Search This Blog

Showing posts with label #BesaShqiptare. Show all posts
Showing posts with label #BesaShqiptare. Show all posts

Sunday, November 15, 2026

Kur “Besa” kthehet në klishe: Si naiviteti ynë po dëmton edhe historinë, edhe marrëdhëniet me miqtë

Në vitet e fundit, sa herë që Shqipëria bëhet pjesë e lajmeve ndërkombëtare për investime, zhvillime turistike apo nisma komunitare të huaja, në diskursin publik rishfaqet pothuajse automatikisht e njëjta formulë, ajo e Besës dhe e thënies së lashtë se «Shtëpia e shqiptarit është e Zotit dhe e mikut».

Rasti më i fundit që ngjalli jo pak polemika ishte njoftimi për hapjen e një qendre të përhershme të lëvizjes Chabad-Lubavitch në vendin tonë. Në artikullin që shoqëroi këtë lajm, hapja e një qendre për vizitorët dhe komunitetin hebre u lidh drejtpërdrejt me kodin e Besës dhe me shpëtimin e hebrenjve gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke krijuar një paralelë të sforcuar mes sakrificës historike në kushte lufte dhe nevojave krejt normale të turizmit dhe bashkëjetesës moderne.

«Shtëpia e shqiptarit është e Zotit dhe e mikut». Kur i hapte derën mikut, i zoti i shtëpisë i bënte vend në sofër, e merrte në mbrojtje dhe kujdesej që, sa të rrinte nën çatinë e tij, të ndihej si njeri i shtëpisë. Edhe largimi kishte zakonin e vet. Sipas Kanunit të mbledhur në Pukë, i zoti i shtëpisë e përcillte mikun deri në fund të oborrit. Gjatë gjithë kësaj kohe mikpritësi ishte dhe mbetej i zoti i shtëpisë. Pikërisht nga ky rol buronte detyrimi për ta pritur mikun, për ta mbrojtur dhe për ta përcjellë me nderim. Kanuni i Lekë Dukagjinit, varianti i Pukës, neni 140

Kurse Chabad po hap një qendër për të pritur njerëzit e komunitetit të vet fetar, ata që jetojnë në Shqipëri dhe ata që vijnë si vizitorë. Megjithatë, në fund të njoftimit, autori shkruan se miku do të jetë «përsëri» i shenjtë. Pikërisht te kjo fjalë çalon paralelja. Hapja e një qendre për komunitetin tënd paraqitet si vazhdim i gjestit të familjeve shqiptare që hapën shtëpitë për njerëz të përndjekur. Besa shërben këtu si një vello. Ajo i jep nismës së sotme peshën morale të një historie që lindi nga një marrëdhënie tjetër mes të zotit të shtëpisë dhe mikut. Njoftimi i Chabad-Lubavitch

Përtej polemikave të momentit, ky rast nxjerr në pah një problem më të thellë që na takon ta shqyrtojmë edhe te vetja: mënyrën naive dhe sipërfaqësore se si ne shqiptarët e artikulojmë veten dhe virtytin e Besës.

Hiperbolizimi i një kodi historik

Këtë mënyrë të të treguarit e kemi përhapur edhe ne vetë, nga fjalimet politike deri te prezantimet turistike. Kur Besa paraqitet vazhdimisht si shpjegimi i gatshëm i mikpritjes shqiptare, formula bëhet e lehtë për t’u rimarrë edhe nga gazetarë apo organizata të huaja. Njoftimi i Chabad-it është një rast i kësaj praktike më të gjerë.

Duke dashur të shesim një imazh ekzotik dhe fisnik, ne kemi hiperbolizuar një element historik deri në atë pikë sa ai ka humbur kuptimin e tij real. Kanuni i Lekë Dukagjinit ka shërbyer për shekuj në krahina të veriut si një mekanizëm rregulli në mungesë të shtetit. Sot, mikpritja vazhdon të ketë vend në jetën tonë si sjellje njerëzore dhe qytetare. Bashkëjetesa dhe të drejtat në Shqipëri rregullohen nga Kushtetuta dhe ligji.

Kur retorika e tepruar prodhon efektin e kundërt

Kur një vlerë me peshë historike përdoret pa kriter si «melmesë» për çdo nismë të re apo marrëveshje pragmatike, ajo kthehet në një slogan bosh. Një formulë që synon të shprehë afërsi mund të ushqejë mosbesim ndaj një komuniteti dhe të rëndojë klimën e marrëdhënieve.

Në komentet poshtë njoftimit që Chabad-Lubavitch publikoi në faqen e vet në Facebook për hapjen e një qendre të përhershme në Shqipëri, disa komentues iu përgjigjën drejtpërdrejt përmendjes së Besës, disa iu përgjigjën drejtpërdrejt përmendjes së Besës. Njëri kujtoi rrethanat e strehimit të hebrenjve gjatë luftës me fjalët «ju ishit ne kohera te veshtira, ju ndihmuam». Një tjetër e lexoi përmendjen e kostos së Besës përmes konfliktit në Palestinë dhe pyeti «Cila do jetë kostoja që mendoni ju? Si ajo e Palestinës? Apo më keq?». Në të njëjtin diskutim pati edhe urime dhe mesazhe mirëseardhjeje.

Në disa komente, figura e mikut dhe e të zotit të shtëpisë u përdor për ta paraqitur hapjen e qendrës si kërcënim. Disa komentues shkuan deri te pretendimet e pambështetura për marrjen e territorit, ndërsa të tjerë përdorën fyerje antisemite dhe kërcënime. Përgjegjësia për atë gjuhë u takon atyre që e përdorën. Ndërkohë që përgjegjësia e komunikimit publik është të shpjegojë qartë çfarë qendre po hapet, kujt i shërben dhe çfarë veprimtarish do të zhvillojë.

Kur këto pyetje mbeten në hije, një zhvillim krejt normal, si hapja e një qendre komunitare në një vend të lirë, mund të ngarkohet me tensione. Debati mund të zhvendoset nga vetë nisma te dyshimet për qëllimet e saj, duke nxitur paragjykime dhe gjykime të nxituara ndaj miqve dhe partnerëve.

Nevoja për një artikulim të pjekur

Në postimin e saj për hapjen e qendrës, gazetarja Ermelinda Hoxhaj ngre disa pyetje konkrete. Ku do të vendoset qendra? Çfarë statusi juridik do të ketë? Si do të financohet? A ka pasur ndonjë marrëveshje ose mbështetje nga institucionet shqiptare? Organizata mund të shpjegojë çfarë veprimtarish parashikon dhe kujt do t’i shërbejë qendra. Nëse institucionet publike kanë marrë ndonjë angazhim, u takon atyre të bëjnë të ditur përmbajtjen dhe arsyet e tij. Siç thekson edhe gazetarja, liria fetare është një e drejtë themelore.

Miqësia e shqiptarëve me popullin hebre është një fakt historik i ndritur, i dëshmuar në momentet më të errëta të njerëzimit, dhe nuk ka nevojë për zbukurime artificiale për t’u mbajtur gjallë. Ajo qëndron mbi themele të vërteta solidariteti njerëzor. Sot kemi nevojë për më pak folklorizëm politik dhe më shumë seriozitet në vetëprezantim.

Respekti i ndërsjellë me çdo komb apo komunitet që vjen në Shqipëri ndërtohet më shëndetshëm kur flasim qartë për atë që bëjmë sot si një shtet mikpritës, i hapur dhe ligjor. Kujtesën e Besës e nderojmë kur tregojmë se çfarë morën përsipër familjet shqiptare që hapën dyert në kohë lufte. Qendrën e sotme e shpjegojmë duke treguar çfarë do të bëjë dhe kujt do t’i shërbejë.