Massimo Ranieri - Vent'anni - Erba di casa mia

Drejt Europes se te drejtave, drejt Europes se vlerave

Ne 60 vjet Europa ka ndryshuar, bota ka ndryshuar.

Gjate ketyre 60 vjeteve Unioni europian ka lindur dhe eshte rritur. Sot me shume se kurre, ne nje bote te globalizuar ne ndryshim te vazhdueshem Europa eshte thirrur te perballoj sfida te reja.

Globalizimi i ekonomise, evolucioni demografike, ndryshimet klimatike, aksesi energjetik per te mos folur per kercenimet e reja te sigurise, jane temat e medha me te cilat Europa e shekullit te 21 duhet te perballet.

Te gjitha keto problematika, qe nuk njohin kufije, Shtetet anetare nuk jane me ne gjendje t’i perballojne te vetme. Per te perballur keto sfida Europa duhet te disponoj disa instrumenta efikase dhe koerente te adaptuara per funksionimin e nje Europe jo me prej 15 por 27 shtetesh anetare si dhe per t’iu pergjigjur zgjerimit te metejshem te saj apo edhe transformimeve te shpejta te botes aktuale. Pra per te perballur keto sfida Europa duhet te modernizohet. Per t’u bere balle dhe per t’iu pergjigjur preokupacioneve te qytetareve nevojitet nje force kollektive ne nivel europian.

Duke llogaritur evolucionin politik, ekonomik dhe social dhe duke dashur t’u pergjigjen aspiratave te europianeve, kryetaret e shteteve anetare dhe te qeverive perkatese kane vendosur rregulla te reja te cilat disiplinojne prurjet dhe modalitetet e veprimtarise se ardheshme te Unionit.

Eshte ky objektiv i Traktatit te Lisbones te 13 dhjetorit 2007, frut i negociatave te ndermarra nga shtetet anetare ne kuadrin e nje konference nderqeveritare, ne punimet e te ciles kane marre pjese gjithashtu Komisioni europian dhe parlamenti europian..

Rregullat e jetes se perbashket te stabilizuara nga Traktati, jane te rregulla te trasheguara dhe rregulla te rinovuara. Unioni Europian posedoi karten e vet te te drejtave themelore, me vlere juridike deri sa hyri ne fuqi Traktati i Lisbones. Te drejtat qe jane shkruar ne kete karte, te trasferuara edhe ne Traktatin e Lisbones e bejne ate nje tekst te nivelit nderkombetar, i vetmi tekst qe bashkon te drejtat e Deklarates Universale te te Drejtave te Njeriut dhe te drejtat sociale themelore. Ne kete rast behet fjale per nje fitore te shoqerise civile, e cila kishte pretenduar nje bashkim te tille te te drejtave civile, politike dhe sociale.

Traktati i Lisbones synon te pershtasi institucionet europiane dhe metodat e tyre te punes, te forcoje legjitimitetin demokratik te Unionit dhe te konsolidoj vlerat themelore qe jane ne baze te tij. Trakati i Lisbones eshte ratifikuar nga seicili nga 27 vendet e UE, bazuar ne normat respektive kushtetuese. Ne baze te artikullit 6 te traktatit te Lisbones, teksti hyri ne fuqi ne 1 dhjetor 2009.

Pervec respektimit te ketyre te drejtave te transferuara nga Karta e te Drejtave themelore Traktati i Lisbones ka percaktuar edhe disa te drejta te reja, qe jane: dinjiteti njerezor, liria, demokracia, barazia, shteti ligjor dhe respektimi te drejtave te njeriut. Jane keto vlerat themelore te UE te sanksionuara ne hyrje te Traktatit te Lisbones. Behet fjale per vlera te perbashketa te te gjitha shteteve anetare te Unionit dhe te detyrueshme per respektim nga seicili prej tyre.

Promovimi i ketyre vlerave, se bashku me paqen dhe mireqenien e popujve te saj figuron sot ne objektivat themelore te Unionit. Ketyre objektivave themelore u asociohen te tjera me te detajuara, midis te cilave promovimi i drejtesise dhe mbrojtja sociale, luftimi i cdo lloj diskriminimi etj.

Me Traktatin e Lisbones regjistrohet ne kete menyre nje progres domethenes nen profilin e mbrojtjes se te drejtave themelore dhe hapet rruga per aderimin e Unionit ne Konventen europiane ne mbrojtje te te drejtave njerezore dhe lirive themelore.

Traktati i Lisbones garanton nder te tjera edhe aplikimin e Cartes se te drejtave themelore, duke e pajisur keshtu UE me nje teresi te drejtash civile, politike dhe sociale, juridikisht te cenuara me pare nga institucionet e fushes se te drejtave te Unionit, por edhe te shteteve anetare,.

Karta liston gjithe te drejtat themelore te grupuara ne gjashte kapituj te medhenj: dinjiteti, liria, barazi, solidaritet qytetari dhe drejtesi. Nderkohe nderfut edhe te drejta te tjera qe nuk figurojne ne Konventen europiane te te drejtave te njeriut. Psh ne cilesine e mbrojtjes se te dhenave, bioetikes dhe mireqeverisjes si dhe riafirmim te luftes ndaj cdo forme te diskriminimit mbi baze seksi, race, apo ngjyre te lekures, per shkaqe politike etj. Karta thekson pastaj te drejtat sociale te aplikueshme ne fushen e ndermarrjeve, vlen te theksohet e drejta e punetoreve per te qene te informuar,per te negociuar dhe ndermarre veprime kolektive per mbrojtjen e interesave te tyre, me fjale te tjera e drejta e greves. Mendo sa te pavenda, te pamatura dhe te padenja duken sot ne diten e Europes anatemimet qe mund ti behen nje greve te minatoreve ne mbrojtje te interesave te tyre apo greves se perfaqesuesve te opozites dhe mbeshtetesve te saj per nje te drejte te rendesishme sic eshte ajo e votes se lire, e cila eshte themeli i demokracise.

Se fundi Traktati i Lisbones ka nderfutur nje te drejte te re qe u mundeson qytetareve te shprehen mbi ceshtje europiane nepermjete peticionit te firmosur te pakten nga 1 milion qytetare te nje numri te caktuar vendesh, te cilet tashme kane mundesine ta dergojne ne komision dhe te bejne edhe propozime legjislative.

Me ne fund po shkohet drejt nje ringritjeje te te ashutquajturave te drejta kollektive dhe jo vetem ato te individeve te pervecem.

Respektimi i ketyre te drejtave eshte ne baze te procesit te integrimit europian. Te jesh europian do te thote te ndash te njejtat vlera si qytetaret europian dhe njekohesisht te gezosh disa te drejta te rendesishme. Mbi te njejtat te drejta do te nevojitej te investohet per t’iu pergjigjur nevojes per te bere funksionale demokracine ne vendin tone. Duke sintetizuar kete koncept pikerisht ne diten e Europes, keto te drejta do te na udheheqin ne perballimin e sfides se globalizimit duke prosperuar cdo dite. Te gjithe besoj e kujtojme arrogancen dhe paligjshmerine me te cilen u refuzua peticioni i qytetareve vlonjate, te cilet kerkonnin te shpreheshin me referendum ne se duhet apo jo te kryhej ndertimi i Parkut energjetik ne Vlore, e drejte kjo e njohur nga dokumenat europiane te cilave u referohemi por edhe nga vet Kushtetuta e Shqiperise. Ky gjest refuzues eshet tregues i mos europianizimin e strukturave dhe institucioneve tona si dhe mos qenderzimit te qytetarit ne proceset demokratike dhe ligjore.

Shqiperia, vend aspirant per tu integruar ne Europe eshte nje nga vendet me antike te Ballkanit, qe i ka rrenjet ne kulturen ilire. Ajo ka evoluar hape pas hapi, duke pergatitur hapjen e saj drejt modernitetit dhe parimeve te lirise dhe drejtesise. Vlerat ne te cilat bazohet shoqeria shqiptare jane frut i impenjimit te gjeneratave, te burrave dhe grave te orientimeve te ndryshme politike apo apolitike, laike apo religioze qofshin, te cilat gjejne pasqyrim ne kushtetuten e viti 1998, e cila perfaqeson ne vetvete nje perpjekje kunder totalitarizmit. Ajo eshte formuar mbi respektin e dinjitetit njerezore dhe eshte inspiruar nga parimet e lirise, barazise, te vlefeshme per kedo qe jeton ne territorin shqiptar.

Gjitheshka qe perben pasurine e ketij vendi, bukurite e tij artistike dhe natyrore, burimet ekonomike dhe kulturore, institucionet demokratike duhet te jene ne sherbim te njerezve, te burave dhe grave, te te rinjve dhe te gjeneratave te ardheshme. Trakati i Lisbones dhe Konventa europiane kontribuojne per te realizuar nje rend nderkomebtar te bazuar mbi te drejtat njerezore si dhe mbi barazine dhe solidaritetin midis popujve, perfshi edhe popullin tone. Per kete aresye ne duhet te ndertojme institucione qe te mbeshtesin realisht me te dobetit, per te garantuar zhvillimin e kapaciteti dhe aftesive te punes, morale dhe shpirterore te cdo personi. Per kete aresye ne duhet te integrohemi duke trasheguar keto vlera si dhe pasuruar edhe me vlerat europiane. Pra ne duhet te integrohemi duke ruajtur dhe pasuruar identitetin tone.

Shqiperia ka bere hapa procedurial ne drejtim te integrimit euro-atlantik, por ajo ka nevoje mbi te gjitha per hapa real. Tani eshte momenti per ti thelluar keto hapa dhe per tu bere te denje per familjen ne te cilen kerkojme te integrohemi. Ne kete rruge nuk mjafton plotesimi i nje pyetesori. Cfaredo qe te jete shkruar ne ato mijera faqe-pergjigje te pyetsorit te BE eshte e shvleftesuar pa zbatimin praktik te parimeve dhe vlerave te lartepermendura. Cdo germe te hedhur ne ato pergjigje e cvlereson ajo qe po ndodh ketu ne zemer te atdheut tone, ne bulevardin Deshmoret e Kombit, ajo qe po ndodh perpara hundes se qeverise sone pa nuhatje, pa veshe, pa sy. Cdo pergjigje shvleresohet nga indiferentizmi qeveritar ndaj zerit te qytetareve te vet, qe kerkojne te degjohen.

Sa primitive dhe jo njerezore eshte te besh indiferentin, te besh sikur ne kete vend nuk po ndodh asgje. Eshte edhe kjo nje aresye perse duhet ridizenjuar qeverisja ne kete vend, duke kryer nje reforme institucionale prej te ciles “zoterinjte e vertete” te rezultojne qytetaret dhe jo qeveritaret.

Sot po mbyllet nje epoke per ne shqiptaret duke pretenduar sigurisht qe te hapet nje epoke e re. Sot Shqiperia ime, Shqiperia jone duhet te rinisi rrugen per t’iu bashkuar Europes se enderruar, rruge te cilen e ka nisur e rinisur disa here dhe po aq here ja kane nderprere ne menyre brutale. Sot Shqiperia ime, Shqiperia jone duhet te nis fluturimin drejt endrres se vertet.

Luiza Hoxhaj

Tirane me 09.05. 2010

Publikuar ne gazeten on line cene-alb.com

Refleksione ne diten e festes se punetoreve

“Njeriu qysh nga fillimi eshte thirrur ne pune”.

Ne 1981 thuajse tridhjete vjete me pare Giovanni Paolo II, shkruante keshtu ne te famshmen “Enciklike Laborem exexsens”:

“Puna e njeriut eshte nje celes, ndoshta celesi me thelbesor, i te gjitha ceshtjeve sociale”.

Kaluan vite dhe ky percaktim u tejkalua sepse puna po behej progresivisht nje variabel gjithnje e me i margjinalizuar kundrejt proceseve sociale dhe ekonomike. Ne 2008, akoma me teper ne 2009 dhe ne 2010, eshte duke ndodhur nje rizgjim nga ky gabim, nje motiv me shume per nje reflektim te kujdeshem. Strategjia e Lisbones e rishikuar ne Mars 2010 apo edhe vet programi Europa 2020 kane ne qender te tyre problemin e punesimit krahas rritjes ekonomike. Fatkeqesisht ishte vetem kriza ekonomike me efektet e saj negative mbi punesimin ajo qe beri te mundur rizgjimin nga ky gabim perceptimi dhe jo nje reflektim i natyreshem. Fjalet e Giovani Paolo II nuk ishin frut i nje konstatimi sociologjik apo historik, por nje refleksion i nje natyre antropologjike, sipas te ciles puna eshte rrenjosur ne idenitetin e vet njeriut. Puna per njeriun nuk eshte nje vokacion i rastesishem, por perben ne vecanti mundesine e qenieve njerezore per te qene protagoniste te ndertimit te vetes dhe te botes ne te cilen jetojne. Puna eshte nje akt krijues me te cilin njeriu shpreh veten dhe manifeston lirine si dhe rolin e tij ne kete bote.

Eshte e pamundur te mendosh nje bote ku puna eshte faktor i rastesishem. Thjeshte ajo eshte nje bote qe nuk mund te ekzistoje, nje bote, e cila do te provokonte shtremberime interpretative ne te gjitha nivelet. Nuk eshte se duke eleminuar punen shoqeria behet me humane: puna nuk eleminohet ne planin real, por me zgjedhjet qe kemi si objektive apo subjektive do te kemi si efekt indirekt vetem ate te ndrydhjes se punesimit, gje qe do te thote se puna e njeriut eshte konsideruar nje varibel i pavarur pereth te cilit ekonomia duhet te vetrregullohet, pasi vetem keshtu mund te thuhet se ajo finalizohet tek personi dhe jo e kunderta. Prioriteti i aksesit per pune dhe plotesimi i kesaj mundesie per te gjithe, buron jo vetem si nje aresye antropologjike por edhe si nje aresye ekonomike. Sforco sociale dhe politike ne kete sens eshte e kerkuar per shkak te centraliteit te njeriut ne kete proces dhe avantazhet do te jene ne te gjitha nivelet.

Eshte domosdoshmeri te bejme humane punen duke mos e kthyer ate ne nje skllaveri moderne apo meshirim te pabarazise dhe skllaverise ose ne nje veprimtari kaq te rende sa per te mos dhene asgje ne perfundim, por te jete nje mundesi ku gjithekush te shpreh identitetine vet, lirine, kreativitetin dhe pjesemarrjen aktive ne ndertimin e te mirave te perbashketa ne menyre te qendrueshme.

Pra puna duhet te jete ne cdo shoqeri shprehje e idenitetit thelbesore te cdo burri dhe gruaje, nje pune e zgjedhur lirisht qe asocion ne menyre efikase punetoret burra dhe gra ne zhvillimin e komuniteit te tyre, nje liri e cila ne kete menyre u lejon punetoreve te jene te respektuar jashte cdo diskriminimi, nje pune qe mundeson kenaqjen e nevojave familjare si dhe ato te shkollimit te femijeve, pa te cilen edhe keta te fundit shtrengohen te punojne, nje pune qe u lejon punetoreve te organizohen lirisht ne struktura qe mundesojne degjimin e zerit te tyre, nje pune e cila le hapesiren e mjaftueshme per te gjetur rrenjete tyre, ne nivel personal, familjare dhe shpirteror, nje pune e cila u mundeson punetoreve nje pension te larte, per te kaluar nje pleqeri dinjotze. Mendoni per nje cast pasigurine e te ardhmes per mijera te punesuar ne te zeze.

Ka edhe nje tjeter aspekt te cilit duhet t’i kushtohet kujdes dhe rendesi, i cili eshte qe puna, si teme ne vetvete, nuk mund te eleminohet ne planin e reflektimit publik, nga debatet publike. Te mos flasesh per punen dhe punesimin do te ishte nje fatkeqesi (dhe ka qene e tille ne keto vitet e fundit), do te ishte nje syrgjynosje e ketij fakti, qe te trajtosh si private c’ka nuk eshte dhe nuk mund te jete nje fakt thjesht private, sepse puna eshte ajo nga varet shoqeria ne teresine e saj, koezioni social dhe vet demokracia.

Afazia (humbja e aftesise se te folurit, memeceria) e refleksionit publike kundrejte temes se punes eshte shume e rrezikeshme dhe djallezore.

Ajo eshte shenje e qarte e largimit nga jeta reale nga ana e atyre qe adminsitrojne axhenden e debatiti publik dhe politik. Njerezit megjithate ne te mire dhe ne te keqe, perballen ne menyre konstante me punen ose me mungesen e saj, dhe nga ketu duhet te nise cdo diskutim social dhe poltik, per te qene te besueshem dhe mbi te gjitha per te ndermarre veprime sociale dhe poltike ne favor te punes dhe punesimit.

Ne se puna mungon ne debatin publik eshte e veshtire qe te behet nje prioritet per ata, qe kane pergjegjesine politike te krijojne klimen e pershtateshme per celjen e vendeve te reja te punes sidomos ne kohe mediatike si kjo qe po jetojme.

Reflektimi publike do te kishte edhe nje funskion tjeter: ate qe te ndihmoje personat te elaborojne dhe rielaborojne vazhdimisht temen e punes dhe punesimit edhe ne terma te konteksit. Behet fjale, qe duke folur te ofrohen spunto edukuese, per te ndihmuar individet qe te perceptojne se puna e tyre vazhdimisht eshte nje komponente esensicale qe perfshin te gjithe, e cila eshte realisht pjesemarrja ne ndertimin e dickaje personale dhe te perbashket ne te njejten kohe dhe qe kjo eshte efektivisht me e veshtire referuar momentit kritike, qe nje individ e largojne nga puna, duke e leshuar ne nje boshllek total ne te cilin ndihet mungesa e mardhenieve dhe e rrjeteve sociale, te cilat mund te ndihmojne per te kaluar veshtiresite. Do te ishte shume e rendesishme qe kjo ceshtje te trajtohej duke pasur ne fokus edhe te rinjte.

E thene ndryshe dhe ne menyre me te thelluar behet fjale qe te futet ne debatin publik edhe nje reflektim ne sensin e punes njerezore: ne sensin material, sensin personal, sensin relacional. Media mund te jape nje kontribut ne kete drejtim rreth sensit domethenes te punes. Pra sfida e edukimit qe eshte duke u zhvilluar ne keto vite duhet te permbledh edhe punen.

Keto mendime me linden sot ne diten e 1Majit, ne diten e festes se punetoreve ku ndihet qarte prezenca e diskutimit dhe dilema: c’duhet bere ne kete dite: duhet festuar apo duhet protestuar?

Argumenat pro dhe kunder ne te dy rastet nuk mungojne. 1 Maji realisht eshte dita simbol e te drejtave te plota te punetoreve. Forca simbolike e festes se 1 Majit eshte e pazgjidheshme nga kuptimi i ecjes se gjate e te mundimeshme nepermjet te ciles kaluan kerkesat e drejta te punetoreve per kushte pune te respektueshem dhe dinjitoze.

Kjo ecje ne faqet e luftes, konsideruar edhe tragjedite qe e kane shoqeruar ne etapa te ndryshme, te kurajos dhe sakrificave te punetoreve qe jane protagoniste te festes se 1 majit sigurisht qe eshte deshmi domethenese. Merita me e madhe qendron ne faktin qe eshte arritur te ndertohet me nje kthjelltesi te lavderueshme, nepermjete nje aparati rigoroz dokumentar momentet me te larta te nje periudhe te gjate te realizimit te ketyre te drejtave, por edhe te konflikteve te ashpra qe kane shoqeruar dhe qe kane influencuar asetet sociale dhe institucionale.

Sot protogoniset e kesaj dite jane ne zvogelim progresiv, sepse vendet e punes pakesohet nga njera ana dhe papunesia rritet nga ana tjeter. Sa i pavlere duket ne kete rast diskutimi: te protestojme apo te festojme? Sot ka me shume nevoje per programe kombetare te ngjashme me ato qe percakton Agenda e Lisbones, ku rritja ekonomike te mos jete qellim ne vetvete, por te kete objektiv edhe rritjen e punesimit dhe per rrjedhoje edhe ate te mireqenies se familjeve shqiptare.

Luiza Hoxhaj

Tirane me 1 Maj 2010

Publikuar ne gazeten on-line cene-alb.com

Pensionet dhe perkrahja sociale tani ne zyrat e Postes Shqiptare

Interviste
Drejtoresha Luiza Hoxhaj:
Sherbimet speciale per bisnesin dhe familjaret
Pensionet e perkrahja sociale tani ne zyrat e Postes Shqiptare
Rritja e sherbimeve daj publikut dhe evcanerisht ndaj bisneseve jane sfidat e shpejta te kompanise "Posta Shqiptare sh.a". Drejtoresha e shoqerise konfirmon ne nje interviste per gazeten "Dita", se gjate ketij viti do te ofrohen permes agjensive ne te gjitha rrethet e vendit pervec shperndarjes se pensioneve

Ne shpirt ndihem qytetare Beratase

Interviste me z. Luiza Hoxhaj, ish prefekte e Qarkut te Beratit, dhene gazetarit Myslym Hotova.

"Antipatrea": Sa kohe punuat si Prefekte e Qarkut te Beratit dhe si e pritet kete emerim?
 -Ne cilesine e Prefektes se qarkut te Beratit punova 11 muaj. Eh, si e prita kete emerim? Ndihem keq kur e mendoj se e prita fare pa entuziazem. Pas nje hezitimi, pranova dhe erdha ne Berat thjeshte me ndjenjen dhe sensin e kryerjes se kesaj detyre me korrektese dhe perpikmeri dhe kaq. Ne Berat preka nje realitet tjeter, shume me te bukur nga ai, qe kisha menduar.

"Antipatrea": C'pershtypje keni nga puna ne qytetin e Beratit?

-Te mrekullueshme. Me duket se Berati u be pjese e qenesishme e imja dhe une pjese e tij. Ne shpirt ndihem qytetare Beratase. Ja edhe kjo interviste e verteton kete. Ndjej se po me nderoni shume. Une dhe Berati u ndame shume mire. Ne Berat punohet. Klima, qe me rrethonte ishte teper e ngrohte dhe mikpritese. Njerezit teper bashkepunues. Mjafton te dije ti vleresoje dhe angazhoje. Ne Berat une u ndjeva si ne shtepine time.

"Antipatrea": C'pershtypje kane lene tek ju vlerat muzeale te qytetit te Beratit?
 -Berati, realisht eshte ne teresi ansambel vlerash muzeale, arkeologjike, religjoze, kulturore, artistike dhe mjedisore. Berati te mrekullon, te mban te lidhur mbas vetes. Keto vlera te detyrojne te mos heshtesh, por te behesh nje ze ne mbrojtje te tij. Ne Berat cdo gje flet. Flasin guret, kishat, xhamite, shtepite tradicionale. Flet Ura e Gorices. Flet edhe lumi me gurgullimen e tij. Flasin lagjet muzeale. Flet Kalaja me shume se 2400 vjacare. Shkurt: ne Berat cdo gje te intrigon. Ne Berat cdo dite prek vlera te reja. Ato jane pa fund.

"Antipatrea": Me sa jemi ne dijeni ju si titullare kishit shume plane dhe vizione per rregullimin e Beratit. Me sa dime ju ishit nismetarja e ngritjes se Lobingut per mbrojtjen nderkombetare (UNESKO) te Beratit si pasuri universale?
-Duke njohur cdo dite e me teper Beratin dhe beratasit ne jeten dhe punen e perditeshme, duke njohur cdo dite e me shume vlerat, qytetarine e tyre, kapacitetet njerezore, kulturore e punedashese, diturine, une ndihesha gjithnje e me e motivuar per te bere dicka per ate qytet. Ne cilesine e perfaqesueses se qeverise ne Qarkun e Beratit ishte nje nga detyrat e mia funksionale fotografimi i situates konkrete ne qark, menaxhimi i te perditeshmes, por edhe projektimi i te ardhmes se Qarkut te Beratit ne pergjithesi dhe ne vecanti te kryeqendres se tij: Beratit, nje nga krenarite tona kombetare. Nxitja dhe angazhimi i te gjithe faktoreve per te kontribuar ne kete drejtim ishte gjithashtu nje detyre perpara meje. Ne Berat nuk eshte e veshtire te punosh. Perkundrazi, punen ta lehtesojne vete beratasit, me qytetarine dhe kulturen e tyre, me konservimin e shkelqyer, qe u kane bere ne shekuj vlerave universale. Ata kane ditur te harmonizojne vlerat, kulturat, qyteterimet. Aty bashkejetojne harmonikisht koherat, vlerat muzeale, arkeologjike, historike, natyrore. Gjitheshka e kane realizuar vete beratasit ne kohera. Keshtu, qe eshte teper e thjeshte. Mjafton pak deshire dhe vullnet per te kontribuar, pertej te perditeshmes per te vene ne dukje keto vlera, per te bashkerenduar kontributet e qytetarise beratase, aktoreve publik dhe privat, institucioneve, diplomacise, botes akademike, ku Berati ka nje perfaqesim mjaft dinjitoz, shoqerise civile, te gjithe atyre qe e duan Beratin dhe mund te bejne dicka per te, per te shkundur pluhurin e kohes, per te prezantuar imazhin real te tij. Kjo pune patjeter, qe duhej filluar nga korrigjimi i gabimeve, qe ishin bere ne kete qytet, deformimeve te kioskave apo nderhyrjeve jashte kritereve ne zonen muzeale. Mjafton te ekzistoje sensi i drejtesise dhe gjitheshka eshte e mundur. Eleminimi i rrezikut, qe perbente shkembi per lagjen Mangalem ishte gjithashtu nje angazhim. Po keshtu sistemimi i kaskades se lumit Osum, i cili ishte nje projekt, qe fatkeqesisht mbeti ne fillesat e tij. Perpjekje u bene per restaurimin e Ures se Gorices. Futja e nje fryme, vizioni dhe mentaliteti bashkekohore ne menyren e te punuarti dhe te drejtuarit ishin shume te rendesishme per mua. Aktivitete dhe organizime te tilla si Panairi i Agrobisnesit, Konkursi i Veres, me qellimin, qe ato te ktheheshin ne nje tradite dhe te prezantonin nje model, qe duhej vazhduar ne te ardhmen ishin gjithashtu angazhime personale. Nje ndermarje e imja ishte gjtihashtu studimi i nivelit real te varferise ne qarkun e Beratit, por per shkak te kohes, se paket ne dispozicion, u realizua vetem faza e pare e ketij projekti. Realiteti ne ate Qark eshte shume larg shifrave zyrtare te varferise. Rritja gjithashtu e prezences se autoriteteve te larta shteterore dhe qeverise ishte nje tjeter synim, qe po realizohej hap pas hapi. Harresa ndihej ne kete qyete. Ndihma konkrete per te krijuar lehtesite e nevojeshme per bisnesin, duke filluar nga me e thjeshta furnizimi me energji elektrike, gjithashtu ishte nje proces. Pas kesaj fillonte puna me e veshtire: duhej te prezantonim te gjithe se bashku kete realitet perballe autoriteteve, perballe vendimarresve vendore, kombetare, diplomacise apo edhe organizmave nderkombetare, per te orientuar vendimarrjen e tyre ne drejtimin e duhur, me qellim : zhvillimin, begatimin dhe te ardhmen e ketij qyteti. Nje perpjekje e tille modeste ishte edhe inisiativa per te ndertuar lobingun, qe do te shkundete pluhurin e kohes dhe harreses nga dosja e aderimit te qytetit te Beratit ne zonat e mbrojtura te Trashegimise boterore si nje pasuri universale e njerezimit.

"Antipatrea": Aju shqeteson fakti se ky lobing nuk realizoi asgje ne praktike, dhe akoma me keq vlerat muzeale po degradojne?
-Patjeter, shume, por une nuk mund te them se nuk realizoi asgje sepse ai Lobing realizoi disa objektiva:

         Se pari: Realizoi dhe rriti ndergjegjesimin e njerezve per tu angazhuar ne nje drejtim te tille
         Se dyti: U derguan letrat per senesibilizim dhe kerkim mbeshtetjeje, ambasadorit tone prane UNESCOS, si dhe disa perfaqesive te rendesishme diplomatike.

        Se treti: Aty, me shume kompetence u hodhen piketat per te ardhmen. Akademiket e nderuar beratas si Prof. Kristaq Prifti, Prof. Pandeli Cina, Prof. Kristaq Filipi, Prof. Hysen Kordha etj, perfaqesues te shoqerise civile, autoritetet vendore me shume seriozitet u angazhuan ne kete proces. U perpilua kerkesa ndaj qeverise, duke i kerkuar asaj si autoriteti i pershtateshem,  t'i kerkonte  Organizates prestigjioze UNESKO rifutjen ne proces te dosjes se Beratit.

Paralelisht perfaqesuesit e Institutit te Monumenteve te Kultures, pjesemarres ne takim u angazhuan per te plotesuar dosjen teknike me qellim, qe te fitohej koha e humbur. Njekohesisht u aplikua edhe nje projekt per tu angazhuar ne perpilimin e kesaj dosjeje ne perputhje me kerkesat e reja te Formatit te UNESKO-s, kerkesa te cilat kishin evoluar. E kam studjuar edhe vet kete dosje 12 vjecare, me shume vlere por e paplote per shkak se koha ka bere te sajen, ka fluturuar, ndersa dosja eshte pluhurosur dhe harruar. Moment tjeter i rendesishem eshte hartimi i Rregullores se Ruajtjes dhe Administrimit te Qytetit Muzeal te Beratit dhe dergimi i saj per miratim ne Ministrine e Kultures Rinise dhe Sporteve. Kjo rregullore synonte rritjen e vemendjes, kujdesit dhe pergjegjesise se autoriteteve lokale. Eshte e qarte se kjo eshte nje rruge e gjate. Per kete aresye duhet te ndryshohet gjendja me projektet lokale apo nderkombetare per te mbajtur nderkohe keto vlera, qe Berati i ka. Ne kete moment kjo detyre (mirembajtja e shtepive muzeale) eshte pertej kapacitetit te qytetarit te thjeshte beratas. Disa nderhyrje jane emrgjente. Jemi ende ne kohe se neser mund te jete vone.

"Antipatrea": A eshte normale, qe prefekti i sotem Z. Thanas Broka nuk e ka mbledhur akoma kete lobing?
-Kete pergjigje nuk duhet t'a jap une. Ky eshte nje nga amanetet e mia per te gjate dorezimit te detyres. Por per hire te te vertetes duhet thene se ky angazhim nuk eshte detyrues: eshte thjeshte vullnet dhe vizion. Natyrisht autoriteti i Prefektit eshte i dobishem dhe angazhimi i tij besoj se nuk do te mungoje.
Per kohen qe punova e falenderoj stafin e mrekullueshem te prefektit te qarkut si dhe te gjithe ata qe morren pjese ne takimin e pare. Do ta ribejme takimin e dyte ne Tirane apo Berat. Per kete kane filluar parapergatitjet dhe angazhimi nuk mungon. Por cdo gje do kohen e vet.

"Antipatrea": Si ish Prefekte e Beratit, si anetare e shoqates kulturore "Antipatrea" (SHAKA) dhe si anetare e keshillit botues te gazetes "Antipatrea" c'mesazhe u jepni qytetareve berats dhe drejtuesve te tij?

-Dhjete muaj e gjysem eshte shume pak per te bere ate qe duhet per qytetin e Beratit. Une bera sa munda. Ishte kohe e paket per te bere shume, por e mjaftueshme per te projektuar. Cdo investim i asaj periudhe duhet vazhduar, te metat duhen korrigjuar. Une do te thosha se kushdo, qe vjen ne Berat merr shume prej tij, prandaj duhet te jape pak nga vetja per te. Kjo duhet ber cdo dite kudo, qe te jesh. Une duke u ndjere shume e nderuar per te tre cilesite, qe ju permendet, ndihem beratase dhe per kete do te perpiqem, qe t'a bej mire pjesen time. Qytetareve beratas do t'u thosha se ata duhet te ndihen krenare, qe jane beratas. Autoriteteve lokale dhe aktoreve te tjere do tu thosha se eshte nder dhe detyrim te mendosh dhe te punosh me perkushtim, ndershmeri, vizion dhe profesionalizem per Beratin.

"Antipatrea": Faleminderit

Intervistoi/ M.HOTOVA. Nentor 2004

Botuar ne faqen 1 dhe 4 te gazetes Antipatrea

Nje sfide per territorin e Vlores:“Nje peisazh i te gjitheve, nje peisazh per te gjithe”

 Preferova te perdor si titull ne kete shkrim nje shprehje te shkeputur nga Konventa europiane e Peisazhit, ne dhjete vjetorin e miratimit te saj( Firenze 20 tetor 2000) nga Keshilli i Europes.

Gjithnje e me shume shtrohet domosdoshmeria e te aresyetuarit mbi ceshtjet ambjentale dhe perspektiven e zhvillimit te qendrueshem, duke evituar ndarjet, perkundrazi duke ndertuar lidhje dhe duke eksploruar maredhenie midis aspekteve te natyrave te ndryshme, nga ato qartesisht ambjentale tek ato me shume te lidhura me dimensionin social dhe kulturor.

Ne kete kontekst peisazhi mund te luaj nje rol te rendesishem, duke tejkaluar reduktimin e peisazhit thjesht ne nje “kartoline” dhe duke rikuperuar domethenien e saj fillestare ne “kuadrin e sintezes” ose akoma me mire ne se e konsiderojme si nje manifestim te misherimit ne nje territor te caktuar te raportit midis njeriut dhe ambjentit.

Rrethi i Vlores nga ky kendveshtrim eshte vertete mjaft i pasur, per variacionin e madh ambjental qe e karakterizon dhe per menyrat e ndryshme ne te cilat ne rrjedhen e historise kulturat e ndryshme kane lene gjurmet e tyre ( duke filluar nga qyteterimi romak).

Por peisazhi tenton te shkoj pertej konceptit te sintezes dhe megjithate ne gjendje te permbaj ne vetvete si “realitetin” ashtu dhe “imazhin e realitetit, duke ju referuar si nje dimensioni material ashtu edhe atij jo material. Vlen te thuhet se peisazhi eshte: teresia e domethenieve dhe vlerave qe te pervecmit apo/dhe komuniteti i atribuon kontekstit te vet te jetes( vlera kulturore dhe ambjentale, treguesit estetik, lidhjet shpirterore, referimi i ideniteteve etj).

Duke konsideruar peisazhin do te thote qe te llogaritesh jo vetem te dhenat si me thene neutro, “objektive”,por edhe te gjitha pasurite qe lindin nga atribuimi i vleres subjektive, nepermjet kendeveshtrimeve te ndryshme. Ne fakt edhe keto atribuime vlerash dhe cilesish nga ana e popullsive, te prodhuara nga dinamika dhe proceset e ndryshme jane ne gjendje te modifikojne assetet ambjentale dhe territoriale: veprimet qe transformojne peisazhin, fillojne nga veprimet me te vogla personale deri tek ato me te gjera, rezultat i zgjedhjeve te planifikuara,

Ndryshimet e peisazhit te kryera ne dhjete vjecaret e fundit( ne Vlore ndoshta me shume se kudo) jane shpesh ndryshime qe manifestojne nje shterje te kapacitetit per te atribuar vlera mbrojtese ambjentale dhe kulturore ne territorin tone. Ne keto 20 vjete bilanci i planifikimit peisazhistik eshte deziluzionues. Biodiversiteti ne kete zone si kudo ka pesuar nje reduktim drastik. Nga ky proces zonat fushore dhe pyjet kane qene me te goditurat. Pervec kodrave te zhveshura shembullin me te mire e kemi ne krah te qytetit me pyllin e Sodes. Gjate kesaj periudhe kane humbur nen efektin e asfaltit dhe betonit territore te pasura me biodiversitet .

Betejes se qytetareve vlonjate dhe perfaqesuesve te shoqerise civile per mbrojtjen e gjirit te Vlores personalisht do ti shtoja edhe dimensionin peisazhistik.

Hapja e debatit mbi konservimin dhe administrimin e peisazhit duhet te lancoj nje stine te re ne planifikimin dhe programimin terriotrial, ne gjendje te siguroj mbrojtjen dhe vleresimin e qendrueshem te territorit. Peisazhi eshte sot aktualitet i madh ne debatet per politikat per territorin, duke pasur nje vlere te pazvendesueshme per te.

Ky rol eshte sanksionuar ne Konventen eruopiane te Peisazhit, dokument normativ i promovuar nga Keshilli i Europes dhe i ratifikuar nga 30 vend europiane, dokument themelor dhe inovativ si dhe pike referimi per politikat e peisazhit ne gjithe kontinentitn, pra edhe ne Shqiperine tone, pavaresisht mosratifikimit.

Teksti i ketij dokumenti, detyrues po aq sa edhe nje ligj, prezanton nje sere implikimesh te rendesishme te cilat kane ushqyer ne keto vite ne nivel europian nje debat te zjarrte, si ne nivel shkencor ashtu edhe ne eksperienzat aplikative( debat ky ende i panjdeshem tek ne).

Konventa hapet me nje preambule te gjate, ne te cilen ceshtja e peisazhit eshte e perfshire ne ate te zhvillimit te qendrueshem, duke afirmuar vleren e peisazhit si patrimon natyror dhe kulturor te Europes si dhe rendesine e saj si element i cilesise se jetes se popullisve respektive. Peisazhi eshte ne kete menyre i njohur si vend i te drejtave por edhe i pergjegjesive.

Artikulimi i nje perkufizimi preciz te “peisazhit” si “nje pjese e caktuar territori, ashtu sic eshte perceptuar nga popullsia, karakter i cili derivon nga veprimet e faktoreve natyror dhe/ose njerezor si dhe nga ndergjegjesimi i tyre,(art 1,a)

Peisazhi qe do te thote teresia e natyres dhe kultures, eshte ndertuar dhe transformuar nga faktore te shumefishte e mbi te gjitha eshte produkt i perceptimit dh prezantimit te popullsise. Kjo perfshirje ‘strukturore e popullsive behet keshtu nje element formues i gjithe konventes.

Ne vecanti objektivat e cilesise se peisazhistikes-perkufizimi i te cilit eshte nje moment kyc, i politikave per peisazhin ( per te gjitha peisazhet edhe ato te privuara nga vlera esenciale apo te degraduara), te cilat duhet tu pergjigjen aspiratave te popullsise per sa i takon karakteristikave peisazhistike te ambjentit ku jetojne ( art.1.c).

Ne konevente vecohet domosdoshmeria e stabilizimit te procedurave te pjesemarrjes se publikut (art.5.c) dhe te konsiderimit te vlerave te vecanta te atribuara nga subjektet dhe nga popullsia e interesuar (art.6.c). Per kete aresye masat e para qe duhen implementuar nga vendet firmetare jane sensibilizimi, edukimi dhe formimi jo vetem i specialisteve dhe teknikeve, por edhe i publikut te gjere.

Konventa europiane e peisazhit thote keshtu qe peisazhi eshte nje e mire e perbashket e te gjitheve dhe per te gjithe, me nje vemendje mjaft domethenese kundrejt demokratizimit te saj dhe nje largim nga nje perafrim elitar.

Ne kete optike behet interesante te okupohesh ne proceset e transformimit te peisazhit( jo vetem transofrmime qe jane realizuar ne te kaluaren, por edhe ato qe jemi duke i shtuar artificilaisht sot, qe nga njera ane jane rezultat i nje dialektike te vazhdueshme ne raportin midis njeriut dhe natyres, nga ana tjeter eshte e domosdoshme qe te shtojme ne respekt te atij qe i eshte besuar kujdesi mireperdorimin e tij, “ne disa raset- thuhet ne konvente, behet fjale te kesh vecanerisht kujdes dhe te reagosh nepermjet metodave te shpetimit; ne te tjera te individualizohen modalitetet me te mira per nje transformim te ekulibruar, i cili respekton vlerat ekzistuese; ne te tjera akoma do te jete e nevojeshme te kesh kurajon edhe te projektosh peisazhe te reja per te rikuperuar vendet e degraduara.

Ndarja se bashku e vlerave te zgjedhura duket sot nje sfide themelore me rendesi themelore, pa te cilen cdo politke territoriale rrezikon te humbas efektivitetin, bashkendarje qe duhet te niset nga vemendja ndaj aspiratave te mbare popullises( ashtu sic e nenkupton konventa europiane) e ne respekt te roleve te ndryshme dhe te pergjegjesive te ndryshme te politkaneve, te thirrur per te vendosur mbi rregullat e lojes, te eksperteve dhe teknikeve roli i te cileve eshte themelor ne njohjen e vlerave te kategotive te ndryshme te mbartesve te interesave deri sa te kene ze te gjithe te interesuarit dhe jo vetem ata qe bertasin me shume, por mbare popullsia e cila cdo dite nderton dhe e shikon peisazhin si nje ambjent per te jetuar, i cili e lejon te “ndihet si ne shtepi”.

Sfida e pjesemarrjes eshte nderkaq e hapur se bashku me sensibilizimin dhe rritjen e ndergjegjesimit se peisazhi eshte nje e mire e perbashket.

Konventa europiane e Peisazhit eshte nje ndryshim konkret i ideve dhe normave.Ajo mund te perfaqesoje nje instrument te rendesishem te kualifikimit turistik per nje zhvillim te qendrueshem te territorit. Bota e turizmit, ne fakt ka filluar te bej llogarite me domosdoshmerine per te rikuperuar vazhdimisht oferten e vet turistikee, si ne terma te quendrueshmerise ashtu dhe ne terma te pergjegjshmerise sociale, per nje perafrim te integruar ne gjendje te forcoje sinergjikisht veprimet e ndryshme.

Sot kerkohet nje menyre e zgjeruar e konceptit te zhvillimit duke dashur te jete ne gjendje te vleresoj e bej transparent prurjet e veta edhe per nje lokalitet tipikisht turistik, sic eshte Vlora. A mund ta perceptoj popullsia vlonjate dhe publiku i gjere mbretereshen e turizmit me nje kurore shtyllash te ftohta metalike rrethe e qark?

Ky shkrim propozon nje tjeter kulture ne trajtimin e temes dhe vleresimit ambjental te territorit dhe mbikqyrjes se peisazhit. Shkaterimi i ambjentit perfaqeson kercenimin me te rende per gjirin e Vlores.

Cdo qytetar duhet te ndihet pergjegjes, ne nivel individual, kollektiv apo institucional. Konventa Europiane e Peisazhit e con popullsine ne qender te procesit te konservimit dhe administrimit te peisazhit, duke vendosur nje lidhje te ngushte midis konservimit te peisazhit dhe ndergjegjes se publikut per lidhjen e pandashme midis mireqenies se eco-sistemit dhe mireqenies se njeriut. Aktualisht nuk kemi nje matje te ndergjegjes se vlonjateve per krizen aktuale te biodiversitetit.

Hapja e debatit mbi konservimin dhe administrimin e peisazhit duhet te lancoj nje stine te re ne planifikimin e territorit, ne gjendje te siguroj mbrojtjen dhe vleresimin e qendrueshmerise se territorit si dhe nje rivleresim te projekteve aktuale. Hapja e ketij debati duhet te jete nderkohe nxites per ratifikimin e kesaj konvente, duke fuqizuar keshtu rolin e publikut dhe pergjegjshmerine e intstitucioneve lokale e qendrore ndaj ceshjteve te peisazhistikes, te cilat edhe keshtu jane te kushtezuar qe ne vendimarrjet e tyre me ndikim ne ambjente te konsiderojne nenet 56 dhe 59 te Kushtetutes se Republikes se Shqiperise ne te cilat percaktohet qarte e drejta per tu informuar mbi gjendjen e mjedisit dhe mbrojtjen e tij (art 56) si dhe detyrimi i shtetit per te siguruar nje mjedis te shendetshem dhe ekologjikisht te pershtatshem per brezat e tanishem dhe te ardheshem. Pershirja e aktoreve social dhe ekonomik qe verpojne ne territor me procsin e planifikimit dhe definimit te planeve te veprimit i ben planet e mbrojtjes se peisazhit dhe biodiversitetit efikas dhe mundeson konkretizimin operativ te tyre ne shkalle lokale, ne nje kontekst me te gjere ate te qendrueshmerise se zgjidhjeve te ofruara, jo te gjnedemi si ne rastin e TEC te Vlores, vleresimi i difekteve te te cilit deh impakti negativ ndaj ambjentiti, u be nje vit mbasi punimet e tij kishin perfunduar. Nepermjete aplikimit te Konventes europiane te Peisazhit, e detyrueshme per tu konsideruar prej nesh ne kuadrin e procesit te integrimit europian, duhet kryer rivleresimi i projekteve me impakt ne tregun turistik lokal dhe kombetar, i cili eshte destinacioni kryesor ne te cilin ka investuar popullsia e Vlores dhe komunave perreth saj

Ky shkrim eshte nje ftese per reflektim, ballafaqim, diskutim te veprimeve, te ndermarra nga te gjithe aktoret qe duhet te jene se bashku protagoniste ne vitet ne vazhdim ne administrimin e peisazhit, ne qendrueshmerine e nderhyrjeve mbi territor dhe ne konservimin e biodiversitetit me qellim qe te mundemi edhe ne te ardhmen ta quajme gjirin e Vlores “Vend i bukur”.

Luiza Hoxhaj

Tirane me 20.04.2010

Ky shkrim eshte botuar ne gazeten Tirana observer te dates 24.04.2010 ne rubriken Opinion , fq 9

Mbi zhvillimin lokal

Koha rrjedh me shpejtesi. Ndersa ende nuk kemi zgjidhur problemin e njohjes se zgjedhjeve te pergjitheshme zgjedhjet per pushtetin vendor po trokasin. Jo vetem qe ne horizont nuk po duket asnje hije e perpjekjeve per te finalizuar reformen e shume perfolur apo shumepritur administrative, por as konceptimi i poltikave te zhvillimit lokal nuk duket te kete ngjyrimet e nje politkeberjeje bashkekohore.

Tema e zhvillimit lokal dhe politikave respektive eshte gjithnje dhe me prezente ne refleksionet mbi proceset e globalizimit dhe europianizimit.

Keto dy makro-procese jo vetem kane sjelle nje seri sfidash per nivelet institucionale lokale, por kane vendosur ne pah edhe potencialin ekonomik, social dhe kulturor te sistemeve lokale per te qene rilevante per stabilitetin dhe qendrueshmrine e zhvillimit ne kontekstin global.

Se fundmi eshte evidentuar ne fakt rimarrja e rendesise se dimensionit lokal si ne fushen e politik-berjes europiane ashtu dhe ne ate te cdo shteti anetar, apo aspirant per anetaresim.

Ne terma organizativ perfshirja ne rritje e aktoreve lokale eshte bere nje domosdoshmeri per ta bere me trasparent procesin vendimarres dhe shtuar efektshmerine e instituzioneve, ndersa nga pikeveshtrimi i politikave te variablit lokale ka patur si qellim te rrise efikasitetin dhe eficencen e nderhyrjeve publike.

Persa i perkete ketij aspekti te fundit, pjesemmarrja lokale ka qene thellesisht e instrumentalizuar per te arritur nje nga objektivat strategjik te Unionit europian, pohim ky i zhvillimit te ekuilibruar dhe te kohezionit ekonomik dhe social.

Eksperienca pozitive e perdorimit te modelit pjesemarres te poltikberesve qe parashikojne perfshirjen e aktoreve publike dhe privat aktive ne nivelin lokal (Programi leader, Interreg,Equal,Urban ...) eshte perhapur edhe ne fusha te tjera te vendimarrjes.

Paternariati lokal perfaqeson sot nje parim kardinal ne implementimin e nje sere politikash kyce te UE, te cilat jane: Inovacioni, ambjenti, kerkim shkencor, edukimi dhe formimi profesional, trasporti dhe energjia.

Gjithesesi roli themelor i aktoreve rajonal dhe lokale ka qene lancimi i strategjise europiane per konkurrueshmerine, punesimin dhe zhvillimin e qendrueshem.

Dinamikat e cituara me siper jane bere objekt i kerkimit ne fusha te disiplinave te ndrysheme.

Analiza te pafundme kane marre ne analize si vet konceptin e zhvillimit lokale, si per temat relative te zhvillimit e territorit si dhe pluralitetin te modeleve lokale te zhvillimit duke ju referuar perafrimit analitik, duke propozuar celesa te ndryshem interpretative te fenomeneve ne diskutim.

Midis pyetjeve te cilave duhet tu japim nje pergjigje perpara zgjedhjeve lokal e, por edhe ne vijim jane sa vijon:

• Si mund tu pergjigjen ne nivel lokal sfidave konkurruese qe shtrohen perpara sistemeve lokale nga globalizimi i ekonomise?.

• Cilat mund te jene sot , sipas ketij skenari politikat per promovimin e zhvillimit lokale?

• Si mund te ekuilibrojme objektivat e rritjes me ato te qendrueshmerise?

• Cilat modele organizativ garantojne efikasitet me te madh te politikave?

• Cilat metodologji mund te perdoren per vleresimin e impaktit per zhvillim?

Kjo liste, natyrisht jo e ezauruar nxjerr ne pah se sa e pasur eshte agenda e kerkimit mbi temen e zhvillimit lokal dhe per sa eshte e domosdoshme vizioni transversal i fenomeneve ne diskutim.

Kjoliste nxjerr gjithashtu ne paj se sa pak kemi bere dhe bejme ne ne kete drejtim.

Nje hap i pare ne kete drejtim mund te ishte perafrimi nderdisiplinor “ne rrjete”, qe vendos e llogarit disa eksperienca konkrete te politik-berjes dhe te operatoreve te zhvillimit lokal.