Çfarë ndodh kur nuk i kushtojmë vëmendje natyrës?

Ngjarjet natyrore të ditëve të fundit në vendin tonë — përmbytjet, rrëshqitjet e dherave dhe dëmtimi i rëndë i infrastrukturës rrugore, përfshirë edhe rrugë të sapondërtuara — na detyrojnë të ngremë një pyetje thelbësore:

Çfarë ndodh kur nuk i kushtojmë vëmendje natyrës?

Kjo pyetje nuk është më teorike apo retorike. Ajo ka marrë formë konkrete, të dukshme në realitetin tonë të përditshëm, me pasoja të kushtueshme.

Kur nuk e trajtojmë natyrën si një partner të zhvillimit, pasojat shfaqen zinxhir:

Së pari, natyra na “kthen faturën”.

Përmbytjet, rrëshqitjet e dherave dhe shembja e infrastrukturës tregojnë se injorimi i karakteristikave gjeologjike, hidrologjike dhe klimatike nuk është thjesht një gabim teknik, por një rrezik sistemik.

Së dyti, zhvillimi bëhet i brishtë dhe i shkurtër.

Investimet pa respekt për peizazhin, relievin dhe ciklet natyrore krijojnë një iluzion progresi. Rrugë që dëmtohen pas pak muajsh, ndërtime të rrezikuara nga reshjet intensive, dhe zona të pabanueshme tregojnë se zhvillimi pa natyrën është zhvillim kundër vetes.

Së treti, rritet kostoja  – ekonomike, sociale dhe njerëzore.

Riparimet e vazhdueshme, emergjencat e përsëritura, zhvendosja e komuniteteve dhe humbja e sigurisë rëndojnë buxhetet publike dhe minojnë besimin qytetar. Më e rënda: humbet koha, humbet siguria, dhe në raste ekstreme, humben jetë njerëzish.

Në shumë raste, këto ngjarje nuk janë thjesht “fatkeqësi natyrore”. Ato pasqyrojnë vendime të grumbulluara në kohë: ndërtime pa respektuar relievin, devijim i rrjedhave natyrore të ujit, injorim i paralajmërimeve gjeologjike dhe prioritizim i shpejtësisë mbi qëndrueshmërinë. Por kujdes: uji gjen gjithmonë rrugën e vet, dhe toka reagon kur ngarkohet përtej kapaciteteve të saj.

Në thelb: zhvillimi pa natyrën është zhvillim kundër vetes. Kur nuk e menaxhojmë territorin me mençuri, territori fillon të na menaxhojë ne — përmes krizave të vazhdueshme.

Ky realitet kërkon një ndryshim rrënjësor. Këto ngjarje duhet të shërbejnë si një thirrje për reflektim dhe ndryshim qasjeje:

• nga reagimi → në parandalim;
• nga “ndërto shpejt” → në “ndërto në harmoni”;
• nga zgjidhje të izoluara inxhinierike → në zgjidhje të bazuara në natyrë;
• nga mendimi afatshkurtër → në qëndrueshmëri territoriale afatgjatë.

Jemi shumë vonë për të ndryshuar kursin e sjelljes qytetare dhe qeverisese, në sektorin e ndërtimit dhe menaxhimit të fenomeneve natyrore,  pa pasoja, por nuk jemi shumë vonë për të vepruar.

Veprimi duhet të nisë sot, sepse nesër do të jetë edhe më vonë.

Sepse natyra nuk negocion. Ajo përgjigjet — gjithmonë proporcionalisht me nivelin e vëmendjes që i kushtojmë. Krizat nuk presin. Ato reagojnë drejtpërdrejt ndaj mënyrës si ne trajtojmë tokën, ujin dhe ekosistemet.

Vonesa nuk është më neutrale. Ajo është zgjedhje.

— Luiza Hoxhaj

---