktheva leximit te fleteve te bardha gjysem formateshe te dedikimeve me rezulton se Nuriu kishte bere vleresimin me te mire dhe dedikimin me te bukur. Ky ishte reflektim dhe civilizim, proces te cilit ne se veme aresyen ne pune ne i neshtrohemi cdo dite. Qysh atehere nuk e kam takuar me kurre, por e vleresoj shume gjestin e tij reflektiv. Kane rrjedhur shume ujera, une kam kaluar shume veshtiresi, suksese , pengesa, sulme te pamerituara, me kane vleresuar apo anatemuar dhe une e cmoj shume te drejten time per te reflektuar ndaj qendrimeve tona, apo per t’i konfirmuar ato kur i gjejme te drejta. Ne emer te te gjitha ketyre une sot deshiroj dhe kam perseri ne plan te pare mendimin se ne cdo force duhet te mbizoterojne me te miret, me te mencurit, me tolerantet, me te moderuarit, por edhe qe te jene me kembe ne toke, jo te katapultuar por produkte te nje procesi seleksionues te merituar. Ja per te gjitha sa thashe me siper une e inkurajoj dhe mbeshtes Olsi Bazen, pa e ditur se ku eshte pozicionuar. Ai cdo force politike i ben mire. Edhe pak dite e do t’a mesojme. Per mua nuk ka rendesi, sepse une e kam bere zgjedhjen time politike, prej kohesh, por kjo nuk me pengon qe te inkurajoj pozitiven ne cdo fushe apo force. Vetem keshtu do te perparojme, duke konfirmuar dhe pranuar vlera ne cdo fushe.. Nuk eshte moral eshte thjeshte ajo qe ndjej.

Luiza Hoxhaj
15.05.2009

Kam lexuar, Hannah Arendt, Çfarë është politika?- Ho letto, Hannah Arendt, Che cos'e' la politica?.

Hannah Arendt, çfarë është politika? Biblioteka Einaudi, Torino, 2006, redaktuar nga Ursula Lutz.

Shënime. Botim i redaktuar nga Ursula Lutz i shënimeve të "Hyrje në politikë", i filluar në vitet 1950 dhe nuk u përfundua kurrë nga Hannah Arendt.

 
1. Çfarë është politika? Kontrasti midis vizionit filozofik konvencional të politikës, i cili është kryesisht i interesuar për afinitetin midis individëve (që i përkasin një grupi, shembull i "familjes") dhe e sheh politikën si një veprimtari "natyrore" të njerezve (" ’zoon politicon’ Aristotelian"), krahasuar ndaj një vizioni të politikës që interesohet për diversitetin (“pluralitetin”) e individëve, pra për marrëdhëniet mes njerezve. Në këtë këndvështrim të fundit, politika organizon 'a priori' në këndvështrimin absolutisht të ndryshem te një barazie 'relative' dhe për t'i dalluar ato nga 'relativisht' të ndryshmet.

 2. Hyrje në politikë I. Paragjykimet për politikën (për shembull, ideja se politika është një rrjet gënjeshtrash dhe mashtrimesh të prodhuara nga interesa të vogla[...]) është e përhapur dhe nga ana tjetër përbën një faktor politik në demokracitë moderne. Paragjykimet janë racionale në një nivel individual, sepse ato e lejojnë dikë të gjykojë shpejt pa pasur nevojë të kalojë një proces të gjatë dhe të shtrenjtë gjykimi (d.m.th. të vlerësimit të situatave në bazë të kritereve të gjykimit të paracaktuara ose, kur këto kritere nuk janë të disponueshme, të gjykimit të pastër - e cila nga ana tjetër do të çojë në krijimin e një precedenti për përcaktimin e kritereve të reja të gjykimit). Nga ana tjetër, politika duhet të bazojë veprimet e saj në "kriteret e gjykimit politik". Në fakt, kur paragjykimi bëhet kriter i gjykimit politik (në formën më të sofistikuar të ideologjisë ose thjesht në formën e paragjykimit aktual), pra gjykimi i atyre që ushtrojnë politikë, atëherë sfera e politikës (si organizim i pluraliteti i njerezve ) tenton të tkurret dhe në raste ekstreme (ideologjitë diktatoriale) të zhduket. Paragjykimi ndaj politikës çon në diktaturë. Megjithatë, paragjykimet jo vetëm që janë një faktor politik i pashmangshëm, por ato bazohen domosdoshmërisht në faktin se “pushteti korrupton”. Edhe mbivlerësimi i rrezikut të korrupsionit që sjell pushteti mund të përcaktojë fundin e politikës pluraliste, nëse tek individët mbizotëron dëshira për t'u përjashtuar nga e drejta për të vepruar për të mbetur të lirë nga korrupsioni i pushtetit.
Prandaj, politika në demokracitë moderne duhet të merret me ekuilibrin midis nevojës për veprim politik nëpërmjet ushtrimit të pushtetit, për të mbrojtur pluralitetin e individëve dhe rrezikut që ata që veprojnë të korruptohen nga ky pushtet. Aftësia e politikës për të gjetur një ekuilibër midis veprimit politik dhe rrezikut të korrupsionit varet nga sjellja e individëve por edhe nga institucionet që ata vendosin të krijojnë.

 
3. Hyrje në politikë II. Kuptimi i politikës është liria. Liria kuptohet, në kuptimin klasik (grek), si garanci e lirisë së individëve për t'u angazhuar në politikë. Liria kuptohet, gjithashtu, në kuptimin paraklasik ose modern (për shembull, kantian) për të ndërmarrë një kurs të ri. Në kontrast me kuptimin e politikës në regjimet totalitare që tenton të përfshijë të gjithë jetën e individëve dhe, veçanërisht në rastin e ideologjisë materialiste, të anulojë lirinë e individëve për të ndërmarrë në lidhje me afirmimin e determinizmit historik.

Analiza e gjenezës së vizionit modern të kuptimit të politikës, duke u nisur nga Greqia paraklasike (homerike). Në Greqinë paraklasike, kuptimi i politikës lidhet me lirinë për të nisur një kurs të ri, duke rrezikuar jetën (dhe gjendjen e jo-skllavërisë). Në traditën klasike, kursi i ri i filluar në periudhën e rrëfyer nga Homeri është hapësira politike (e organizuar) që materializohet në polisin grek dhe e cila është në kontrast me hapësirën publike (e paorganizuar, në të cilën ushtrohet dhuna) e cila është e e huaj per vetë polisin. Në hapësirën e organizuar të polisit, politika merr kuptimin e garantimit të lirisë për t'u angazhuar në politikë (të gjithë njerezve në gjendje jo skllav). Liria akademike si synim i politikës është evoluimi i këtij vizioni të kuptimit të politikës, të prezantuar nga Platoni. Në këtë vizion, i cili e karakterizon mendimin perëndimor në një mënyrë të qëndrueshme (mendoni vlerën e pavarësisë së institucioneve universitare), politika - që ka të bëjë me mbrojtjen e jetës - ndahet nga filozofia (nga mendimi akademik, në një kuptim të përgjithshëm). Është gjithashtu një ndarje shoqërore ndërmjet objekteve-subjekteve të shumta të politikës dhe atyre pak (akademikëve) që kërkojnë kritere filozofike për t'iu përgjigjur problemeve të botës në drejtim të kërkimit të së vërtetës (qëllimit më të lartë). Kjo situatë sociale çon në kundërshtim dhe mosbesim të ndërsjellë midis burrave - pra, politikanët në polis - dhe filozofët (një nga ngjarjet emblematike të të cilëve është gjyqi i Sokratit).

Me afirmimin e krishterimit, jemi dëshmitarë të një zgjerimi të kuptimit të politikës si liri nga politika: jo më vetëm liri akademike, por edhe liri fetare nga politika. Megjithatë, ndarja midis politikës (e cila merret me jetën e njerëzve) dhe fesë është në një farë kuptimi e papajtueshme me mesazhin themelor të krishterimit, që është dashuria për të tjerët, dhe me praktikën e prozelitizmit që, në kundërshtim me filozofinë klasike greke nënkupton se feja (dhe liria fetare) ushtrohet nga shumë e jo nga pak. Prandaj, me kalimin e kohës krijohet një hapësirë ​​publike e krishterë, mesazhi i krishterë nga të qenit thjesht fetar (për nga natyra e tij) bëhet politik, që ka të bëjë me marrëdhëniet midis njerëzve në tokë, si dhe me aspekte transhendente. Ky fenomen shpjegon procesin e politizimit të hapësirës publike të krishterë. Politika mirëpritet nga të krishterët si një mjet për të arritur qëllimet superiore që manifeston krishterimi (Shën Agustini). Dhe anasjelltas: politika ndikohet gjithnjë e më shumë gjatë shekujve nga feja, deri në bashkimin - jo pa luftë - të fuqisë kohore dhe fetare). Megjithatë, gjatë shekujve, marrëdhënia midis politikës (si ushtrim i pushtetit shtetëror) dhe hapësirës publike të krishterë nuk ka qenë kurrë pa paqartësi. Marrëdhënia midis këtyre dy dimensioneve mund të jetë më e sistematizuar (por duhet të presim shekullin e 20-të dhe doktrinën sociale të Kishës Katolike) në aspektin e subsidiaritetit: kuptimi i politikës bëhet ai i lirimit të burimeve (në një kuptim të gjerë) që mund të përdoret për të zhvilluar veprim social në hapësirën publike të krishterë. Ndikimi i krishterimit, si një evolucion i filozofisë klasike greke, ka çuar në një tension midis dy vizioneve pjesërisht të kundërta: nga njëra anë, vizionit politik më tradicional si një "funksion" i garantimit të lirisë së individëve (dhe të shoqërisë në e përgjithshme) nga abuzimi me pushtetin shtetëror (d.m.th. dhuna në jetën e individëve); nga ana tjetër, vizioni - relativisht më modern - i politikës si kontroll i pushtetit (d.m.th. i monopolit të dhunës) nga njerëzit. Në fund të këtij rrugëtimi të gjatë historik të mendimit perëndimor, është e mundur të identifikohet kuptimi i politikës (të brendshme të shteteve) në mbrojtjen e lirisë personale të individëve. Në këtë kuptim, kriteri i gjykimit politik lidhet me vlerësimin krahasues të mjeteve për të arritur një qëllim të jashtëm të vetë politikës (jetës dhe lirisë individuale).

Zgjidhja e problemit të kuptimit të politikës së brendshme brenda shteteve nuk e shter problemin e kuptimit të politikës (të jashtme). Fuqia (aftësia për të ushtruar dhunë) e shteteve moderne është bërë e madhe, me marrjen e mjeteve të mëdha shkatërruese (armët bërthamore). Këto instrumente janë evolucioni i fuqisë ushtarake të epokës paraatomike e cila ishte funksionale për ushtrimin e politikës së jashtme (von Clausewitz). Megjithatë, krahasuar me instrumentet ushtarake të së kaluarës, armët atomike, me aftësinë e tyre për të asgjësuar të gjithë planetin dhe varësinë e tyre nga ushtrimi i pushtetit, shtrojnë pyetje të reja për kuptimin e politikës në epokën bashkëkohore.

Cili është kuptimi i politikës (të huaj) në një epokë në të cilën dhuna e luftës mund të asgjësojë të gjithë planetin, dhe për rrjedhojë edhe ata që ushtrojnë (së pari) një dhunë të tillë? Objektivi i mbrojtjes së jetës së individëve brenda një shteti duket paradoksalisht i vënë në pikëpyetje pikërisht nga instrumentet ushtarake që duhet të mbështesin politikën e jashtme të shtetit. Në veçanti, në epokën atomike, fuqia e luftës nuk mund të mbështesë më veprimin e politikës së jashtme, sepse (nëse kundërshtari ka të njëjtin fuqi) nuk ka mundësi për përshkallëzim ushtarak [shih krizën e raketave Kubane]. Lufta (totale) atomike  merr të njëjtin funksion si totalitarizmi brenda shtetit, duke thithur gjithë jetën e individëve në politizimin (në këtë rast politikën e jashtme).

 

Hannah Arendt, che cos'e' la politica?. biblioteca Einaudi, Torino, 2006, a cura di Ursula Lutz.

 

Appunti. Edizione curata da Ursula Lutz degli appunti dell'Introduzione alla Politica, iniziato negli anni '50 e mai completato da Hannah Arendt.

1. Che cos'è la politica? Contrasto tra la visione filosofica convenzionale della politica che si interessa principalmente dell'affinità tra individui (l'appartenenza ad un gruppo, esempio della "famiglia") e vede la politica come attività "naturale" degli uomini ("zoon politicon" aristotelico), rispetto ad una visione della politica che si interessa della diversità ("pluralità") degli individui, cioè del rapporto tra gli uomini. In quest'ultima prospettiva, la politica organizza 'a priori' gli assolutamente diversi in vista di una uguaglianza 'relativa', e per distinguerli dai 'relativamente' diversi.

2. Introduzione alla politica I. Il pregiudizio sulla politica (per esempio, l'idea che la politica sia una trama di menzogne e inganni prodotta da interessi meschini[...]) è diffuso e costituisce a sua volta un fattore politico nelle moderne democrazie. I pregiudizi sono razionali sul piano individuale perché consentono di giudicare in fretta senza dover attraversare un processo lungo e costoso di giudizio (ossia di valutazione delle situazioni sulla base di criteri di giudizio predeterminati o, quando questi criteri non siano disponibili, di discernimento puro - che a sua volta condurrà a costituire precedente per la definizione di nuovi criteri di giudizio). La politica invece deve basare il proprio agire su "criteri di giudizio politico". Infatti, quando il pregiudizio diventa criterio di giudizio politico (nella forma più sofisticata di ideologia o, semplicemente, nella forma di pregiudizio vero e proprio), ossia giudizio di chi fa politica, allora l'ambito della politica (come organizzazione della pluralità degli uomini) tende a restringersi e nei casi limite (ideologie dittatoriali) a scomparire. Il pregiudizio contro la politica conduce alla dittatura. Tuttavia, non solo il pregiudizio è fattore politico ineliminabile ma esso si fonda necessariamente sul fatto che il "potere corrompe". Anche la sopravvalutazione del rischio della corruzione che il potere comporta può determinare la fine della politica pluralista, qualora prevalga negli individui la voglia di essere esentati dalla facoltà di agire per poter rimanere scevri dalla corruzione del potere.

La politica nelle moderne democrazie si deve quindi occupare dell'equilibrio tra la necessità dell'agire politico tramite l'esercizio del potere, per salvaguardare la pluralità degli individui, e il rischio che chi agisce sia corrotto da tale potere. La capacità della politica di trovare un equilibrio tra agire politico e rischio di corruzione dipende dai comportamenti dei singoli ma anche dalle isituzioni che questi decidono di darsi.

3. Introduzione alla politica II. Il senso della politica è la libertà. La libertà intesa, nel senso classico (greco), come garanzia della libertà degli individui di fare politica. Libertà intesa, anche, nel senso pre-classico o moderno (per esempio, kantiano) di intraprendere un nuovo corso. Contrapposizione al senso della politica nei regimi totalitari che tende ad inglobare l'intera vita degli individui e, soprattutto nel caso dell'ideologia di stampo materialista, ad annullare la libertà di intraprendere degli individui in relazione all'affermazione del determinismo storico.

Analisi della genesi della visione moderna del senso della politica, a partire dalla Grecia pre-classica (omerica). Nella Grecia pre-classica, il senso della politica è legato alla libertà di iniziare un nuovo corso, rischiando la propria vita (e condizione non schiavile). Nella tradizione classica, il nuovo corso iniziato nel periodo raccontato da Omero è lo spazio politico (organizzato) che si materializza nella polis greca e che è contrapposto allo spazio pubblico (non organizzato, nel quale si esercita cioé la violenza) che è esterno alla polis stessa. Nello spazio organizzato della polis, la politica assume il senso di garantire la libertà di fare politica (a tutti i maschi in condizione non schiavile). La libertà accademica come fine della politica è l'evoluzione di questa visione del senso della politica, introdotta da Platone. In questa visione, che caratterizza in maniera duratura in pensiero occidentale (si pensi al valore dell'indipendenza delle istituzioni universitarie), la politica - relativa alla tutela della vita - viene a separarsi dalla filosofia (dal pensiero accademico, in senso generale). Si tratta di una separazione anche sociale tra i molti oggetto-soggetto della politica e i pochi (gli accademici) che ricercano criteri filosofici per rispondere ai problemi del mondo in termini di ricerca della verità (fine superiore). Questa sociale porta ad una contrapposizione e una diffidenza reciproca tra uomini - cioè politici nella polis - e filosofi (uno dei cui fatti emblematici è il processo a Socrate).

Con l'affermarsi del cristianesimo, si assiste ad una estensione del senso della politica come libertà dalla politica: non più soltanto libertà accademica ma anche libertà religiosa dalla politica. Tuttavia, la separazione tra politica (che si occupa della vita degli uomini) e religione è in un certo senso inconciliabile con il messaggio di fondo del cristianesimo, che è l'amore per gli altri, e con la pratica del proselitismo che, contrariamente alla filosfia greca classica, implica che la religione (e la libertà religiosa) venga esercitata dai molti e non dai pochi. Pertanto, nel tempo si afferma uno spazio pubblico cristiano, il messaggio cristiano da meramente religioso (per sua natura) diventa politico occupandosi del rapporto tra gli uomini in terra, oltre che degli aspetti trascendenti. Questo fenomeno spiega il processo di politicizzazione dello spazio pubblico cristiano. La politica viene accolta dai cristiano come strumento per conseguire le finalità superiori che il cristianesimo manifesta (Sant'Agostino). E viceversa: la politica viene influenzata in maniera sempre più forte nei secoli dalla religione, fino all'unione - non priva di lotte - del potere temporale e religioso). Tuttavia, nei secoli, il rapporto tra politica (come esercizio del potere statale) e spazio pubblico cristiano non è stato mai privo di ambiguità. Il rapporto tra queste due dimensioni può essere più che altro sistematizzato (ma dobbiamo aspettare il XX Secolo e la dottrina sociale della Chiesa cattolica) in termini di sussidiarietà: il senso della politica diviene quello di liberare risorse (in senso lato) che possono essere impiegate per sviluppare un'azione sociale nello spazio pubblico cristiano. L'influenza del cristianesimo, come evoluzione della filosofia classica greca, ha condotto ad una tensione tra due visioni in parte contrapposte: da un lato, la visione più tradizionale politica come "funzione" di garanzia della libertà degli individui (e in generale della società) dall'abuso del potere statale (cioé della violenza nella vita degli individui); dall'altro, la visione - relativamente più moderna - della politica come controllo del potere (cioé del monopolio della violenza) da parte del popolo. Alla fine di questo lungo percorso storico del pensiero occidentale, è possibile individuare il senso della politica (interna agli stati) nella tutela della libertà personale degli individui. In tal senso il criterio di giudizio politico è relativo alla valutazione comparativa dei mezzi per raggiungere un fine esterno alla politica stessa (la vita e la libertà individuale).

La soluzione del problema del senso della politica interna agli stati non esaurisce il problema del senso della politica (estera). Il potere (la capacità di esercizio della violenza) dei moderni stati è diventato enorme, con l'acquisizione di mezzi distruttivi enormi (le armi nucleari). Questi strumenti sono l'evoluzione della potenza militare dell'epoca pre-atomica che era funzionale all'esercizio della politica estera (von Clausewitz). Tuttavia, rispetto agli strumenti militari del passato, le armi atomiche, con la loro capacità di annientare l'intero pianeta e la loro dipendenza dall'esercizio del potere pongono nuove questioni sul senso della politica nell'epoca contemporanea.

Qual è il senso della politica (estera) nell'epoca in cui la violenza della guerra può annientare l'intero pianeta, quindi anche chi esercita (per primo) tale violenza? L'obiettivo di salvaguardare la vita degli individui all'interno di uno stato sembra paradossalmente messo in discussione proprio dagli strumenti militari che dovrebbero supportare la politica estera dello stato. In particolare, nell'era atomica, la potenza bellica non può più supportare l'azione di politica estera perché (se l'avversario dispone della stessa potenza) non vi è possibilità di escalation militare [vedi crisi dei missili di Cuba]. La guerra (totale) atomica assume la stessa funzione del totalitarismo nell'ambito dello stato assorbendo nella politicizzando (in questo caso si tratta della politica estera) l'intera vita degli individui.

La giornata della Terra. Fai la tua parte- Dita e Tokes. Bej pjesen tende

Earth Day 2009, metti il pianeta Terra in agenda
La sensibilità verso la protezione dell’ambiente ed il rispetto del nostro pianeta hanno una loro storia, e un compleanno. Il 22 aprile sarà la 39.ma “Earth Day”, la giornata mondiale della Terra.

Alle conseguenze derivanti dai cambiamenti climatici è dedicata la Giornata Mondiale della Terra giunta oramai alla sua 39.ma edizione, che si celebra martedì 22 Aprile. L’idea di una data speciale, per festeggiare e riflettere, fu proposta nel 1969 dal giornalista americano McConnell e e, l’anno successivo Gerald Ford, allora membro della Camera dei Deputati e successivamente Presidente degli Stati Uniti, proclamò la Giornata della Terra come una festività. Finalmente un vero appuntamento sull’agenda del mondo dedicato a sensibilizzare l’opinione pubblica sulle conseguenze di un uso indiscriminato delle risorse del pianeta, e sul mancato rispetto delle sue leggi e dei suoi equilibri. Quel 22 aprile del 1970 oltre 20 milioni di americani decisero di scendere in strada e di aderire ad una manifestazione che voleva essere il punto di inizio di una nuova storia, e che contribuì alla nascita di tutti i moderni movimenti per la salvaguardia dell’ambiente come Greenpeace.
Tutti insieme per il Pianeta terra
“Earth Day”, oggi, è un appuntamento condiviso da più 500 milioni di persone in 175 paesi diversi, con una organizzazione unica e “partecipativa”: il tabellone degli eventi è un insieme incredibile di iniziative ideate e promosse dal basso. Comportamenti e gesti di tutti i giorni, oppure l’occasione per eventi davvero speciali. E’ il caso della Disney, che farà uscire nelle nostre sale il primo film della sua nuova etichetta dedicata alla natura, la DisneyNature.“Earth, la nostra terra” è la storia di 3 famiglie di animali che, in un viaggio raccontato con i ritmi di un reality show, attraversano il pianeta e i suoi fantastici scenari. L’edizione Italiana avrà come voce narrante, l’unica umana del film, quella di Paolo Bonolis.
Una versione speciale di Topolino in edicolaSarà “Earth Day” anche in edicola, perché mercoledì 22 aprile il settimanale Topolino uscirà con un numero assolutamente speciale, il primo a totale impatto zero. L’inquinamento prodotto dalla stampa e dalla distribuzione ai lettori verrà infatti compensato piantando oltre 23.000 mq di nuove foreste in Lombardia, Costa Rica e Madagascar.
Compensare?L’imperativo di Earth Day 2009 è quindi “compensare”. Con 1000 nuovi alberi all’interno della riserva dell’Aniene e la creazione di 99.500 mq di foreste in Costa Rica, sarà in perfetto pareggio anche il bilancio ambientale del grande concerto gratuito che andrà in scena da Piazza del Popolo a Roma, organizzato in collaborazione con il National Geographic e trasmesso in diretta sul canale satellitare Nat Geo Music. Sarà la veejay Giorgia Surina a presentare i grandi nomi della world music italiana ed internazionale che hanno aderito alla causa: come guest stars, gli italianissimi Subsonica, reduci da un fortunato tour che li ha visti protagonisti in tutta Europa, e Ben Harper, che con la sua band Relentless7 presenterà i brani del nuovo album, in uscita il 24 aprile, “White Lies For Dark Times”. Se invece non avremo tempi oscuri per la Terra, forse lo dovremo a questo appuntamento sull’agenda...Promozione: In occasione di questa giornata i canali satellitari National Geographic Channel, Nat Geo Adventure, Nat Geo Wild e Nat Geo Music promuovono in Italia il nuovo sito web dell’Earth DayEarth day: visita il sito web
(Silvia Bragalone - Performedia)
Copyright © 2009 Yahoo

Cfare prodhon nje diplomaci joefektive?

15/04/2009

Ma il Kossovo � uno Stato?
Il caso del protettorato mette alla prova l'armamentario giuridico e politico internazionale
di Giorgio Sacerdoti, ordinario di diritto internazionale alla Bocconi e presidente dell'organo di appello del WTO
A metà febbraio scorso il Kossovo ha festeggiato (si fa per dire) un anno dalla proclamazione della sua indipendenza con un bilancio piuttosto magro a livello internazionale. Solo 54 paesi dei 192 membri dell’Onu hanno riconosciuto la nuova entità. L’opposizione della Russia, membro permanente con diritto di veto del Consiglio di sicurezza, ne ha bloccato per ora ogni prospettiva di ammissione al Palazzo di vetro. Persino cinque paesi membri dell’Unione europea hanno rifiutato il riconoscimento, nonostante il sostegno decisivo che l’Unione dà alla stessa esistenza del Kossovo con la missione di polizia e giudiziaria Eulex che di recente ha sostituito l’amministrazione dell’Onu. Dietro il mancato riconoscimento ci sono naturalmente ragioni politiche. Alcuni paesi (vedi Spagna) temono il contagio, cioè l’esempio di un’etnia secessionistica che diventa indipendente grazie al supporto internazionale nonostante l’opposizione dello stato di appartenenza. La Russia sostiene la Serbia, pensando alla Cecenia, però ha tutelato manu militari il separatismo di Abkazia e Ossezia dalla Georgia riconoscendole come nazioni sovrane.
Ma non ci sono solo contrasti politici, come quelli che portarono a tener fuori la Cina comunista dall’Onu fino a metà degli anni 1970, nonostante la realtà del suo dominio su tutto il territorio continentale. La stessa natura di entità sovrana del Kossovo è dubbia, prima di tutto in fatto: ci sono popolazione e territorio ma l’effettività del suo governo è incerta. Se non fosse stato per la risoluzione dell’Onu n. 1244 del 1999 che richiamava il principio dell’integrità territoriale degli Stati (contentino alla Serbia) ma metteva in opera un’amministrazione separata della regione sotto egida internazionale dopo l’intervento Nato a favore dell’etnia albanese, il Kossovo sarebbe ancora parte della Serbia. Proprio la Nato garantisce l’indipendenza e il governo locale con ben 15.000 soldati. In particolare tutela la minoranza serba nel nord del paese, di fatto sempre amministrato dalla Serbia, dato l’odio interetnico del restante 95% albanese della regione.Sul piano giuridico può un paese che si configura come un protettorato internazionale qualificarsi come Stato sovrano? Basta la volontà di secedere e di costituire uno stato distinto perché una minoranza perseguitata possa rivendicare e ottenere l’indipendenza? Chi decide se uno Stato esiste o no, se possa o debba essere riconosciuto come tale e con quali effetti? È singolare che un requisito così fondamentale per la comunità internazionale sia tuttora così incerto nei suoi elementi. Il Kossovo come caso limite mette alla prova un armamentario politico-giuridico essenziale per evitare conflitti. Non a caso l’Assemblea generale dell’Onu nell’autunno scorso ha chiesto alla Corte internazionale di giustizia un parere proprio sull’esistenza dei requisiti del Kossovo come Stato. Anche in caso di risposta pro indipendenza sarà difficile che gli oppositori ammaino bandiera e che lo staterello balcanico possa raggiungere senz’altro all’Onu gli altri sei Stati nati dalla dissoluzione della Iugoslavia.

Ndryshimi qe vjen nga femijet

Ja kushtoj Treisit tim te dashur si dhurate per ditelindje

“Qyteti i femijeve”.
Ndryshimi qe vjen nga femijet

Aresyet perse mora penen e te shkruaj keto rradhe jane:
Shkembimi i mesazheve me Julian.H.Adili “Lider” i cili me shkruante: “12 Vjet me pare, kur une isha vetem 11 vjec ne ndodheshim ne te njejtin shesh,……
Po ashtu nje shtyse tjeter ishte edhe pronocimi i nje ambjentalisti ne emisionin “Zone e lire”, i cili duke ju referuar nje inisiative te Bashkise Tirane: fushata mjedisore “Per reduktimin e mbetjeve urbane”, e cila zhvillohet kryesisht ne “pavionin e qelqte”, dhe edukimi i femijeve me kulturen e riciklimit te mbetjeve te krijuara nga veprimtaria jone e perditeshme( jo industriale,por familjare), e quajti kete nje kulture qe duhet t’u imponohet te rriturve dhe jo femijeve. Mendoj se rruga me e drejte do te ishte vleresimi i kesaj inisiative dhe kerkesa per t’a thelluar ate projekt, ne te cilin target jane femijet, edhe me grupet te tjera moshore si te rinjte apo te rriturit.
Se fundi njohja nepermjet “Ditarit te Tiranes”, me thellimin e kesaj inisiative nga ana e Bashkise Tirane me organizimin e javeve te riciklimit me sloganin : “Riciklo, bej art”, nje miniprojekt me punime artistike me baze riciklimi. Target kryesor ne kete aksion sensibilizues perseri jane femijet .
Shembulli i Julianit qe sot aspiron te kete nje rol ne zhvillimin . emancipimin dhe ndryshimin e shoqerise sone, deshire kjo e kultivuar shume heret, qysh femije apo perpjekjet e bashkise per te perfshire edhe femijet ne qeverisjen e qytetit nepermjet nje projekti bashkekohore, jane pjese e nje mentaliteti te ri, e nje filozofie te re qeverisese e cila duhet perkrahur dhe nxitur me tej.

Perse femijet duhet te marrin pjese ne qeverisjen e qytetit?
Deri ne nje moment grate amerikane , grate italiane, shqiptare apo gjetke nuk merrnin pjese ne jeten demokratike, nepermjet votes . Psh edhe ne Italine fqinje, nje vend i zhvilluar grate kane votuar per here te pare ne 1946, kur votohej per referendumin ku duhej te zgjidhej midis monarkise dhe republikes. Po ashtu deri ne nje moment ne Amerike edhe njerezit me ngjyre nuk e kishin kete te drejte.
Deri ne ate moment ishte menduar qe qeverisja e vendit ishte ceshtje burrash, pjeserisht racash, pervecese ceshtje teresisht per te rriturit. Keshtu qe eshte e veshtire te mendosh qe sot, 65 vjete me pase nga kjo here e pare e pjesemarrjes per grate, dikush mendon qe edhe femijeve u takon e drejta e pjesemarrjes ne qeverisjen e vendit te tyre.
Ne keto faqe do te tentoj te demostroj se jo vetem femijet kane kapacitet dhe te drejte, por se edhe ne te rriturit kemi nevoje per ndihmen e tyre per te qeverisur qytetin ne se duam te shpresojme ne nje te ardhme me te mire dhe te qendrueshme. Ne se duam te shpresojme t’a bejme kete per te shpetuar shoqerine tone.

Cilat jane shtyllat mbeshtetese te kesaj filozofie?
1-E thote shkenca:
Deri nje shekull me pare, nga ana tjeter, askush nuk mendonte se vitet e para te jetes se femijeve do te kishin nje fare rendesie per zhvillimin e mepasem te tij, si gje qe tregonte se eksperiencat e rendesishme duhej te kishin filluar me fillimin e shkolles fillore, me hapat e pare te medhenj. Por kujdo qe i kerkohet te tregoje se cili eshte viti me i rendesishem i jetes se tij Freud i pergjigjej pa hezituar: “Sigurisht viti i pare”. Mbas Freud, Piget, Vygotsky, Bruner, na kane ndihmuar te kuptohet se nje femije eshte i pasur dhe kompetente qysh nga ditet e para te jetes, keshtu qe eshte ne gjendje te kete idete e veta, te ndryshme nga ato te te rriturve, dhe eshte i afte t’i shpreh ato.
2.-E imponon ligji:
Konventen e te drejtave te femijeve, nuk e kane kerkuar femijet, por e kane vendosur te rriturit e Kombeve te Bashkuara me 1989., dhe pothuajse qe te gjitha shtetet e kane nenshkruar ate dhe e kane perfshire ne legjislacionin kombetar, duke e bere keshtu ligj te detyrueshem dhe te padhunueshem.
Cfare do te thote per nje Shtet te kete ratifikuar Konventen dhe t’a kete trasformuar ate ne ligj kombetar ?
Mbi te gjitha do te thote t’u njohesh femijeve , qysh nga lindja , statusin juridik te qytetareve me te drejta te plota. Keshtu qe, nuk mund te flitet me per “qytetare te ardheshem” ose te mbash priteshmerine tradicionale, kaq te zakoneshme tek te rriturit: t’a konsiderosh rendesine e femijeve per te nesermen e tyre si te rritur, qe do te jene dhe jo per qytetare edhe pse te vegjel , qe jane sot.
Kjo do te thote te ndihesh i kufizuar nga ajo qe konventa e thote me solemnitet ne nenet e saj. Konventa thote :.”.qe gezojne disa te drejta , jo te respektuara te gjithe femijet e botes, jo vetem sepse shpesh jane te shfrytezuar, te shitblere, te dhunuar, por edhe sepse nuk njohin pasojat e tyre, kompetencat e tyre, dinjitetin e tyre”. Keshtu konventa parashikon se interesi i femijeve duhet mbrojtur ne se rastesisht ai hyne ne konflikt me interesat e te tjereve, duke cenuar keshtu te drejten e femijeve per te pushuar.
Por ne se per te rriturit impenjimi prane kombeve te bashkuara eshte realisht i perbashket, per shkak te prezences se tyre, ata duhet te jene disponibel edhe per pjesemarrjen e femijeve , ne pushtetin qe ushtrojne kur marrin vendime, qe i perfshijne ata(femijet). Kjo eshte eksperimentuar ne shkolla , por edhe ne universitete, kudo ne bote por edhe ne vendin tone. Mjafton te kujtojme qeverite e nxenesve apo ato studentore si dhe senatet respektive, te ciat respektojne ne veprimtarine e tyre rregullat demokratike ,respektivisht ne perputhje me organet qe u referohen( projekte keto te financuara dhe mbeshtetura nga Unicef ne vendin tone).
Keshtu qe duhet te jemi te ambjentuar me nje kryebashkiak qe konsulton qytetaret e vegjel, sepse, edhe pse ne qytet nuk jetojne vetem femijet, eshte e veshtire te imagjinosh nje vendim te marre nga keshilli bashkiak, qe nuk perfshin edhe femijet.
Por njezet vjet pas aprovimit te konventes se Kombeve te Bashkuara, askush nuk ka theksuar kete nevoje me qartesi te mjaftueshme, dhe as nuk eshte preokupuar te definoj forme te pershtateshme per konsultimin dhe pjesemarrjen e femijeve ne jeten e familjes, shkolles apo dhe ate te qytetit.
Por ka edhe nje tjeter aresye, ndoshta me te fuqishme dhe me preokupante, qe do te na detyronte te kerkonim ndihmen e femijeve.Gjenerata jone eshte ndoshta e para gjenerate ne histori, te pakten ne ate qe ne njohim , qe nuk po ushtron pergjegjesi per gjeneratat e ardhme. Eshte hera e pare qe baballaret nuk tregohen te pergjegjshem per te ardhmen e femijeve te tyre dhe ate te pasardhesve te tyre..
Stergjysherit, gjysherit dhe prinderit tane kane bere shume sakrifica per te na dhene nje jete me te mire. Mjafton te kujtojme vuajtjet qe duhet te perballonin nenat tona perpara hyrjes se lavatrices, frigoriferit, hekurit elektrik. Megjith keto mungesa ato kane ditur te na krijojne kushte te tilla jetese qe shpresa jone per nje jete me te mire te shtohej.

Por cfare po ben gjenerata jone?
Me ndergjegje eshte duke shkateruar boten ne te cilen jetojme, duke krijuar per femijet dhe niperit tane kushte jetese me te keqia se sa tonat. Ky fenomen shkaterrues po perfshin progresivisht shpejt edhe vendin tone.
Nga kerkimet e fundit europiane, rezulton qe ndotja atmosferike eshte duke prodhuar nje pakesim mesatar te jetes te pakten 9 muaj per seicilin prej nesh. Femijet dhe niperit tane do te duhet te jetojne ne nje ambjent ku do te jete me thjeshte te vdesesh nga tumoret per shkak te ndotjes atmosferike dhe ku do te jene me te mundeshme efektet kardiovaskulare, per shkak te moslevisshmerise se detyruar , perballe televizorit, ku i kemi denuar femijet tane, ku per shkak te mbrojtjes se autonomobilave tane, ne rritje kemi bere jo praktikisht te perdoreshme hapesirart publike urbane.
Me pare vendimet dhe planet qe ndermerrnin duhet te garantonin shtate breza. Kjo do te thote , qe gjysherit tane ishin largpames dhe programonin jeten e gjeneratave te ndryshme. Ata ishin te afte te investoheshin per nje te ardhme qe ata nuk do ta gezonin, nga e cila do te perfitonin femijet dhe niperit e tyre.
Sot askush nuk mund te ndermarre vendime kaq radikale. Perball cdo kercenimi kerkohet nderhyrje administrative. Askush nuk leviz. Jemi ne eren e politikes. Nuk kemi me vendimet per gjeneratat e ardheshme te gjysherve tane, por kater vitet e politikaneve qe i kemi zgjedhur per te qeverisur 4 vjet interesat tona. Ne fakt kater vitet reduktohen ne dy:, sepse vitin e pare duhet te ambjentohen dhe te kuptojne, kurse te fundit te pergatiten per zgjedhjet e ardheshme.
Politikanet te cileve u kemi besuar detyren, qe nje here e nje kohe ishte e gjysherve dhe baballareve tane, per te na prezantuar dhe per te pergatitur te ardhmen e femijeve dhe niperve tane, shpesh i preokupon me shume vazhdimesia e karrieres se tyre politke se sa mireqenia e zgjedhesve te tyre.
Ne kete klime dhe ne keto kushte rriten femijet tane, ne qytetet tona te sotme, ku modeli i ofruar prej nesh eshte: Nje qytet i te rriturve dhe per te rriturit.

Qyteti modern lindi duke rrezuar skemen mesjetare , qe ndante keshtjellen nga pjesa tjeter , duke krijuar midis tyre nje raport hierarkik. Ai lindi pereth nje sheshi, ne nje hapesire te perbashket edhe pse ne kushte te ndryshme, ne vende te dryshme. Ne shesh vendosen pallatet e qeverise, katedralet, kazerma e garnizonit, ne shesh zhvillohet tregu….etj.
Qyteti eshte vendi i takimeve dhe i shkembimeve. Hapesira urbane eshte e perbashket , nuk ka lagje te ndryshme per nivele te ndryshme sociale, ne rruget e qytetit, pallatet e te pasurve, shpesh vepra te arkitekteve te medhenj, lartesohen perkrah shtepizave modeste te artizaneve. Ky alternim nderton nje ritem urbanistik qe i ben shume te bukura qytetet europiane.
Ne qytetet tona kjo nderthurrje ka ekzistuar gjithashtu, pavaresisht nivelit te zhvillimit te tyre. Ne dhjetevjecaret e fundit , mbas luftes se dyte boterore, duket qarte qe qytetet po i ngjajne gjithnje e me shume modelit mesjetar. Qendrat historike po boshatisen, duke u vendosur ne to qendra bisnesi e administrative, sipas kritereve te reja te zhvillimit : ndarjes dhe specializimit. Qendrat historike per bankat dyqanet e luksit dhe te argetimit, periferia per te banuar. Pastaj jane vendet per femije, kopshtet , parqet e lojrave, vendet per pleq, qendrat e te moshuarve, qendrat e dijes, nga shkollat fillore deri tek universitetet, qendra shendetesore e spitale etj.Kesaj tendence nuk po i shpetojne as qytetet tona.
Ne kete qytet femijet nuk mund te jetojne disa eksperienca thelbesore per zhvillimin e tyre si aventura, kerkime, zbulimi i te rejave , rreziku, kapercimi i pengesave dhe keshtu qe nuk mund te perjetojne kenaqesine dhe emocionin. Shkurt nuk mund te luajne. Keto eksperienca kane nevoje per dy kushte themelore te cilat jane duke u zhdukur: koha e lire dhe hapesirat publike. Eshte e veshtire qe femijet te dalin nga shtepia te vetem, duke kerkuar te shoqerohen per te shkuar ne nje vend te pershtatshem per te luajtur me ta.
Veshtiresite ambientale, te verteta ose te supozuara, kane bindur prinderit qe ky qytet nuk garanton qe nje femije 6-10 vjecare te dali vetem; keshtu qe ajo qe ishte koha e tij e lire eshte kthyer ne nje kohe te organizuar, duke u dedikuar atyre aktivitete te ndryshme Brenda apo jashte shtepise, rigorozisht te programuara dhe zakonisht te paguara. Nga njera ana televizori, plystation, interneti, nga ana tjeter kurse te ndryshme mbasdite ne sport, arte apo gjuhe te huaja. Prej ketu buron nevoja e nje qyteti per femijet. Si duhet te jete ai?

Qyteti i femijeve
Te ndergjegjeshem per kete situate shume preokupante, te nevojes se nje ndryshimi te shpejte dhe rrenjesore, del ne pahe qe te rriturit nuk jane te gatshem , nuk jane te disponueshem per te reduktuar privilegjet e tyre, qe duke kompromentuar shendetin dhe mireqenien e femijeve dhe nipave te tyre, i sigurojne vetes sot komoditet dhe avantazh.
Nga keto konsideracione lindi projekti: “Qyteti i femijeve”, i cili i fton kryebashkiaket dhe administratoret e qyteteve te ndryshojne pikereferimin dhe pervec qytetareve te rritur dhe prodhues, duhet te perfshijne si parameter edhe femijet.
Projekti “Qyteti i femijeve” lindi ne 1991 ne Fano(Itali), nepermjet nje serie mbledhjesh dhe takimesh, derisa me ne fund u krijua nje rrjet qytetesh qe njohen propozimin e tij. Ne 1996 Laboratori internacional, i krijuar per kete funksion, u trasferua prane Instituitit te Shkences dhe Teknologjise, ne perberje te Keshillit Kombetar te Kerkimit te Romes, dhe qe prej ketej u organizua rrjeti nderkombetar, prej te cilit prodhohen materialet mbeshtetese per iniziativen, duke organizuar ne Rome takimet nderkombetare te perviteshme. Ne 2001 qyteti i Romes aderon ne iniziative duke marre keshtu edhe rolin drejtues te saj.
Per sa spjegova me larte behet fjale per nje filozofi te re te administrimit te qytetit, ne te cilen femijet marrin rol paradigmatik te te tjereve.
Me te vegjelit , jo vetem prezantojne nevojat e te gjithe qytetareve, por edhe nevojat e qytetit te konsideruar si nje ekosistem te madh, aktualisht i semure rende
Te gjitha te keqiat qe sot njihen ne qytetin modern u korespondojne vuajtjeve te femijeve: qyteti vuan nga zhvillimi i zonave te ndara, te specializuaara, kurse femijet kane nevoje per nje ambjent kompleks te perbashket ; qyteti vuan nga ndertesat e larta te banimit, te cilat prodhojne deme sociale, margjinalizim si dhe nga bota e krimit dhe femijet vuajne nga pamundesia per t’u takuar ne kete ambjent te rrezikshem, pa gjelberim dhe pa sheshe: qyteti vuan nga trafiku, nga ndotjet, zhurmat dhe femijet vuajne nga pamundesia , qe te jetojne lirisht ekspriencat e domosdoshme te eksplorimit dhe lojerave.
Ne kete sens mund te themi qe femija eshte nje indikator i ndjeshem ambjental, dhe kur nje femije do te jete mire dhe do te mund te pershkoj lirshem rruget e qytetit do te thote qe qyteti do te kete gjetur funksionin e tij natyral te vendit te eksperiencave te perbashketa, te bashkepunimit dhe solidaritetit. Kjo eshte nje menyre korrekte e propozimit per nje zhvillim te qendrueshem.

Keshilli i femijeve
Rimarrim temen e pjesemarrjes , sipas nenit 12 te Konventes per te Drejtat e Femijeve si dhe te rolit te kryebashkiakut si garant i te drejtave te te gjithe qytetareve, specifikisht te atyre qe jane ne pamundesi te shprehen me voten e tyre apo te protestojne.
Projekti: “Qyteti i femijeve” propozon per kete funksion : “Keshillin e femijeve”.
Per kete kemi dy modele te ndryshme:
1-I pari eshte eksperienza franceze e viteve 70, qe permban funksionin e keshillit bashkliak, i cili u propozon femijeve qe te jetojne eksperiencen e formimit dhe funksionimit te keshillit bashkiak si nje loje duke zabtuar te gjtiha rregullat dhe procedurat e zgjedhjes dhe funksionimit si ne realitet. Keshilli i dale nga procedura e zgjedhjes nepermjet nje fushate elektorale thirret : “Keshilli Bashkiak i femijeve” dhe perfshin femije te shkollave fillore dhe te mesme.
2- Modeli i dyte quhet “Keshilli i femijeve”, sepse perbehet nga femije qe i japin keshilla kryetarit te bashkise. Ne kete rast ai nuk imiton keshillin bashkiak dhe nuk zgjidhet sipas procedurave dhe modaliteteve te tij.
Keshilli eshte pergjigjia e duhur per sa parashikohet ne artikullin 12 te Konvetes se te drejtave te femijeve, duke qene ne kete menyre nje instrument i pershtatshem nepermjet te cilit kryebashkiaku terheq opinionin e femijeve. Femijet kane ne kete rast si impenjim ti trasmetojme kryetarit te bashkise mendimin e tyre per ate qe nuk funksionon ose qe nuk ecen mire, pare nga kendeveshtrimi i tyre, duke propozuar dhe modifikimin perkates. Keshilli ka si qellim jo te realizoj projektet e veta, por te nderhyj ne ato te kryetarit te bashkise, duke kontribuar ne ndryshimin e qytetit, duke e bere ate me te pershtatshem per kerkesat e femijeve dhe te kategorive te tjera me te dobeta. Ata kane per qellim t’i “grushtojne” kryetarit te bashkise, t’i krijojne shqetesime ashtu sic vetem ata dine t’a bejne.
Ketu duhet te zgjidhen me short femije nga te gjitha kategorite.
Natyrisht struktura te tilla ne respekt te nenit 12 te Konventes se femijeve duhet te zgjidhen ne te gjitha vendet duke filluar nga ambjentet publike, ku perfshihen femijet, si keshillat spitalore , te parqeve, te muzeumeve etj.

Po cilat jane keshillat dhe idete e femijeve qe i sherbejne nje kryebashkiaku?
Ne raportin e tyre me femijet me te rriturit, ku behet fjale per prinderit, per mesuesit, femijet e dine qe te medhenjte presin prej tyre qe ata te demostrojne se jane “rritur”, se kane “mesuar”.
Cdo te thote te jesh i rritur dhe te kesh mesuar? Do te thote qe t e kesh abandonuar progresivisht menyrat e te vepruarit, te te qenit dhe te te menduarit si femije, duke perftuar ato te nje te rrituri.
Por duke u kthyer tek kryetari i bashkise dhe tek kerkesa e tij per ndihme ndaj femijeve prej prinderve dhe mesuesve te tyre, nuk do te ishim aspak te dobishme dhe ndihmuese keshillat e tyre sipas kesaj logjike, sepse mendimet e prinderve mesuesve te tyre jane ato qe mendon edhe ai vet si I rritur. Ajo qe i sherben kryetarit jane idete e verteta te femijeve , kendveshtrimi i tyre, sipas menyres qe i shohin ata. Ata kane vlere pikerisht sepse jane te ndryshme nga ato te te rriturve. Kur nje femije thote nje gje te cuditeshme, nje “budallallek”, pothuajse sigurisht ka dicka te vlefeshme, te mire, per t’u thelluar me kontributin e te gjitheve.
Theniet e femijeve , duke qene ide individuale ne se do t’i adoptonim rregullat demokratike, duke bere qe te votojne femijet per propozimet e tyre te vecanta, natyrisht qe do te fitonin idete konservative dhe projektet e te rriturve.

Eksperienza e Romes
Qyteti i Romes ka aderuar ne projektin nderkombetar “Qyteti i femijeve” ne 2001, ne fillim te mandatit te pare te kryebashkiakut Veltroni dhe ka hapur laboratorin “Roma qytet i femijeve”, duke ja besuar drejtimin shkencor dhe lancimin e aktiviteteve grupit te laboratorit nderkombetar.
20 Nentori eshte dita e te drejtave te femijeve. Kryetari i Bashkise se Romes z. Veltroni thirri, ne Campidoglio, me 20 nentor 2001, 20 femije ne mbledhjen e pare te keshillit te femijeve te qytetit. Veltroni i’u drejtohet atyre me keto fjale : “ E deshiroja kete keshille te femijeve , per ndihmen tuaj. Shpesh te rriturit harrojne c’do te thote te jesh femije dhe kjo shkakton gabime te renda, dhe nga keto gabime lindin qytete ku te gjithe, por vecanerisht femijet jetojne keq. Nga sot do te fillojme te punojme se bashku, sepse kemi nevoje te ndryshojme kete qytet.”
Eshte domethenese qe nje kryebashkiak i rendesishem , si ai i Romes njeh dhe deklaron publikisht nevojen per te qene i konsultuar nga konsulente tipik sic jane femijet. Kete e thote nje kryebashkiak qe ka te gjithe konsulentet dhe bashkepunetoret qe deshiron, ka nepunes dhe drejtues, por qe jane te gjithe te rritur si ai dhe te gjithe mund te harrojne. Kjo thenia e tij nxjerr ne pah faktin se kerkesa per ndihme nuk eshte finalizuar per te kenaqur femijet dhe nevojat e tyre, e cila gjithashtu do te kishte qene nje qellim i denje dhe i nevojshem, por ajo i kushtohet nje qellimi me te larte: Ndryshimit te qytetit.
Nga ky moment keshilli i formuar nga femije periodikisht zhvillon takime me kryetarin e bashkise, me keshillin komunal si dhe administraten duke u komunikuar atyre kerkesat e tyre, mendimet dhe idete e tyre. Ato jane propozime te thjeshta, pothuajse te pergjitheshme, por apsolutisht larg nga zgjidhjet e te rriturve , dhe per t’u degjuar kerkojne ndryshime jo te thjeshta.
Kjo pervoje nuk eshte e veshtire qe te aplikohet edhe nga kryebashkiak si ai i Tiranes, Vlores, Durresit etj. Femijet luajne keshtu nje rol mirefillti politiko-administrativ: ata duhet te ndihmojne kryetarin e bashkise te ndryshoje e per rrjedhoje te permiresoje qytetin.
Nga kjo dite jeta e nje kryebashkiakut, e administrates se tij si dhe e keshillit bashkiak behet me e komplikuar, sepse femijet jane “kokeforte” dhe kerkojne llogari per ate qe u eshte premtuar.
Ky shembull deshmon se si mund te ndryshoje ne menyre dialektike dinamika e ndryshimit me pjesemarrjen e femijeve ne qeverisjen e qytetit.
Pyetjes sime se perse femijet jane te preokupuar ata i pergjigjen ne menyre te ndryshme: nje pjese te thone se ata jane te shqetesuar se prinderit e tyre nuk gjejne parkim, prandaj duhen ndertuar parkingje, nje rast evident ky se si femijet preokupohen per problemet e te rriturve; por pjesa tjeter thoshte jo per parkimet, sepse keshtu nuk do te kishin vend per te luajtur.
Pyetjes se ne se do te takonte kryetarin e bashkise cdo t’e deshironte t’i thoshte Treisi( 7 vjec nga Tirana) i pergjigjet.: “Ne se do ta takoja kryetarin e bashkise do ti thoja qe te beje sa me shume parqe per lojerat sepse femijet kane nevoje te luajne, te kenaqen. Nuk duhet te kenaqen vetem te rriturit, sepse dhe femijet kane te drejtat e tyre per te luajtur, sepse vrapimi dhe lojerat u bejne mire trupit te tyre”.
Nje tjeter femije do te pergjigjej: “Do t’i thoja qe ti bej pergjysem(parkinget dhe kendet e lojerave)”, nje pergjigje kjo qe te ben te buzeqeshesh sepse eshte serioze dhe bujare. Serioze , sepse femijet jane te ndregjegjeshem per nevojen e hapesirave per te luajtur, dhe bujare sepse pranon te konsideroj femijet te barabarte me automobilat e prinderve. Keshtu femijet deshirojne qe te pakten te jene te trajtuar si makinat.
Daniela (12 vjec, nga Vlora) pergjigjet: “Ne se do t’a takoja kryetarin e bashkise do t’i thoja: Te krijoje sa me shume hapesira te gjelberta ne qytet, sepse femijet kane nevoje per ajer te paster dhe t’a shpetoj pyllin e sodes dhe detin”.
Pra sic duket femijet deshirojne nga ky qytet lejen per te dale nga shtepia
Femijet e quajne te papranueshme qe ky tip qytet nuk u premton nje pjese te qytetareve te vet mundesine per te shpenzuar hapesirat publike. Femijet ne kete rast mbrojne nje te drejte te tyre , nje nevoje te tyre te pakundershtueshme( sepse nuk mund te dalin dhe te luajne dot vetem, dhe kjo kondicionon zhvillimin e tyre), por ata prezantojne ne kete beteje te tyre civile dhe interesat e te moshuarve, te personave antikapat etj, te cilet ndajne me femijet kete perjashtim te rende. Femijet qe shkojne ne shkolle vetem te shoqeruar nga miqte e tyre jane nje realitet qe po zhduket nga rruget tona. Prezenca e tyre i ben rruget me te sigurta. Femijet qe shkojne ne shkolle apo qe luajne ne rruge krijojne rreth tyre preokupacionin dhe solidaritetin e fqinjeve te tyre. Duhet ta rifitojme kete qytet.

Me detyrat(pa mohuar rendesine etyre) nuk zhvillohet fantasia, me lojera po.
Du nenet e konventes se femijeve neni 28 e drejta per tu aresimuar dhe neni 31 e drejta per te luajtur, duke qene nene te te njejtit ligj kane te njeten vlere, te njejten peshe , te njejtin dinjitet, te njejtin konsideracion.

Atehere kush eshte ambjenti urban qe duan femijet?
Mesazhi qe na japin femijet eshte i qarte: Ata na thone: beni te mundur qe te dalim nga shtepite, beni te mundur qe te perdorim hapesiart publike te qytetit, beni te mundur qe hapesiart publike te jene te te gjitheve, mos na mbyllni ne hapesira te ndara; na lejoni qe tu krijojme shqetesime sepse keni nevoje, ne se ne do te mund te dalim nga shtepite do te mund te dalin me ne edhe gjysherit apo miqte tane.
Ne se ne qytet do te jete gjithe kjo levizje, do te kete me pak automobile, do te jete me mire per te gjithe. Femijet nuk dine nga ekologjia dhe nga ambjentalizmi, por ata kane nevoja elementare, te cilat ne se do te plotesohen, i ngjajne shume qytetit te pershkruar nga ambjentalistet, ekologjistet, sociologet, nga psikologet dhe nga urbanistet e mire.

Te realizosh kete qytet nuk eshte e thjeshte. Te rriturit do te kerkojne t’i mbrojne me cdo kusht privilegjet e tyre, te cilat i konsiderojne ne menyre prepotente si te drejta. Te realizosh kete qytet duhet qe modeleve qe u referohemi ‘t’u konsiderojme dhe shmangim difektet apo gabimet. Mjafton te krahasohesh me fqinjin tone verior Malin e Zi, sheh se aty eshte konservuar shume me mire natyra, jane ruajtur shume me mire raportet me ambjentin dhe hapesirat publike.
Por ne se do t’i ftojme femijet te punojne se bashku me ne sic ka bere kryebashkiaku i Romes, i Tiranes, ne rastin e projektit qe permenda me lart, dhe kryebashkiaket e qyteteve te rrjetit: Qyteti i femijeve, atehere shpresa rritet.
Eshte me e lehte per nje kryebashkiak qe ne vend te shprehjes : Duhet te ndyshojme sepse e thone shkencetaret dhe ambjentalistet, te perdor shprehjen: duhet te ndryshojme sepse e kerkojne femijet tane.
Duhet te konsiderojme , vecanerisht femijet dhe idete e tyre si instrumente te jashtezakoneshme te ndryshimit, duke perfituar nga sugjerimet e tyre. Ne kete menyre femijet do te kene nje ftese te vertete per te realizuar ndryshimin.
Ne kete rast femijet do te jen vertet nje konsulent i kryebashkiakut dhe nje instrument i cmuar per nje fiozofi te re te qeverisjes se qytetit.
Femijet mund te jene shpetuesit e qyteteve , me prezencen e tyre, duke invaduar me lojerat e tyre hapesirat publike. Ata jane te zotet te modifikojne komportimin tone si te rritur duke na detyruar te respektojme me shume ambjentin ku jetojme dhe ku do te jetojne femijet dhe niperit tane.

Luiza Hoxhaj

13.04.2009