Politika dhe Interneti

Botuar ne gazeten "Tirana Observer" dt 31.03.2011 rubrika Opinion,fq 8

“Nuk ka rëndësi cfarë vesh, nuk ka rëndësi sa vjec je. Ajo që vlen është se sa inteligjent je. Silicon Valley është një meritokraci”. Steve Jobs.

Pikërisht tek ky citim i drejtuesit të suksesshem të kompanisë “Apell”, gjeta frymëzimin për të trajtuar temën e politikës në erën e internetit dhe të new economy. Kronikat e viteve të fundit tregojnë historinë e një revolucioni sipërmarrjeje të vazhdueshme duke filluar nga më gjigandët si Google e Starbucks, nga Facebook tek Ben & Yerry, që lindwn direkt nga asgjë, duke sjellë në tapet protagonistë të rinj, shpesh të rinj dhe të privuar nga eksperiencat. Pa ekzagjeruar mund të thuhet, që new-economy ka prodhuar një formë të re të jetës, lëvizjes ekonomike të lindur nga ndryshimi i vogël darvinist i Silicon Valley (mishërim i modelit post fordist të ekonomisë) :

Ndërsa ekonomia dhe shoqëria janë investuar në një ndryshim, për një kohë të gjatë politika duket e ngurtësuar. Sigurisht, që zhargoni: new economy fillon të bëhet pjesë e retorikës së përfaqësuesve publik, por përtej retorikës hapësirat për të rinjtë bëhen gjithnjë e më të ngushta. Për baronët e estabilishmentit politik, edhe vetëm ideja e një të “ardhuri nga jashtë” është një herezi.

Por bota ka ndryshuar. Elitat ekonomike me opinionin e tyre publik-janë ambjentuar të shohin të ngjiten papritamas, sa hap e mbyll sytë, protagonistë të rinj si Mark Zuckenberg, themeluesi i Facebook, deri në 2004 thjeshtë një student i Harvardit. Tani arësyetohet me llogjikën e Web, ku gjithshka bëhet e mundur në një trimester. Në erën industriale (fordiste) vjetërsia në shërbim prezantonte një garanci të stabilitetit dhe eficiencës. Nën këtë optikë eksperienca e akumuluar nuk përfaqëson më domosdoshmërisht një pasuri për t’u mbrojtur. Përkundrazi, në shumë raste ajo shihet si një handikap, që frenon aftësinë e të vepruarit. Ndërmarrja inovative nuk duhet të jetë në gjëndje vetëm të mësoj, por edhe të cmësoj, për tu liruar nga procedura të tejlakaluara dhe për t’i zvendësuar ato me të reja të destinuara nga ana tjetër, që të jenë gjithashtu të tejkaluara në një kohë më të shpejtë se të parat.

Eksperienca nga ky këndëvështrim, përfaqëson shpesh një pengesë. Kush është ambjentuar, që t’i bëjë gjërat në një mënyrë tenton të jetë më pak i disponueshëm ndaj ndryshimit. Krijohet në këtë mënyrë një trade-off midis vjetërsisë dhe fleksibilitetit. Sistemi i ri vlerëson inovacionin, më shumë se sa eksperiencën.

Në ekonominë e re kohët shkurtohen dramatikisht dhe kapitali konvergon drejt kujt ka ide, duke lënë mënjanë të ardhurat e akumuluara. Në poltikën e re ndodh e njëjta gjë. Është kjo një nga arësyet, që elitat në europën lindore me prejardhje ish komuniste, u zvendësuan me elita të reja, proces ky, që vazhdon ende sot. Në këtë kuptim është i spiegueshëm mentaliteti autotarist dhe i pandryshueshëm në drejtimin e mazhorancës aktuale në Shqipëri si dhe një kaste të caktuar në majën e elitës politike shqiptare, me liderin më të vjeter në ballkan, për shkak të mungesës së kësaj fryme dhe qarkullimit të ulët të elitave. Për ta është e vështirë, që të cmësojnë dhe të heqin dorë nga e dikurëshmja, duke përsëritur herë pas here vetveten, mentalitetin e tyre të tejkaluar prej ish komunisti, por edhe vet mënyrën e sjelljes në qeverisjet e mëparëshme, shumë të kontestuara dhe aq shumë të papërshtatëshme dhe të papranueshme në ditët e sotme. Në këtë kuptim e gjej me vend metaforën e dikurëshme të guralecave në grykën e qypit me flori, të përshtatur në funksion të clirimit nga grykëzënia dhe të aplikimit të një mendësie të re, duke mundësuar clirimin e energjive të reja zhvilluese për vendin. Pra ajo, që duhet të cmohet në politikë, ashtu si në ekonomi duhet të jetë inovacioni (inteligjenca sic thotë Steve), duke filluar nga mënyra e sjelljes politike, oferta politike, që prezanton për zgjidhjen e situatave të caktuara, por edhe e mënyrës se si vendosen raportet me trupën zgjedhore dhe jo thjesht nga një dekoracion moshor.

Më parë raporti me poltikën ka qenë gjithnjë i lidhur nëpërmjetë kanaleve të tilla si gazetat, televizionet dhe radiot. Edhe imi po ashtu. Këto kanale janë të karakterizuar nga një tip komunikimi i njërit me shumë të tjere, ose më mirë nga fakti, që dikush flet, thotë dicka (politikani) dhe gjithë të tjerët nuk mund të bëjnë gjë tjetër përvecëse të dëgjojnë ose të “nënshtrohen” ndaj mesazhit. Ky lloj komportimi, monologist, aktualisht është më i pëlqyeshmi dhe më i përdorëshmi nga poltikanët tanë. Pjesmarrja në takime të kësaj natyre është shumë e ulët dhe është bërë gjithnjë dhe më tepër e tillë, dora dorës, që politika është larguar nga sheshet dhe nga njerëzit. Më parë për të pasur një votë organizoheshin inisiativa të ndryshme, të cilat e vendosin kandidatin në kontakt me elektoratin. Por dicka ka ndryshuar në këtë drejtim edhe tek ne. Nuk është duke ndryshuar: ka ndodhur tashmë dhe shumë poltikanë duhet të vrapojnë për të riparë dhe kuptuar se si duhet të vendosin lidhjet me njerëzit në këtë fazë të re.

Për cfarë bëhet fjalë? Thjesht, për zërin e njerëzve, i cili bëhet i dëgjueshëm dhe diskuton jashtë mase në web: komenton artikuj dhe deklarata, kërkon përgjigje, bën propogandë aktive në mënyrë ndofta më efikase se sa të shpërndash volantinë, sepse arrin më shumë njerëz në ditë, nëpërmjetë mesazheve, të cilët konkludojnë me kërkesën për adresimin e votës. Facebook në këtë fushë bën natyrisht padronin, por nuk duhet nënvleftesuar as Twiter ose You Tube, më mirë se një blog dhe faqe web politike të lidhur me motorët e kërkimit

I pari rast i zgjedhjeve të fituara në web, është ai i Barack Obamës, i cili në 2008, falë mbi të gjitha fushatës së tij në Twiter, arrin të bind pjesën më të madhe të elektoratit të votoj për të. Në Itali i ka përdorur shumë mirë instrumentat e ofruara nga web Nicky Vendola, i cili ka arritur të fitoj zgjedhjet për President i rajonit të Puglias falë një grupi shumë të mirë i cili ka punuar shumë në web (site por edhe në fecebook, Twiter dhe You Tube)

Nëpërmjete këtyre mjeteve janë bindur njerëzit për të marr pjesë në votime. Pra, duke dhënë dy eksperienca pozitive: një në nivel zgjedhjesh të përgjithëshme dhe një të zgjedhjeve rajonale, ne japim modele të cilat mund të përdoren shumë mirë edhe nga politikanët tanë, duke filluar nga zgjedhjet e 8 Majit 2011. Si shembuj të mirëpërdorimit të këtij mjeti, nga poltikanët tanë, bazuar në dijeninë time do të përmendja deputetët Brace dhe Malaj. Por ende nuk kemi shembullin e një fushate fituese bazuar mbi këtë model.

Në thelb interneti, sidomos Web 2.0 ka shkëmbimin falas të kohës. Mund të përmendim kohën e blogistëve, që kalojnë orë të tëra për të shkëmbyer informacion, kohën e vullnetarëve, që ushqejnë enciklopedinë virtuale të Wikipdias ose që ngarkojnë musik, fotografi në Fliker, vidiot në You Tube etj. Këto projekte editoriale pjesëmarrëse ashtu si qindra mijëra të tjerë janë themeluar mbi ekonomin e dhurimit, jo mbi atë të shkëmbimit monetar. Pra lënda e parë e web janë marëdhëniet midis njerëzve, pikërisht ajo, që tashme ka filluar t’i mungojë poltikës sonë.

Në se konsumatorët e medias tradicionale janë pasivë, gjenerata e naviguesve është tërësisht e projektuar mbi dimensionin pjesëmarrës. Bëhet fjalë për të shprehur idetë e veta, ëndrrat e veta, identitetin e vet. Në internet ne ndeshim raste të shumta ku shkëmbehen edhe banalitete por kur bëhet fjalë për të transmetuar një lajm të rëndësishëm, atëhere kanalet janë gati, blogjet aktivizohen në pak caste dhe transformohen në ekuivalentin virtual të një sheshi të mbipopulluar.

Një shesh virtual mund të jetë edhe më i rreptë dhe iracional se sa një asamble reale, në blogje mund të ketë komportime, që nuk do të kishim kurrë kurajo ti përsërisnim “live”. Media e blogjeve nuk ka më shumë se disa dhjetra lexues; seicili prej tyre krijon me autorët një relacion të miqësisë besimit dhe intimitetit. Pikërisht për këtë intimitet web 2.0 është një mjet i nxehtë transmetimi, që të përfshin dhe të shtyn për pjesëmarrje. Një informacion i transmetuar nga një blog i besueshem, me të cilin kontakton cdo ditë ka një impakt shumë më të fortë se sa një revistë televizive. Edhe mesazhet e rëndësishme kalojnë shpejt në web, sepse për eficiencën e transmetimit mendon cdo njëri prej nesh. Kjo bëhet akoma me e rëndësishme, duke konsideruar faktin, që tek ne shpesh mungon transparenca si nga ana e disa Tv të njëanëshme, ku vecoj TVSH, si tv publik i financuar nga taksat e shqiptarëve, por edhe të vet institucioneve në shumë raste, gjë e cila kompensohet mrekullisht nga web.

Në raport me këtë realitet, vecanërisht, bota poltike ka mbetur pothuajse e palëvizëshme. Fakti, që bota e blogut është një realitet i pamëshirëshëm, i mban pak larg prej tyre atë pjesë të poltikanëve tanë të zhytur në vese. Blogjet nuk kanë respekt për askënd. Mjafton të bësh një hap të gabuar apo false dhe rrjeti të turret ashpërsisht kundër. Ndodh, që kjo të bëhet edhe padrejtësisht. Për këtë shkak njerëzit e politikës nuk i besojnë internetit, mundohen ti rrinë larg. Cdo blog është një minë me sahat, gati për shpërthim. Edhe kur blogjet janë nga ana jote, nuk do të thotë, që do të jenë gjithnjë kështu. Në kundërshtim me politikanin klasik, i cili arësyeton në terma të përgjithëshëm, duke imagjinuar se mund ta ndryshojë shoqerinë nga lart, sot cdo ditë e më shumë përforcohet bindja se ndryshimi zhvillohet nga poshtë. Me një impostacion të këtij lloji ishte takimi midis Obamës dhe teknologjisë së social network, i cili prodhoi fryte të mira. Pra ky është si të thuash një model i testuar si i sukseshëm, prej të cilit mund të frymëzohet edhe shoqëria jonë. Sot të gjithë jo vetëm personazhet publike mund të masin popullaritetin e tyre në Google, të rishohin momentet e tyre më të lumtura ose më shokuese në You Tube dhe të llogarisin numrin e saktë të miqve të tyre në facebook. Kjo duhet të ndihmojë në ndryshimin e pritshmërive tona si publik: jo gjithëshka nga poltika, jo gjithëshka nga lart, jo gjithëshka nga të huajt. Sidomos të mirat nuk vinë në këtë mënyrë. Ato janë thjesht kamerdare provizore shpëtimi, të cilat nuk të nxjerrin në breg, por thjeshtë të japin kohë. Kamerdaret dhe tullumbacet elektorale kanë të përbashkët midis tyre faktin, që me një spille shndrohen në asgjë.

Nën këtë frymë të re zhvillimi social network ka gjetur përhapje masive. Të aderosh në një komunitet do të thotë të hysh dhe të marësh pjesë në një botë. Aktivizmi me një klik, sigrurisht është bërë një mënyrë e re për të marrë pjesë në jetën politike. Sot faqet e shqiptareve në facebook kanë parë një sërë fenomenesh, duke filluar nga barsoleta apo banlitete, që tregojnë të rinjtë, kanë parë grupe ambjentalistësh, lëvizje kundër rrymës ose popullarizim lokal, grupe rinore, muzikor, partiak etj. Së fundmi kemi grupe në facebook pro apo kundër Berishës, pro apo kunder Ramës, pro apo kunder Metës, grupe patriotike, antiraciste etj.

Një sërë grupesh mobilizojnë në stilin anglosakson (Single issues moviments) mbi një problem të vetëm apo thjesht janë humoristik apo ironik. Kliktivizmi si fenomen i ri tek ne, për rrjedhojë i pastudjuar, sot në botë preokupon disa politikolog, të ciltë tremben, se impenjimi mund të ezaurohet me një klik: “më pëlqen” (like). Muajin e kaluar Steve Micah, komenetator i britanikes “Guardian” e sintetizonte kështu: “Kliktivizmi promovon iluzionin se të navigosh në internet mund të ndryshosh botën, dhe qëndron në aktivizimin si Mc Donald, i cili qëndron në një ushqim të gatuar mire. Mund të të duket ushqim por janë kalori boshe, substancat ushqyese kanë humbur me kohë”.

Nën këtë optikë, do të ishte e përshtatëshme për terrenin tonë, ku ka shumë diferenca edhe për sa i përket nivelit të dijeve si dhe në përhapjen territoriale apo midis shtresave të ndryshme, të zhvillimit teknologjik, të kishte një kombinim të menyrës së bërjes së fushatave elektorale ose vendosjes së kontaktit me publikun, ku në qytetet e medha apo zonat më të zhvilluara, përparësia t’i jepej teknologjive të reja, pa qarë poltikën e mëparëshme.

Bumi mediatik dhe dobësimi i aktivizimit civiko-politik kanë kontribuar të bëjnë të eksplodojne si kudo edhe tek ne kostot e fushatave elektorale gjithnjë e më pak të bazuara mbi aktivitetin e vullnetarëve dhe gjithnjë e me shumë të hegjemonizuara nga profesionistët e komunikimit dhe marketingut.

Gjëja, që bie më shumë në sy në këtë rast është fakti, që fal web një zgjedhës i bindur bëhet si një virus kundrejt disa të pabindurve, duke përcaktuar në se është i mirë suportuar dhe arsimuar, një efekt kasketë mbi kontaktet e veta, të paarritëshme gjetkë.

Teknologjitë e reja kanë bërë për njeriun e zakonshëm atë, që masmediat nuk kanë mundur ta bejnë dot më parë: kanë bërë të mundur narcisizmin e mediacionit të vazhdueshëm.

Të gjithë kandidatët, të cilët do të ishin me begraund më pozitiv në se do të ishin seleksionuar, jo nga lobet klienteliste, por nëpërmjete një tipi primaresh on-line (duke evituar në këtë mënyrë frakturat e brendëshme, për shkak të perzgjedhjeve, sidomos dukuri kjo e të majtës tek ne), dëshirojnë të komunikojnë me mbështetësit e tyre on line. Duke e bërë këtë ata do t’u lejojnë fansave të komunikojnë edhe midis tyre. Në këtë rast nuk do të kemi të bëjmë vetëm me kultin e kandidatit, por edhe me narcisizmin e fansave.

Cfarë prisni të dashur politkan për tu kthyer në bankat për të mësuar të komunikoni me personat? Ndofta në zgjedhjet e 8 Majit do të kemi në kryqytet apo qytete si Vlora, Durrësi, Korca, Shkodra kandidat fitues edhe për kete shkak.

Luiza Hoxhaj
Me 25.03.2011

8 Marsi i ndare

8 Marsi te fton cdo vit te reflektosh mbi kushtet e grave dhe mbi progresin e arritur ne drejtim te ngushtimit te dallimit gjinor. Ne shume fusha te aktivitetit te jetes publike dhe profesionale, apo te punesimit te grave eshte e thjeshte te konstatohet, qe jemi larg nga nje barazi e vertet shansesh. Shume retorike pati edhe ne kete 8 Mars. Gjithesesi nuk do ta quaja menyren me te mire per tu okupuar per diskrimimnimin kunder grave, vetem nje here ne vit, megjithese eshte me mire se aspak. Ne se i shkohet deri ne fund ketij problemi, duhen individualizuar efektet, qe ka diskriminimi ne jetem e perditeshme apo ne zgjedhjet profesionale dhe ato te karrieres se grave.

Sot ne 8 Mars, ne diten e gruas ndjeva nje trishtim te madh. Kete trishtim ma shkaktoi nje pamje, qe me ngeli ne mendje dhe ne sy gjate gjithe dites, gje e cila me nxiti te shkruaj keto radhe. Ne mesdite ne ekranin e plote te televizionit News24 papritmas shfaqen dukshem nga pikepamja vizive, “dhunshem” do ta perkufizoja nga pikepamja psikologjike dy gjysem kronika: Gjysma e majte e ekranit, nen titrat Ps, protesta e grave, prezantonte, pamjet filmike (me figure dhe ze) nga zhvillimet ne sheshin perpara kryeministrise, ku zhvillohej protesta e grave te opozites dhe gjysma e djathte e ekranit nen titrat: PD, festa e grave, prezantonte gjithashtu me pamje filmike (me figure dhe ze) nga festimet ne Pallatin e Kongreseve, ku festonin grate e pozites. Ajo, qe i bashkonte keto dy (gjysem) kronika binjake ishte titullimi i perbashket: Sot 8 Mars, Dita e Gruas.

Pra perpara nesh u shpalos nje 8 Mars i ndare, nje 8 Mars i thyer ose me mire i perthyer ne dy gjysma: feste/proteste. Tek shihja te kalonin perpara meje keto dy gjysma mu kujtua slogani i perdorur per grate ne kongresin Boteror te Grave ne Pekin (1999): Grate: gjysma e botes, gjysma e qiellit.

Mendova me vete trishtueshem: edhe ne nje dite te tille te vecante kjo copa jone e gjysem botes dhe gjysem qiellit, sot eshte ndare ne dy gjysma te tjera: gjysma e majte, qe proteston dhe gjysma e djathte, qe feston.

Kush ka te drejte? Gjysma e gjysmes, qe feston ne diten ne te cilen u vendos guri i themelit ne ngrehinen e te drejtave te grave, 100 vjete me pare apo gjysma tjeter e gjysmes sone, e cila vazhdon ende betejen e atyre grave te 8 Marsit te pare, per te realizuar plotesisht misionin e papermbushur te realizimit te te drejatve te grave, ne kete pjese tone te botes dhe te qiellit, ku te drejtat themelore te njeriut ne pergjithesi dhe ato te grave ne vecanti vazhdojne ende te dhunohen. Ashtu si ato gra te dhunuara, nje shekull me pare u ngriten ne New York per nje jete me te mire, ashtu edhe grate, qe protestuan sot kerkojne ende te njejten gje: nje jete me te mire, nje Shqiperi me te mire, pra nje cope qielli pa re te zeza. Nderkohe, qe sic thame me siper ne kontraste me te gjysma tjeter e gjysmes feston sikur ne te jetonim ne parajsen e kesaj toke. Kjo situate konkrete e ndarjes se thelle ne kete dite te vecante, shpreh ne menyre te koncentruar ndarjen e vet shoqerise sone ne dy gjysma gati antagoniste midis tyre. Ne nje atmosfere te tille kaloi gati ne menyre te pandjeshme aktiviteti i zhvilluar nga Presidenti i Republikes dhe mesazhet e dhena prej tij ne nje takim me perfaqesueset gra te oragnizatave jo qeveritare te angazhuara ne nje fushate per te nxitur me tej dhe rritur pjesemarrjen e gruas ne zgjedhjet vendore 2011, proces ky i cili ne fund te fundit do te kaloje ne filtrat partiake, pra ne perzgjedhjen e dy gjysmave.

A eshte e drejte kjo?

Mendoj se ne kete rast edhe vet e drejta ndahet ne dy gjysma si gjysem te vertetat ne ligjet e Njutonit: e drejte te festosh ose me sakte te perkujtosh ne menyre simbolike vepren e atyre, qe celen rrugen 100 vjet me pare. Por eshte akoma me e drejte te investohesh per te permbushur realisht te drejtat e papermbushura te grave.

Nese do ti referohesha fjales se sotme te zonjes Ashton, perfaqesueses se larte europiane me rastin e dites se gruas, konstohet lehte se ajo thekson se ne rrugen e realizimit te plote te te drejtave te grave dhe barazise gjinore, rezulton se Europa, ku ne bejme pjese gjeografikisht, njerezimi, ka ende shume rruge per te bere, shume sakrifica per te kaluar per te mbritur atje ku duhet. Ajo permend se grate jane nje burimi i pashtershem dashurie dhe energjie. Ky burim mendoj se duhet miremenaxhuar. Indirekt kjo zonje e larte i zhvlereson tullumbacet e festes sone. Mesazhi i saj eshte se grate nuk duhet te jene faktor ndarjeje, por bashkimi, harmonie dhe kohezioni social. Lumturia e askujt nuk duhet te ngrihet mbi dhimbjen dhe mbi palumturine e te tjereve. Kete grate dhe burrat e Shqiperise (mbasi nevojitet edhe vullneti i sinqerte i tyre) duhet t'a arrijne me gradualitet, duke emancipuar shoqerine dhe duke u emancipuar, njekohesisht se bashku me shoqerine. Kjo behet cdo dite, cdo cast. Ky eshte nje problem, qe nuk zgjidhet me fushata, te cilin nuk e zgjidhin as kuotat, sidomos kur behen me nxitim, gje e cila behet shkake, qe te ndertohen karriera te pamerituara, te grave jo kompetente, te cilat jo vetem, qe ushtrojne mbi grate dhune verbale me shume se burrat (shembuj te tille i kemi perpara syve dhe hundes sone cdo dite), por per me keq pengon ecjen e grave te zonjat, duke krijuar nje shembull dhe model te keq per shoqerine. U takon vet grave perpara se gjithash te ofrojne modele te vlefeshme komportimi.

Kjo situate duhet te ndryshoje. Per kete nevojitet perkushtim i te gjitheve per barazine gjinore. Me kete qellim Tirana duhet te kthehet realisht ne kryeqytetin moral te Shqiperise dhe shqipetareve. Ka nevoje per nje "manifestim te madh popullor", i cili ti thote ndal gjithe kasaj. Pikerisht per kete 8 Marsi duhet te ishte nje dite pa flamuj dhe simbole partiake. Sot te gjitha grate duhet te ishin bashke per te mbrojtur vlerat themelore kushtetuese. Festimet dhe kuotat nuk mund te kthehen si Mimozat, qe sot grate mbanin ne duar: Omazh i nje dite te vetme.

Per kete thuaje edhe ti fjalen tende

Luiza Hoxhaj

8 Mars 2011

Publikuar ne gazeten on=line "Gazeta C", dt 09.03.2011

Fjale te urta mbi lirine- Pensieri lunghi sulla Liberta'

Kush heq dore nga liria, per te arritur nje lloj sigurie, nuk meriton as lirine dhe as sigurine.- (B. Franklin)

Chi rinuncia alla libertà per raggiungere la sicurezza, non merita né la libertà né la sicurezza. - (B. Franklin)

C,mendim i mrekullueshem: nje jete pa frike! Te tejkalosh friken: kjo eshte: kjo eshte lumturi, ky eshte shpetimi.Mund te kesh frike nga mijera gjera, nga dhimbjet, nga gjykimet, nga zemra jote, mundt kesh frike nga gjumi, nga zgjimi, frike nga vetmia, nga te ftohtit, nga cmenduria, nga vdekja, veecanerisht nga kjo e fundit: nga vdekja. Por jane te gjitha nje maske maskuese.

Ne realitet egziston vetem nje frike: ajo qe te lesh veten te biere apo te bej nje hap drejt te panjohures, larg cdo sigurie te mundeshme... Ka vetem nje art, nje mister te vetem si zgjidhje: te lesh te biesh, duke mos ju kundervene vullnetit te zotit, duke mos u trembur nga asgje, as ne te mire dhe as ne te keqe> vetem atehere do te jesh i lire nga vuajtjet , i lire prej frikes.

Hermann Hesse, "Aforismi

Che pensiero meraviglioso una vita senza paura! Superare la paura: questa è la beatitudine, questa la redenzione.Si ha paura di migliaia di cose, del dolore, dei giudizi, del proprio cuore; si ha paura del sonno, del risveglio, paura della solitudine, del freddo, della follia, della morte. Specialmente di quest'ultima, della morte. Ma sono tutte maschere, travestimenti.

In realtà c'è una sola paura: quella di lasciarsi cadere, di fare quel passo verso l'ignoto lontano da ogni sicurezza possibile... C'è, come scelta, una sola arte, una sola dottrina, un solo mistero: lasciarsi cadere, non opporsi recalcitrando alla volontà di Dio, non aggrapparsi a niente, né al bene né al male. Allora si è redenti, liberi dalla sofferenza, liberi dalla paura.

Hermann Hesse, "Aforismi

LIRI DHE PAVARESI - LIBERTA' E INDIPENDENZA.

Njoh vetem nje liri, kjo eshte liria e mendimit.

(Antoine de St.Exupery)

“Liria” eshte nje nga fjalet me te perdoreshme sa here qe duhet te bazohemi mbi emotivitetin e personave. Te gjithe flasin per lirine, shume e reklamojne ate, por ne te vertete pak bejne ate qe eshte e nevojeshme per ta fituar lirine. Akoma me pake dine cfare te bejne mbasi e kane fituar ate.

Conosco una sola libertà, ed è la libertà della mente.

(Antoine de St.Exupery)

“Liberta’” e’ una delle parole piu’ usate quando si vuole fare leva sulla emotivita’ delle persone. Tutti ne parlano, in tanti la reclamano, ma davvero pochi fanno veramente cio’ che e’ necessario per ottenerla. E ancora meno sanno cosa farsene una volta ottenutala.

Nuk eshte liria qe mungon. Mungojne njerezit e lire.
(Leo Longanesi)

Na duket se shpesh mbas faktit, qe shoqeria ben skllever, kerkohen vazhdimisht deshet e kurbanit, qe lejojne te vazhdosh te “pluskosh”, qe te mund te fajesosh kedo, qe duket i terhequr.Po keshtu nuk shkohet asgjekundi. Nevojitet kurajo qe te marresh pergjejgesine e jetes tende, te verpimeve te tua, te zgjedhjeve te tua. Qarjet nuk sherbejne per asgje.

Non è la liberta che manca. Mancano gli uomini liberi.
(Leo Longanesi)

Ci si para spesso dietro il fatto che la societa’ rende schiavi; si cercano continuamente capri espiatori che permettano di continuare a “galleggiare”, di poter incolpare chiunque capiti a tiro, additandolo come responsabile della nostra stagnazione. Ma cosi’ non si va da nessuna parte. Ci vuole il coraggio di assumersi la responsabilita’ della propria vita, delle proprie azioni, delle proprie scelte. Lamentarsi non serve a nulla.

Liri do te thote edhe pergjegjesi. Ja perse pjesa me e madhe e njerezve nuk kane frike.T

(George Bernard Shaw)

Te mos behesh i pavarur, gje qe eshte nje nga semundjet me te medha te kohes sone, eshte psikologjike perpara se te jete materiale. Nuk sherben per asgje te fshihesh mbas mungese se parave ose te mundesive. E para dhe e vetmja pavaresi e vertet kalon nga mendja, jo nga protofoli. Prandaj nuk eshte e faleshme, psh qe te mos kesh mundesi te ikesh nga shtepia, do te thote se te mungon pavaresia. Ka persona qe bashkejetojne ne familje dhe jane me te pavaruar se sa disa qe jetojne ne shtepi vetem. Duket paradoksale por eshte keshtu.

Libertà significa anche responsabilità. Ecco perché la maggior parte della gente ne ha paura.
(George Bernard Shaw)

Il "non rendersi indipendenti", che e' una delle grandi malattie del nostro tempo, e’ psicologico, prima che materiale, non serve a nulla pararsi dietro alla mancanza di denaro o di possibilita’: la prima, l’unica vera indipendenza passa per la testa, non per il portafoglio. Percio’ non e' scusabile, ad esempio, con il fatto di non poter andarsene di casa. Ci sono persone conviventi che sono molto piu' indipendenti di altre che vivono da sole. Sembra paradossale, ma e' cosi'.

Historia e njerezve te lire nuk eshte shkruar kurre nga fati, por nga zgjedhjet, nga zgjedhjet e tyre
(Dwight D. Eisenhower)

Sigurisht pavaresia ekonomike i ben te gjitha me te thjeshta. Do te ishte hipokrite te thoje qe nuk eshte keshtu, por.. procesi i lirise fillon gjithnje nga mendja: kush eshte i lire nuk i pranon zinxhiret per shume kohe, dhe menyren per tu liruar do ta gjeje me siguri.

La storia degli uomini liberi non e' mai scritta dal destino, ma dalle scelte, le loro scelte.
(Dwight D. Eisenhower)

Certamente l’indipendenza economica rende tutto piu’ facile. Sarebbe ipocrita dire che cosi’ non e’, ma… il processo di liberazione comincia sempre nella testa: chi e’ libero non accettera’ catene a lungo, e il modo di liberarsi lo trovera’ sicuramente.

Liria eshte si deti. Nuk mund te jete e mbyllur dhe si deti nje njeri i lire eshte perhere i tille.
(Humbert du Charbon)

Ne se vednosni te jeni te lire, ju nevojitet vetem nje gje: kurajo per te qene vertet te tille. Te kushtoje sa do qe te kushtoje.

La libertà è come il mare. Non può essere rinchiusa, e come il mare, un uomo libero lo è per sempre.
(Humbert du Charbon)

Se decidete di essere liberi, vi serve solo una cosa: il coraggio di esserlo davvero. Costi quel che costi.

"La Liberta e' il diritto di fare quello che ti permettono leggi". Montesqueieu
"Liria eshte e drejta per te bere ate qe te lejon ligji" Mountesquieu

“E drejta pёr tё ёndёrruar njё shtet tё pastёr”

Nga: Roberto Saviano

"...Ne jemi një shtet lagjesh. Duket sikur jemi tё dёnuar tё ndahemi nё çdo gjё. Mund tё mos i pёlqejmё njёri-tjetrit, por nё kёtё çast nuk ka vend pёr tё nёnvizuar ndryshimet, pёr tё matur se kush ёshtё mё kritik dhe kush ёshtё mё i pastër, kush ka kurorёn e antagonistit mё tё mirё apo tё Italisё mё tё mirё. Ky ёshtё çasti, nuk them i bashkimit, por tё paktёn i të përbashkëtave. Pastёrtia nuk hyn mё nё punё. Mё kujtohet ajo çfarë thoshte Don Milani: "Pёr çfarё mund tё kenë vlejtur duart e pastra, nёse i kemi mbajtur nё xhep?". Tё ndotёsh duart nuk ka kurrfarё kuptimi korrupsioni nё fjalёt e famullitarit tё shkollёs sё Barbianёs. Do tё thotё nevojё pёr tё vepruar, qoftë edhe duke gabuar , pёr tё realizuar gjёra qё mund tё jenё tё vёshtira, por tё dobishme. Tё bashkohesh nё ndryshime ёshtё diçka e ndёrlikuar, por tashmё urgjente. Tё sigurtё se nga ky bashkim do tё vijnё tё mira pёr tё gjithё.

Albert Camy thoshte se vuajtja, ashtu si vdekja, nuk mund tё mposhtet: porse detyra jonё ёshtё ta ndreqim qysh te krijimi, gjithçka qё mund tё ndreqet. Unё besoj nё kёtё: nё mundёsinё e zvogёlimit aritmetik tё dhimbjes. Ndoshta nuk ekziston njё botё mё e mirё, por besoj nё mundёsinё e pёrmirёsimit tё botёs. Prandaj ndiej se ka ardhur koha tё ёndёrrojmё pёrsёri. Le tё mos ngjajë e stёrditur dhe stërthënë, por edhe nёse do tё ishte e tillё, mirё se tё vijё! Tё ёndёrrosh njё vend tё ndryshёm është karburanti i makinës që shkund e ndryshon gjërat. Pёr tё kёrkuar njё lumturi tё mundshme. Njё lumturi tё thjeshtё, qё pёrbёhet nga njё punё plot dinjitet, nga mundёsia e individit pёr tё provuar sa vlen. Pёr tё marrё , sa meriton. Nuk ёshtё ёndrra pёr njё parajsё qё nuk ekziston, por pёr njё vend pak më tё ndryshёm, ku padrejtёsia, nderet, rekomandimi i tё fuqishmit tё radhёs, pёr tё siguruar njё vend pune, njё vend nё kёshillin krahinor a parlament, tё mos ekzistojnё mё. Vlerat qё nё kёtё çast na bёjnё tё qёndrojmё bashkё, varrosen nga nguti i identifikimit tё asaj qё nuk jemi dhe asaj qё nuk duam. Tani ka ardhur koha tё themi edhe se çfarё jemi edhe se çfarё duam".

Ne gjuhen migjeniane, meqenese ky mesazh u presupozua se u drejtohej te rinjve shqiptare une do te shtoja vetem frazen: Nje jete e re po lulezon germadhash sot tek ne. (Luiza)

Te rinjte, politika dhe roli i social network

Mjafton te shkosh ne facebook, ose te vizitosh disa forume, per te mbetur i habitur nga sasia e postimeve te shkruara nga te rinjte me permbajtje te karakterit politike. Argumentat e dites te sjella nga portalet kryesore te perditeshme on-line ose mesazhet e miqve, behen shkak per te shprehur gjitheseicili opinionin e vet, ose te pakten te vendosjes ne dijenin e te gjitheve te disa fakteve, qe u kane terhequr vemendjen ne masen me te madhe, si ne rastin vleresues, duke e ndare me miqte kete vleresim ashtu edhe per ato njoftime, qe i quajme te padenja dhe kete mendim e vendosim gjithashtu ne dijeni te te tjereve.

Kush disponon statistika konfirmon sensacionin e faktit, qe politika eshte nje nga temat me te diskututara ne web. Qendra amerikane Pew Internet Center thekson, qe ne USA, me shume se dy te tretat e te rinjve kerkojne informacion mbi aktualitetin politik ne internet . Ne Europe,sic demostron studimi i “Euyupart” i 2007 ( Political Participation of Young People in Europa), 20 perqind e te rinjve flet per politike ne web . Tek ne nuk ka nje studim te mirefillte te kryer per kete qellim, por nga vezhgmi im personal si dhe duke u bazuar ne disa sondazhe te cilat jane kryer per qellime te tjera, gjykoj se perqindja e te rinjeve qe flasin per poltike ne web eshte nje mesatare e asaj europiane dhe amerikane.

Do te ishte bukur ne se gjithe ky aktivizim do te ishte tregues per te deshmuar nje rilindje te vemendjes se te rinjve drejt poltikes si dhe tregues i nje deshire te perbashket per tu impenjuar per nje shoqeri me te mire. Por ne fakt nuk eshte tamam keshtu.

Ne se marrim ne shqyrtim disa te dhena te dy studimeve te kryera prej qendrave te lartepermendura na rezulton se perqindja e te rinjve qe nuk kane besim tek politika eshte e madhe rreth 60 perqind dhe akoma me e larte behet kjo kur flasim per ata qe nuk kane besim tek partite politike rreth 81 perqind. Nga ky mos pelqim tek ne (referuar nje sondazhi te gallup, perpara dy vjetesh ne ballkan) vecohen disa institucione sic eshte Presidenti i republikes, qe meriton me shume besimin e te rinjve, sic jane forcat e armatosura, avokati i popullit etj, por te tilla nuk jane partite politike dhe institucionet me kanotacion poltik, perfshi Qeverine dhe parlamentin.

Gjithnje sipas te njejtit studim pjesa me e madhe e te rinjve e asociojne poltiken me egersine, mosbesimin, mungesen e shijes, nervozitetin, konfliktin, korrupsionin etj. Nje pjese jane indiferente dhe vetem nje pjese e vogel perben ate kategori per te cilen politika mund te jete interesante, impenjim, passion ose entuziazem.

Disiluzionizmi dhe disinteresimi ndaj poltikes sjellin nje rreth vicioz: partite politike, te cilat kufirin e tyre elektoral nuk e kane te perbere kryesisht nga te rinjte, e gjejne me konveniente te “harrojne” ose t’i vendosin sipas planit te tyre instancat e te rinjve. Ato ciklikisht nuk u japin ze te rinjve, por me shume i perdorin si nje ze me shume ne akuzat ndaj qeverise se radhes, pa force bindje dhe mbi te gjitha u shtypin kurajon per te bere propozime konkrete. Ne kete kontekst, behet e veshtire per nje te ri, te kete hapesiren e duhur per te mbledhur votat e nevojeshme per tu zgjedhur. Ne parlament, ne keshillat bashkiak apo komunal perqindja e te rinjve eshte jo e konsiderueshme.

Klasa politike ka ndertuar rregullat e saj pa pasur kurajon te hapet drejt te rinjeve. Deshmite e ketij fakti i kemi brenda vet spiegimeve politike. Ligji aktual elektoral kombetar midis shume difekteve ka edhe ate qe bojkoton shkembimin (ashtu si edhe te kunderten). Te rinjte jane kandidate per tu zgjedhur vetem ne dispozicion te kryetareve te partive, vihen ndonjehere si krere te listes por pothuajse perdoren sikur te ishin disa manekine vitrinash per t’u rivene ne promocion. Ralle ju jane dhene mundesite te bazohen mbi impenjimin e tyre per te mbledhur vota ne terren. Situate deshperuese? Besojme te gjithe se bashku qe nuk eshte e tille: Vetem disa vjete me pare nje senator me ngjyre, i cili kishte konsumuar vetem gjysmen e mandatiti te tij te pare, u kandidua ne primaret amerikane kunder gruas se forte te nje ish presidenti teper popullor. Barack Obama u nis ne rrugen e tij me pak mjete, duke puntuar mbi te gjitha ne mjetet e reja mediatike. Duke ecur ai ka mundur te mbjelle entuziazem dhe te siguroj gjithnje e me shume instrumenta per te mbeshtetur betejen e tij.

E njejta gje ka ndodhur ne Britani, ku sfida per lidershipin e partise laburiste ka pare vrullin e vellezerve te rinj Miliband, dhe fitoren e Ed, kritik i hapur ndaj dy njerezve te shenjte per laburistet si Blair dhe Brown. Megjithate ne Usa dhe ne Britani ekzistojne rregulla te tjera, te ndryshme nga tonat, te cilat jane ne gjendje, qe te sjellin nje shkembim real dhe jo nje alternim midis komponenteve te te njejtes klase drejtuese. Mundemi keshtu te mbrijme ne konkluzionin, qe eshte e nevojeshme te ndryshojme rregullat e lojes politike, per te pranuar te lindin ata qe kane ide fituese, por qe nuk kane ende suportin e nje medie tradicionale si dhe te aparateve partike.

Kjo nevoje duhet te jete ndihet dhe behet prezente nga te gjithe, zgjedhes dhe politikane te cdo moshe. Klasa aktuale drejtuese duhet te vendoset perballe nevojes te zgjerohet me leva te reja. Dhe ky zgjerim nuk duhtet te vije nga kooptimi (psh me emerime nga lart te disa te rinjve si ministra ose anetare te sekretariateve partiake, sic ka ndodhur deri me tani, por duhet te jete fryt i nje gare, konkurrence reale edhe ne se kjo do te thote te rritet konkurrenca. Nga ana e te rinjeve pritet nje sforco me madhe, ajo qe te mos jene ereprites te veshtiresive dhe nevojave per te mbajtur rregullat aktuale, te cilat megjithate nuk mundemi ti mohojme, por te propozojne ndryshime te nevojeshme, duke evituar, qe opinionet e tyre te mbeten ne kufijte e social network.

Barack Obama ne fushaten e tij fituese nuk ka propozuar : “Te shkaterojme Hillarin, por ai e ka sfiduar ate, duke mundur te siguroje perkrahjen dhe besimin e te rinjve dhe te me pak te rinjve. Pra prej ketu buron edhe nje karakteristike e munguar e fushatave tona elektorale: ato bazohen mbi mohimin, mbi shkaterimin e kundershtarit jo ne fitoren , besimin dhe perkrahjen e asaj, qe ofron nje force politike apo nje individ i caktuar. Kete mund ta bej shume mire nje “Outsider” ne politike, dikush qe sjell nje fryme te re dhe qe inspiron voten “Pro” jo ate “Kunder”. Interneti dhe teknologjite e reja ofrojne raste te shumta dhe gjeneratat e reja jane ato, qe i njohin me mire keto instrumenta dhe mundesite qe ofrojne ato. Ne vecanti mundesite “te vendosesh ne rrjete” me ata qe mendojne si ty edhe pse fizikisht ne distance eshte nje mundesi e cila nuk mund te cohet dem. Mundesia dhe aftesia per te impostuar opinionet e tyre ne social network, perkthehet automatikisht ne aftesi te rinjve per te shprehur pa frike mendimet e tyre edhe ne boten jo virtuale, pra ne boten reale .

Luiza Hoxhaj

21.02.2011

Revolucion statistikor

Hans Rosling demonstron ne nje menyre te thjeshte dhe shume praktike, ne kohe rekord evolucionin e 200 vendeve ne 200 vjet. Kjo menyre te prezantuari te ben te kuptosh se sa te pamjaftueshme jane ritmet tona te zhvillimit, qe te dalim nga shtresa e fundit e "Bollave" (fluskave), qe perdori Hans per te demostruar ndryshimin dhe ecjen e shteteve te ndryshme, per rrjedhoje zhvlereson pompozitetin butaforik te prezantimit te rritjes sone ekonomike.
Per te mundesuar realisht kete nevojiten kapercime si ato te gjigandeve aziatike, pra nuk mjafton deshira, por duhen projekte dhe ide konkrete te pershtateshme per kushtet e vendit tone.


http://www.youtube.com/watch?v=jbkSRLYSojo&feature=player_embedded

Ndarja e pushtetit dhe roli i institucioneve te garancise

“Cdo kush qe ka pushtetin mund te abuzoje me te”. Ai mund te arrij atje ne se nuk gjen kufizime. Per te mos mundur qe te abuzosh me pushtetin nevojitet pushteti qe ndalon pushtetin”.
Montesquieu “The Spirit of Lows”( 1748).

Pikerisht mbi kete ide, bazuar mbi analizen e institucioneve angleze dhe te evolucionit te tyre gjate shekujve XVII-XVIII, mendimtari i shquar francez formon Teorine moderne te ndarjes se pushteteve.

Ngjarja e 21 janarit dhe zhvillimet e metejshme poltike dhe juridike mbas saj sollen ne vemendjen time nevojen e hedhjes se nje veshtrimi mbi kete teori, duke shtruar pyetjen : A ekziston ende ndarja e pushteteve ne Shqiperi, si garant i demokracise?

Opinionin tim mendova ta ndajme se bashku, duke gjykuar se keshtu i krijohet mundesia gjitheseicilit te reflektoj mbi nivelin e ndarjes se pushteteve dhe demokracise ne vendin tone.

Teoria e ndarjes se pushteteve eshte nje nga bazat e shtetit modern. Ndarja e pushteteve, princip i domosdoshem i shtetit ne demokracite moderne, konsiston ne individualizimin e tre funksioneve publike:-legjislacion, administrim dhe gjyqesor- dhe ne ndarjen e tyre ne tre pushtete te vecante te shtetit, te pare si organe ose komplekse organesh te pavarura nga pushtetet e tjera: pushteti legjislativ; pushteti ekzekutiv; pushteti gjyqesor. Te njejtat terma sherbejne per te individualizuar funksionet e atribuara seicilit.

Ky parim ka qene i individualizuar nga filozof dhe mendimtar antik, si menyra me e mire per te mos qene subjekt i abuzimeve te tiraneve. Keshtu Platoni ne vepren e tij Republika, flet per autonomin e gjyqtarit nga pushteti poltik. Aristoteli (324-383a.c) ne “Politika” pershkruan nje forme te qeverise mikse e quajtur prej tij “politia’, ne te cilen merrnin karakterin tre formave te thjeshta te ipotezuara nga ai (monarkia), arstokracia, demokracia); duke diferencuar tre momente ne autoritetin e shtetit: vendimarres, ekzekutiv dhe gjyqesor. Ai ne referim me kushtetuten athinase, ne librin e tij permend ndarjen midis atyre qe bejne ligje dhe atyre qe i aplikojne dhe i gjykojne ato. Polibio ne “Historite” demostron ne ndertimin e Romes arkaike nje shembull te qeverise mikse ku pushteti ishte fraksioni i institucioneve demokratike ( i comici) arstorkracise (senati) dhe monarkut (konsujt). Me filozofin John Locke (1632-1704) kjo teori fillon te perafroj nje forme te ngjashme me aktualen. Ajo bazohet mbi iden e shprehur ne vepren e tij “Dy traktate mbi qeverine” (1690) se: “Pushteti legjislativ, i cili eshte “pushteti supreme” (me i larte i komunitetit politik), nuk mund te stabilizoj asnje ligj, i cili te jete ne kundershtim me ligjin e natyres, nuk duhet te nderhyje ne lirite individuale te qytetareve dhe duhet keshtu te jete i ndare nga pushteti ekzekutiv. Perballe ligjeve qe ai vete ka prodhuar, ligjevenesi eshte i barabarte me te gjithe qytetaret e tjere”.

Megjithese te gjithe kishin individualizuar funksionet e ndryshme te shtetit si dhe domosdoshmerine e fraksionimit te pushtetit midis shume subjekteve, askush prej tyre deri atehere nuk kishte theksuar nevojen per ta dorezuar seicilin nga funksionet ne subjekte te ndryshme. Ky artikulim vjen prej filozofit iluminst francez Monteskje. Ne traktatin “Fryma e ligjit” (1748) Monteskje reflekton mbi faktin se per te garantuar liri eshte e pershtateshme ekzistenca e tre pushteteve: legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqesor te ushtruar nga organe te ndryshme midis tyre te pavarur. Nga ky mendimi i tij buron parimi i ndarjes se pushtetit te shtetit te sotem. Monteskje quante themelore qe midis pushteteve te ndryshme te krijohej nje ekuiliber, i siguruar nga ndarja e pushteteve dhe nga kontrolli i tyre reciprok. Idete e tij, te perqafuara nga mendimtar te shumte politike, gjeten nje aplikim pothuajse te pergjitheshem ne strukturimin e shteteve liberaldemokratik bashkekohore, duke sjelle keshtu perfaqesim dhe nje garanci themelore per respektimin e lirive individuale. Ky model, i cili perfaqeson nje tripartitizem, lind nga nevoja per te vendosur kunderpeshe per ushtrimin e pushtetit te organeve te ndryshme. Kjo skeme, duke u nisur nga ideja e Monteskjes, qe vetem “pushteti kufizon pushtetin” eshte konsideruar “ nje menyre” per te evituar nje sjellje despotike nga ana e nje organi te vetem institucional. Ne te kundert rregjimet autoritare dhe totalitare e formojne organizimin e tyre shteteror mbi mohimin e parimit te ndarjes se pushteteve. Ne ditet e sotme, ky parim eshte pershtatur nga pjesa me e madhe e kushtetutave perendimore, frut ky i arritjeve te shumta dhe te mundimeshme gjate historise.

Megjithate jo gjithnje nje princip i tille ka qene i respektuar. Njihen episode ne te cilat kane ndodhur degjenerime autoritare, nga personazhe si Napoleoni i III ne France, Musolini ne Itali, Hitleri ne Gjermani etj, te cilat jane shembuj se si nje sistem kushtetues i bazuar mbi ndarjen e pushtetit arrin te trasformohet ne nje rregjim autoritar.

Ndarja e pushteti te shtetit eshte nje nga parimet me te rendesishme edhe ne kushtetuten tone (1998), e cila eshte teresia e ligjeve themelore te shtetit shqiptar, qe lejon te evitohet nje koncentrimi i forces vendimarrese ne nje organizem te vetem poltik. Me ane te saj: -funksioni legjislativ i eshte dhene parlamentit, i cili perben pushtetin legjislativ; -funksionet administrative u jane dhene organeve qe perbejne qeverine dhe administraten publike, te cilat perbejne pushtetin ekzekutiv; -funksionet gjyqesore u jane caktuar gjyqtareve te cilet ushtrojne pushtetin gjyqesor. Keto tre pushtete kane organe te ndryshme dhe ne kete menyre tre pushtetet kontrollohen me njeri tjetrin dhe kjo ben qe askush prej tyre te mos behet shume i forte. Duhet thene, qe pervec ndarjes se pushteteve kaq intensiv si me thene horizontal ose funksional, ne kushtetute flitet dhe per ndarjen e pushteteve vertikale ose territorial, me referim duke u nisur nga funksionet publike, te lidhura ngushte me territorin te cilet gjithashtu gezojne pavaresine tyre.

Pushteti legjislativ eshte jo vetem pushteti me i larte i komunitetit politik, por edhe i shenjte dhe i pandryshueshem. Asnje edikt tjeter, asnje person tjeter nuk mund te kete pushtetin te bej ligje mbi shoqerine ne se nuk ka konsesusin e publikut dhe ne se jo ne baze te autoritetit te marre nga ai. Pushteti legjislativ nuk mund te jete apsolutisht ne asnje rast nje pushtet arbitrar mbi jeten dhe fatet e popullit. Ne fakt ai eshte vetem pushtet i perbashket i cdo anetari te shoqerise i dhene ne duart e disa personave, te cilet bejne ligjevenesin; Eshte nje pushtet qe nuk duhet te kete tjeter qellim jashte atij te mbrojtjes se interesave dhe lirive te shtetasve. Kush e zoteron ate nuk mund te kete kurre te drejten te shkaterroj, te kthej ne skllaveri ose varferoj shtetasit. Ne nje komunitet politik te mireorganizuar ne te cilin e mira e te gjitheve eshte konsideruar ne masen e duhur pushteti legjislativ vendoset ne duar te personave te cilet kane si diell pushtetin e berjes se ligjeve, sepse edhe ata vet, jane te vendosur nen ligjin qe kane prodhuar, gje qe perben nje pengese suplementare dhe efikase per te bere ligje, te cilat shohin te miren publike, sepse ligjet qe bejne te gjithe se bashku ne kohe te shkurter kane nje force konstante afatgjate. P.sh. ndryshimet kushtetuese te 21 prillit, te kryera ne kohe rekord, shkojne ne kundershtim me permasat e reformes, qe ndermerret brenda konceptit te demokracise politike te krijuar mbi ndarjen e pushteteve, mbi kufizimet e parimit te maxhorances, mbi pergjegjeshmerine efektive te qeverise perball parlamentit, mbi respektin reciprok midis institucioneve.

Sistemi politik shqiptar ne kete menyre duket te orientohet drejt “presidencializmit”ne rruge faktikisht te formuar mbi principin maxhoritar, mbi dobesimin e parlamentit apo dhe garantit te kushtetutes Presidentit te republikes, mbi mungesen e kufizimit te vullnetit te maxhorances “te zgjedhur nga populli” .“Presidencializmi yne (jo kushtetues)” ka tendence te ndertoj ne fakt nje forme te qeverise monokratike, e cila, duke forcuar rregullat formale perqendron ne fakt pjesen me te madhe te vendimeve politike ne duart e kryeministrit.

Studiues te ndryshem nenvizojne kompleksitetin e sistemit tone politik: Ne ditet e sotme nje prej refleksioneve mbi natyren e demokracise sone veshtron limitet e parimit maxhoritar. Perkthimi i principit filozofik te maxhorances ne terma politik dhe konstitucional buron prej dy revolucioneve te medha te fundit te shteqindes, atij amerikan dhe atij francez. Preokupacioni ishte atehere dhe eshte ende sot parandalimi i abuzimeve te maxhorances. Kufizimet e parimit te maxhorances jane sot te ndertuar nga ndarja e pushteteve dhe nga nje nivel te drejtash themelore te vendosura jashte kontekstit politik. Behet fjale per parime, te drejta dhe institucione (gjykata e pavarur, sindikata ne konformitet me ligjin kushtetues, vet gjykata kushtetuese, prokurori si dhe institucione te tjera kushtetuese), qe integrojne pazgjidhshmerisht konceptin e demokracise perendimore. Ne sistemin tone shtohet pozicioni i Presidentit te Republikes si arbiter i menjanuar ne vendimet e tij ndaj parimit te maxhorances. Ky menjanim eshte shpesh i anatemuar nga maxhoranca tek ne, pasi Presidenti, pavaresisht nga menyre si eshte zgjedhur ai apo prej cilit krah politik vjen, sapo futet ne kornizen e rolit te tij kushtetues, behet objekt sulmesh te paprincipta.

Ne sistemin tone kufizimet e pushteti maxhoritar jane perjashtimisht te thiruar nga neni 1 i kushtetutes: sovraniteti i perket popullit, por nuk perben nje pushtet apsolut sepse mund te jete i ushtruar vetem “ne formen dhe kufizimet e kushtetutes”. Keto forma dhe kufizime, nepermjet thirrjes se pikes 2 te art 1 jane pjese integrale e sistemit kushtetues. Interpretimi populist i bazes se pushteti politik konsiston ne thirrjen e perseritur dhe konstane ndaj vullnetit te popullit. Ky interpretim populist i formimit te pushteti politik si dhe tendenca drejt presidencializmit e formes se qeverise ben, qe ne jeten tone te perditeshme politike te mos jene te lehta kufizimet e parimit te maxhorances. Ne kulturen poltike te nje pjese te maxhorances aktuale eshte rrenjosur idea e nje apsolutizmi te parimit te sovranitetit popullor. Vazhdimisht jane konsideruar “interferenca ilegjitime” vendimet, e papelqyeshme qe vine nga autoritete te jashteme me principin e maxhorances. Stigmatizimi si “subversive” te disa inisiativave gjykuese ose disa vendimeve te gjykates kushtetuese, te prokurorise apo dhe kritika ndaj qendrimeve te kreut te shtetit, jane frut i nje vizioni te sistemit politik ne te cilin principi i maxhorances eshte i vetmi burim legjitimiteti dhe eshte i privuar nga kufizimet. Pikerisht ne nevojen per te vendosur kontroll ligjor jo vetem mbi aktet e qytetareve privat, por edhe ato te pushtetit publik gjen legjitimimin e saj pavaresia e pushtetit gjyqesor nga legjislativi dhe ekzekutivi, karakteristike kjo shume e debatuar sot nga bota politike.

Nevoja per te vendosur limite ne adminsitrimin e pushtetit mundet te realizohet kokretisht vetem nepermjete rregullimit juridik . E drejta edhe pse nuk eshte nje instrument perfekt, mbetet ndoshta i vetmi mjet per te parandaluar ushtrimin e pakontrolluar te forces dhe per rrjedhoje edhe te dhunes. Pushteti gjyqesor, duhet te jete i bindur vetem ndaj ligjit, i cili duhet te realizohet ne leter dhe ne permbajtje. Eshte pikerisht kjo e fundit qe vendoset here pas here ne pikepyetje tek ne. Pavaresise se statusit dhe veprimeve, qe u garantohet te gjithe gjykatesve, duke refuzuar projektet qe do te donin te kondiciononin direkt ose indirekt ata duhet ti korrespondoje nje pergjegjesi disiplinore rigoroze. Duket korrekt ndertimi i nje organi te vetem te disiplines (Keshilli i Larte i Drejtesise) per te gjithe gjykatesit ne menyre qe te menjanohen influencat korporative dhe te mos jene te kondicionuara nga nevojat politike, dukuri ende prezente.

Ajo qe ben sot gjyqesorin pjese te sistemit te qeverise, pertej statusit te pavaresise, jane tre funksionet themelore, te cilat ai duhet te zhvilloj: zgjidhjet e konflikteve midis qytetareve dhe cdo lloj pushteti tjeter, per te garantuar rendin civil, mbrojtjen, kushtetuten dhe mos abuzimin e legjislativit dhe ekzekutivit. Perndryshe pasiguria e ligjeve dorezon perpara gjykates pushtetin per te frikesuar. Per kete duhet nje suplement pergjegjesie si nga ana e poltikes, ashtu edhe e trupes gjyqesore. Gjykata nuk eshte kunderpjese e pushtetit poltik dhe politika duhet te ndal se menduara per nje rol prej sherbetori te saj.

Ne Shqiperi ka disa aspekte patologjike, te cilat ne mungese te kuderpeshave, kane disekuilibruar ne menyre te tepert raportin midis pushteteve te shtetit. Me komplese eshte problemi i raportit midis politikes dhe institucioneve te krijuara nga parimi maxhoritar. Ne vitet e fundit keto raporte jane bere vecanerisht konfliktuale. Konflikti midis autoriteteve qeveritare dhe institucioneve te pavarura kushtetuese apo territoriale rihyn ne filozofine e maredhenieve institucionale. Keshtu Gjykata kushtetuese ka qene dhe eshte objekt i tratativave te deligjitimimit dhe drejtesisht ka vendosur ti pergjigjet me qetesi dhe kushtetueshmeri pakushtetueshmerise. Prokuroria here pas here gjithashtu. Autonomia vendore shpesh cenohet. Se fundmi vet Presidienti i Republikes, i cili sipas meje ka ditur te jete superior ndaj polemikave dhe gezon prestigj, eshte bere objekt sulmi.

Per Shqiperine, si vend aplikant për anëtarësim në Bashkimin Europian eshte e rendesishme qe ndarja e pushteteve të respektohet, sepse kjo është bazë për demokracinë dhe ajo duhet të jetë e aftë të vërtetojë që po i zbaton këto parime kryesore, pjese e parimeve të Kopenhagenit. Apeli qe i behet Tiranes, mbas ngjarjeve te 21 janarit 2011 eshte: të respektohet ndarja e pushteteve dhe institucionet kushtetuese, duke kujtuar se është e rëndësishme që Prokurori i Përgjithshëm të mund të kryej hetimet në mënyrë transparente me ndihmën dhe mbështetjen e të gjitha palëve dhe kryesisht qeverisë dhe opozitës. Konsideruar faktin qe eshte krijuar nje komison hetimor parlamentar per te njejten ceshtje, gjykoj se rrezikohet te biem ne kushtet e konfuzionit midis pushteteve.

Eshte tashme frekuent sulmi ndaj pushteteve te tjera. Nje nga shkaqet e ketij deformimi te demokracise qendron ne bipolarizimin shqiptar, i cili rrjedh jo nga nje polarizim paraekzistues i shoqerise shqiptare, por nga nje nevoje e thjeshtimit politik qe ka radikalizuar brutalisht perplasjen sepse ne seicilen prej dy koalicioneve levizin forca kondicionuese, qe refuzojne legjitimitetin e tjetres. Polarizimi yne i pa asistuar nga nje besim i perbashket ne te njejtat vlera apo rreth nje figure sic eshte ajo e Presidentit te Republikes prezanton si karakter te sistemit tone politik kundervenien paragjykuese dhe mungesen e mediacionit, duke kerkuar gjithnje arbiter nga jashte, sic po ndodh edhe aktualisht. Behet fjale keshtu per difekte, te cilat nxisin perplasje, i heqin hapesire arsyetimit, mohojne mediacionin, qe eshte esenca e poltikes. Ne se njera nga palet nuk njeh tjetren si legjitime, thirrja e popullit, si i vetmi burim i legjitimitetit, sherben pikerisht per te shenuar kunderpozicionin dhe ndarjen. Populli duket keshtu gjithnje e me teper si spektator ose tifoz.

Opozita e sotme shton vazhdimisht, qe ne formimin e maxhorances aktuale ka tradheti ndaj vullnetit popullor, mbasi kjo maxhorance eshte e ndryshme nga ajo e vendosur nga vullneti popullor (edhe kaq do te mjaftonte ne nje demokraci normale qe te riperseritej procesi i votimit apo minimalisht ai i rinumerimit te votave). Per vec kesaj gjate 2010 jane verifikuar disa te reja qe do te duhej te riprodhonin nje rimendim: flukse deputetesh qe levizin sa nga nje krah ne tjetrin. Qeveria mbeshtetet fale votes se atyre te cilet populli i kishte “denuar” te ishin ne krahun tjeter, bazuar ne programin e tyre elektoral. Ne kete menyre qeveria eshte duke u drejtuar nga shpirti i mbijeteses.

Ne keto kushte kur fjalet e lidereve gjenerojne efekte ne sistemin politik dhe ne opinionin publik, lind rreziku i parapercaktimit te etapave pasardhese te nje sistemi politik, i gjithi i koncentruar mbi parimin maxhoritar dhe mbi ekskluzivitetin nepermjet delegjitimimit te vazhdueshem, ne te cilin vendimet jane jashte votes.

Atehere nepermjet cilave rruge mundemi te pershtasim sistemin tone politik ne nje kuader te karakterizuar nga korrektesa kushtetuese, duke rinderuar nje sistem eficient dhe modern?

Mendoj se per kete qellim nevojiten reforma, te cilat: rivendosin rendin ne brendesi te kufijve te demokracise perendimore, garantojne realisht ndarjen e pushteteve, sigurojne kufizimet e nevojeshme te principit te maxhorances, si dhe pergjegjeshmeri efektive te qeverise perballe parlamentit (ne se i referohemi psh raportit te besimit qe lidh qeverine me parlamentin, menjehere na vjen ne mendje cenimi qe i eshte bere edhe ketij mekanizmi me ndryshimet kushtetuese te 21 Prillit).

Per te mundesuar kete sipas meje eshte i nevojeshme nje ligj i ri elektoral, i cili u rikthen qytetareve te drejten e mohuar nga ligji ekzistues per te zgjedhur perfaqesuesit e vet, duke favorizuar ndertimin e maxhorances qeverisese ne kutin e votimit, jo ne tavoline.

Nevojitet gjithashtu qe roli i kryeministrit te drejtohet brenda formave korrekte kushtetuese, duke riforcuar rolin e Presidentit te Republikes, te kthyer ne nje figure te brishte mbas ndryshimeve kushtetuese te 21 Prillit per ta kthyer ate realisht ne nje figure me respekt dhe autoritet te padiskutueshem.

Po ashtu nevojitet zhvillimi i nje debat publik, te lire nga paragjykimet, mbi demokracine tone, mbasi konfliktet midis pushteteve mund te asgjesojne sistemin politik demokratik sepse seicili nga institucionet ne nje konflikt ka mjetet per te shkateruar te tjeret. Ne kushtet e mungeses se nje veprimi te vendosur institucional, me qellim zgjidhjen e ketyre konflikteve sa ne debatin publik aq ne pergjegjeshmerine institucionale, kerkohet vetedije e perbashket mbi rreziqet e zgjatjes ose perseritjes se disa konflikteve. Respekti reciprok, midis institucioneve eshte nje nga faktoret kryesor per besueshmerine e nje sistemi. Ne te kundert perplasja midis institucioneve, mund te parathote shperberjen e vet sistemit.

Luiza Hoxhaj
Me 14.02.2011
Botuar ne gazeten Tirana Observer dt 19.02.2011, rubrika opinione/debate