Nga emergjenca tek parapërgatitja: Nevoja për sigurimin e detyrueshëm ndaj katastrofave natyrore në Shqipëri

Nga Luiza Hoxhaj

Ish-Kryetare e Autoritetit Mbikëqyrës të Sigurimeve të Shqipërisë, Eksperte në Zhvillimin Rajonal dhe Menaxhimin e Riskut

Hyrje

Në një kohë kur ndryshimet klimatike dhe rreziqet natyrore janë intensifikuar, Shqipëria përballet me një nevojë urgjente për të kaluar nga një qasje reaktive drejt një modeli të parapërgatitjes dhe menaxhimit proaktiv të riskut. Pas tërmetit shkatërrues të nëntorit 2019, me 51 viktima dhe mbi 11 mijë banesa të dëmtuara, u bë i qartë vakumi i madh në mbrojtjen sociale dhe financiare të qytetarëve. Një nga përgjigjet më të qëndrueshme në këtë drejtim është sigurimi i detyrueshëm ndaj katastrofave natyrore. Përvoja ndërkombëtare, ku spikat rasti i Turqisë me sistemin DASK, tregon se një skemë e strukturuar mirë mund të shërbejë si mekanizëm kyç për rikuperimin dhe ndërtimin e qëndrueshmërisë sociale dhe ekonomike.

1. Rasti shqiptar: Nisma ligjore dhe boshllëqet aktuale

Në vitin 2023, Ministria e Financave dhe Ekonomisë hodhi për konsultim publik projektligjin “Për sigurimin e detyrueshëm të ndërtesave për banim ndaj tërmeteve”, me qëllim krijimin e një baze ligjore për të nxitur mbulimin e riskut sizmik. Megjithatë, projektligji është përqendruar ngushtë vetëm te tërmetet, duke lënë jashtë kategori të tjera të rrezikshme si përmbytjet, rrëshqitjet e tokës apo zjarret, ndonëse të përhapura në Shqipëri (sipas Raportit të UNDP Albania, 2020).

Në aspektin institucional, Shqipëria ka miratuar Ligjin nr. 45/2019 “Për mbrojtjen civile”, i cili thekson nevojën për menaxhimin e integruar të riskut nga fatkeqësitë dhe nxit ndërveprimin midis institucioneve qendrore dhe vendore. Megjithatë, mungesa e një strategjie kombëtare të sigurimit nga katastrofat natyrore dhe paqartësitë në mekanizmat e zbatimit e bëjnë ligjin e pjesshëm në praktikë.

2. Modeli turk: DASK – një praktikë që meriton vëmendje

Pas tërmetit katastrofik të Izmitit në vitin 1999, Turqia krijoi një skemë të sigurimit të detyrueshëm për të gjitha banesat përmes mekanizmit DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu – Institucioni i Sigurimeve për Fatkeqësitë Natyrore).

Ky sistem:

• është i detyrueshëm për të gjithë qytetarët që posedojnë banesa,
• bazohet në bashkëpunim publik-privat, ku shteti vepron si garant dhe kompenson pjesën e mbetur në rast të katastrofave masive,
• ka ulur ndjeshëm ekspozimin ekonomik të individëve dhe ka siguruar dëmshpërblim të shpejtë dhe transparent.

Në vitin 2021, DASK kishte të mbuluara mbi 11 milionë ndërtesa, dhe pas tërmetit shkatërrues të vitit 2023 në Kahramanmaraş, ky institucion realizoi mbi 567,000 pagesa dëmshpërblimi me vlerë miliarda lire turke.

Në krahasim me Shqipërinë, avantazhi kryesor i Turqisë është ndërtimi i një kulture sigurimi, edukimi masiv i publikut dhe një mekanizëm i qartë zbatimi i ligjit, i mbështetur nga bankat dhe pushteti vendor për kontrollin dhe zbatueshmërinë.

3. Roli i pushtetit vendor dhe përgatitja territoriale

Përfshirja aktive e bashkive është thelbësore. Ligji nr. 139/2015 “Për vetëqeverisjen vendore” i jep njësive të qeverisjes vendore përgjegjësi për përgatitjen, menaxhimin dhe zvogëlimin e riskut nga fatkeqësitë, por në praktikë, ato kanë mungesë kapacitetesh teknike, financiare dhe njerëzore.

Roli i bashkive mund të jetë shumëplanësh:

• të kontribuojnë në identifikimin dhe kategorizimin e ndërtesave me rrezik të lartë,
• të ndihmojnë në sensibilizimin dhe ndërgjegjësimin e qytetarëve për sigurimin,
• të ndihmojnë në administrimin e databazave të pasurive të paluajtshme të padeklaruara,
• dhe të shërbejnë si ndërmjetës midis qytetarëve dhe kompanive të sigurimit.

4. Procesi i konsultimit publik dhe besimi qytetar

Projektligji i vitit 2023 u publikua në Platformën e Konsultimit Publik të Ministrisë së Financave për një periudhë të kufizuar, pa një strategji të thellë komunikimi me grupet e interesit, ekspertët apo shoqërinë civile. Përfshirja e publikut nuk është vetëm domosdoshmëri procedurale, por kusht për krijimin e besimit dhe efikasitetit të një skeme që prek drejtpërdrejt xhepat e qytetarëve.

Përvoja e BE-së sugjeron se konsultimi duhet të jetë me shumë faza, të dokumentuar dhe transparent, siç përcaktohet edhe në Guidën e Komisionit Evropian për përfshirjen e publikut në hartimin e politikave (Better Regulation Guidelines, 2021).

5. Kuadri evropian: Përputhja me direktivën për menaxhimin e riskut

Direktiva 2007/60/EC e BE për Vlerësimin dhe Menaxhimin e Rrezikut të Përmbytjeve dhe Direktiva INSPIRE 2007/2/EC, që kërkon përdorimin e informacionit hapësinor për politikëbërje, përfaqësojnë standarde të domosdoshme që Shqipëria duhet t’i përafrojë.

Po ashtu, në kuadër të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, Shqipëria ka marrë angazhime për të përputhur kuadrin e saj të mbrojtjes civile dhe sigurimeve me standardet e BE.

Përafrimi me këto direktiva nënkupton:

• ndërtimin e hartave të riskut,
• transparencë në politikat e sigurimeve,
• dhe integrimin e të dhënave në planet zhvillimore dhe urbane.

Përfundim

Sigurimi i detyrueshëm ndaj katastrofave natyrore nuk është më një opsion, por një domosdoshmëri për Shqipërinë. Tërmeti i vitit 2019 tregoi cenueshmërinë e sistemit tonë, dhe nisma e vitit 2023, sado e paplotë, është një pikënisje për të ndërtuar një arkitekturë të qëndrueshme sigurimi.

Për të funksionuar, ky sistem duhet të mbështetet mbi një ligj gjithëpërfshirës, një mekanizëm të qëndrueshëm financiar, një kulturë sigurimi të përhapur dhe një bashkëpunim të thellë ndërinstitucional, ku pushteti vendor luan rol kyç.

Duke marrë mësime nga modeli turk, duke u përputhur me direktivat evropiane dhe duke përfshirë publikun në vendimmarrje, Shqipëria mund të ndërtojë një model që e afron me standardet ndërkombëtare dhe e bën më të gatshme për të përballuar sfidat e ardhshme.

 

Bibliografi

1.    Ligji nr. 45/2019 “Për mbrojtjen civile”, Kuvendi i Shqipërisë.

2.    Projektligji “Për sigurimin e detyrueshëm të ndërtesave për banim ndaj tërmeteve”, Ministria e Financave dhe Ekonomisë, 2023.

3.    Ligji nr. 139/2015 “Për vetëqeverisjen vendore”, Kuvendi i Shqipërisë.

4.    Direktiva 2007/60/EC, mbi vlerësimin dhe menaxhimin e rrezikut nga përmbytjet, BE.

5.    DASK – Turkish Catastrophe Insurance Pool, www.dask.gov.tr

6.    UNDP Albania (2020), Building Disaster Risk Reduction Capacities in Albania.

7.    European Commission (2021), Better Regulation Guidelines.

8.    Etica e Economia (2023), Assicurazione obbligatoria contro le catastrofi naturali: tra rischi ignorati e politiche da costruire, P. De Vincentiis.

9.    World Bank (2021), Europe and Central Asia Catastrophe Risk Insurance Facility.

10.                       OECD (2018), Building Resilient Cities: Integrating Risk Governance, Risk Financing, and Insurance.

Vlora on the Rise: Between Agglomeration Pressures and the Challenge of Sustainable Development

Nga Luiza Hoxhaj

From the series: Reflections on urban agglomeration in Albania and the Balkans

A city on the brink of transformation

In recent years, the city of Vlora has been experiencing a significant demographic and spatial transformation. A combination of internal migration, investment in infrastructure, increased interest from the diaspora, and the rise of tourism has turned Vlora into one of the fastest-growing urban centers in Albania. But is this growth synonymous with sustainable development? Or are we facing a new chapter of urban agglomeration, with all its opportunities and challenges?

Agglomeration: A Double-Edged Sword

Urban agglomeration refers to the geographic concentration of people, firms, and economic activity. It often brings with it increased productivity, access to services, and innovation. However, if left unmanaged, it can also lead to congestion, unaffordable housing, social inequality, environmental degradation, and reduced quality of life.

In Vlora, these dynamics are unfolding rapidly. The coastline, a natural and economic asset, is under increasing pressure from construction. Informal expansion into peri-urban areas raises questions of spatial justice and adequate planning. Meanwhile, the historical city center, with its cultural and architectural value, risks being overshadowed by real estate development that is often detached from local identity.

What Makes Vlora Different?

Vlora’s transformation is not just a local story – it reflects broader regional trends. But Vlora’s positioning as a coastal city, a tourism magnet, and a strategic maritime hub gives its development a unique character.

Unlike Tirana, whose urban sprawl is largely driven by centralization and administrative functions, Vlora is shaped more directly by its natural landscape, port infrastructure, and the seasonal rhythm of tourism. As such, the city's growth must consider not only the volume of new buildings but also their relationship to the coast, ecosystems, and cultural heritage.

Risks of Unmanaged Growth

Some of the most visible risks include:

• Urban sprawl without infrastructure: New residential areas, especially in the suburbs, often lack water supply, sewage systems, green spaces, and public transportation.
• Tourism-driven overbuilding: Seasonal demand is encouraging developments that remain empty much of the year, putting pressure on land use without contributing sustainably to the local economy.
• Loss of identity: As architecture becomes more standardized and less responsive to the Mediterranean and local character, the city risks losing the essence that makes it attractive.

Can Vlora Remain a Livable City?

The key question is not whether Vlora will grow – that is already happening – but how it will grow. Urban planning must shift from permissive expansion to a proactive and inclusive management of space.

Some strategic directions include:

• Strengthening local governance: Empowering municipal planning authorities and enhancing public participation.
• Protecting the coastline: Enforcing clear regulations to safeguard beaches, dunes, and the marine ecosystem.
• Prioritizing public spaces: Designing parks, pedestrian zones, and waterfront promenades that serve both residents and visitors.
• Encouraging mixed-use development: Reducing dependency on car-based mobility and creating walkable neighborhoods.

Conclusion: Between Potential and Responsibility

Vlora’s rise is a testament to its potential – a vibrant city with natural beauty, cultural depth, and economic ambition. But the pressure of agglomeration makes it more urgent than ever to plan for the long term. Balancing growth with environmental protection, economic inclusion, and social cohesion is not a luxury; it is a necessity.

In the Mediterranean, the cities that thrive are not those that grow the fastest, but those that grow with vision, care, and a deep understanding of place. Will Vlora be among them?

________________________________________________________

💬 This article is part of a series of reflections on urban agglomeration in Albania and the Balkans, with a focus on coastal cities that are experiencing new development pressures. Read also: “Tirana on the Rise: Urban Agglomeration as Challenges and Opportunities”

Vlora në rritje: Midis zhvillimit, aglomerimit dhe sfidës për të mbetur qytet i jetueshëm

Nga cikli: Reflektime mbi aglomerimin urban në Shqipëri dhe Ballkan

  

Një qytet në prag transformimi

Vlora, e vendosur në një nga zonat më të bekuara të Mesdheut, midis detit Adriatik dhe Jon, ka qenë historikisht një qytet portual dhe tregtar me një identitet të theksuar bregdetar. Por vitet e fundit, ritmet e zhvillimit kanë ndryshuar dukshëm. Ndërtimi intensiv, rritja e kërkesës për pasuri të paluajtshme, prania e turistëve të huaj dhe rritja e popullsisë sezonale, e kanë shtyrë qytetin drejt një aglomerimi progresiv, me të gjitha avantazhet dhe sfidat që ky fenomen sjell.

Çfarë është aglomerimi dhe si manifestohet në Vlorë?

Aglomerimi nënkupton përqendrimin gjeografik të popullsisë, aktiviteteve ekonomike dhe shërbimeve në një hapësirë të kufizuar. Në kontekstin e Vlorës, kjo përqendrim ndodh veçanërisht përgjatë vijës bregdetare, në zonën e Ujit të Ftohtë, në Skelë, në Lungomare dhe drejt Orikumit, ku shihen më qartë simptomat e densifikimit urban:

• Ndërtim i përshpejtuar, shpesh me mungesë kontrolli estetik dhe mjedisor
• Rritje e çmimeve të banesave dhe qirave, duke përjashtuar banorët vendas nga tregu
• Mungesë infrastrukture mbështetëse për fluksin e shtuar të popullsisë dhe vizitorëve
• Presione mbi burimet natyrore dhe trashëgiminë kulturore

Aglomerimi si mundësi: Një qytet që tërheq

Nuk ka dyshim se rritja e kërkesës për të jetuar apo investuar në Vlorë është shenjë e atraktivitetit të qytetit. Infrastruktura e përmirësuar (sidomos segmenti i ri i ByPass-it), porti turistik në ndërtim, praninë gjithnjë e më të madhe të resorteve dhe hoteleve, e kanë kthyer Vlorën në një pikë tërheqëse për kapitalin dhe njerëzit, si nga Shqipëria, ashtu edhe nga jashtë.

Aglomerimi, në këtë kuptim, mund të nxisë:

• Rritjen e produktivitetit dhe të punësimit në sektorë si turizmi, ndërtimi, gastronomia dhe transporti
• Diversifikimin ekonomik, me iniciativa në shërbime kreative, teknologji, logjistikë
• Rritje të të ardhurave për bashkinë dhe komunitetin përmes taksave dhe konsumit

Sfida dhe rreziqe në horizont

Por ky zhvillim, nëse mbetet i pakontrolluar, mund të sjellë pasoja të pakthyeshme për Vlorën. Disa nga to tashmë kanë nisur të shfaqen:

• Shpërfytyrimi i peizazhit bregdetar, me ndërtime të larta që dëmtojnë vijën e horizontit dhe pamjen panoramike
• Mungesa e hapësirave publike dhe e një strategjie për mobilitet të qëndrueshëm
• Presione mbi infrastrukturën e ujit, kanalizimeve, energjisë dhe menaxhimit të mbetjeve
• Prishje e ekuilibrit midis jetës turistike dhe asaj komunitare, duke minuar cilësinë e jetës për banorët afatgjatë.

Në këtë kuptim, Vlorës i kanoset rreziku që aglomerimi të kthehet në mbingarkesë urbane – një fazë ku përfitimet e zhvillimit fillojnë të zëvendësohen me kosto sociale dhe mjedisore.

Drejt një modeli të qëndrueshëm

Për të përfituar nga potenciali i aglomerimit, Vlora ka nevojë për një qasje të balancuar zhvillimi, e cila vendos në qendër:

• Menaxhimin e territorit dhe planifikimin afatgjatë urban
• Rregullimin e tregut të pasurive të paluajtshme, për të mos përjashtuar komunitetin vendas
• Zhvillimin e një turizmi të kontrolluar, që nuk dëmton resurset natyrore dhe sociale
• Inovacionin në shërbime dhe infrastrukturë, duke përfshirë mobilitetin e gjelbër dhe energjinë e rinovueshme
• Dialogun me komunitetin dhe përfshirjen e tij në vendimmarrje

Përfundim: Një moment për reflektim

Vlora është sot në një pikë kthesë: midis një potenciali të madh zhvillimi dhe një rreziku të dukshëm deformimi. Aglomerimi nuk është në vetvete problem, por një proces që kërkon menaxhim të kujdesshëm, të udhëhequr nga vizion, plan dhe respekt për territorin dhe njerëzit.

Nëse Vlora arrin të ndërtojë një ekuilibër midis rritjes dhe qëndrueshmërisë, ajo mund të bëhet një model mesdhetar i zhvillimit urban të zgjuar dhe të kujdesshëm – një qytet i jetueshëm, mikpritës dhe rezilient në dekadat që vijnë.

---

💬 Ky artikull është pjesë e ciklit të reflektimeve mbi aglomerimin urban në Shqipëri dhe Ballkan, me fokus në qytetet bregdetare që po përjetojnë presione të reja zhvillimi. Lexoni gjithashtu: “Tirana në Rritje: Aglomerimi Urban si Sfide dhe Mundësi”

🟦 Urban Agglomeration: Potential, Challenges, and Reflections for the Balkans and Albania

 By Luiza Hoxhaj

                                    

Today, over 4.4 billion people – or 56 percent of the world's population – live in cities, and this number is expected to double by 2050. This rapid trend of urbanization is closely linked to the phenomenon of urban agglomeration – the geographic concentration of economic activities and people in urban areas.

Agglomeration brings significant benefits: increased productivity, economic efficiency, and enhanced innovation. On the other hand, it also presents complex challenges such as rising living costs, overstretched infrastructure, territorial inequalities, and pressure on natural resources.

What is urban agglomeration?

At its core, agglomeration is the tendency of firms and individuals to cluster in a limited urban space to benefit from proximity. These benefits include knowledge sharing, shared labor and service markets, easier access to infrastructure, and a more dynamic climate for business growth.

However, agglomeration also comes with challenges. When cities grow faster than their planning and management capacities, issues arise such as:

• increased housing and rental prices,
• lack of affordable housing,
• increased pollution,
• heavy traffic congestion,
• pressure on public transport and green spaces,
• social and economic segregation.

Agglomeration in the Western Balkans context

In the Western Balkans, urbanization is shaped by internal migration, the "brain drain" phenomenon, and the unchecked growth of cities. This is creating fragmented urban structures, often marked by informality, with consequences for quality of life and opportunities for sustainable development.

Many cities in the region face two realities at once: economic growth and rising inequality. Urban centers – especially capital cities – attract investments, talent, and services, while peripheral and rural areas are being depopulated and economically marginalized.

Albania: between development and fragmentation

In Albania, the phenomenon of agglomeration is especially visible in Tirana and major coastal cities. Mass migration to the capital, lack of a clear policy for balanced territorial development, and the concentration of public and private investments in just a few areas have caused a dramatic demographic and economic shift.

Tirana is the most concrete example of this transformation, where the impact of agglomeration is clear: soaring real estate prices, increasing traffic, construction informality, and a marked rise in demand for public services and infrastructure.

Another illustrative case is the city of Vlora. Over the past decade, Vlora has entered an accelerated phase of development, driven mainly by tourism investments, the construction of the new port, and growing interest in coastal property. This seasonal and long-term demand for services, development land, and mobility is transforming Vlora from a city with clear urban boundaries into a continuously expanding zone. Urban agglomeration here is fueled by tourism, internal migration, and unregulated growth, putting increasing pressure on infrastructure, natural resources, and social cohesion. Without strategic territorial management, the city risks losing its natural and urban identity.

The way forward: from city marketing to city management

To benefit from the advantages of agglomeration and mitigate its downsides, urban policies must shift from a sole focus on “city promotion” to “city management.” This means:

• integrated territorial development,
• long-term and cross-sectoral planning,
• investment in quality, sustainable infrastructure,
• data-driven and decentralized decision-making,
• and inclusive governance models that foster cooperation between urban municipalities and surrounding areas.

Final thoughts

Urban agglomeration is not just a consequence of urbanization, but an opportunity for growth and transformation if managed with vision and responsibility. In the context of the Balkans and Albania, this means understanding the dynamics on the ground, learning from international practice, and placing people and territory at the center of development policies.

---

💡 This article is part of a broader series of reflections on urban transformation in the Balkans. The next article will explore Vlora in greater depth and examine its current development challenges.

Aglomerimi urban: potencial, sfida dhe reflektime për Ballkanin dhe Shqipërinë

 Nga Luiza Hoxhaj

Sot, mbi 4.4 miliardë njerëz – ose 56 për qind e popullsisë së botës – jetojnë në qytete, dhe kjo shifër pritet të dyfishohet deri në vitin 2050. Ky trend i përshpejtuar i urbanizimit lidhet ngushtë me fenomenin e aglomerimit urban – përqendrimi gjeografik i aktiviteteve ekonomike dhe njerëzve në një zonë urbane.

Aglomerimi sjell me vete përfitime të konsiderueshme: rritje të produktivitetit, efikasitet ekonomik, dhe nxitje të inovacionit. Por, nga ana tjetër, shoqërohet me sfida të ndërlikuara si rritja e kostos së jetesës, mbingarkesa e infrastrukturës, pabarazitë territoriale dhe presioni mbi burimet natyrore.

Çfarë është aglomerimi urban?

Në thelb, aglomerimi është tendenca e firmave dhe individëve për t’u përqendruar në një hapësirë të kufizuar urbane, në kërkim të përfitimeve që burojnë nga afërsia fizike. Këto përfitime përfshijnë ndarjen e njohurive, tregjeve të përbashkëta të punës dhe shërbimeve, qasjen më të lehtë në infrastrukturë dhe një klimë më dinamike për rritjen e biznesit.

Por, aglomerimi sjell gjithashtu sfida të shumta. Kur qytetet rriten më shpejt se kapacitetet e tyre planifikuese dhe menaxhuese, lindin problematika si:

• rritja e çmimeve të banesave dhe qirave,
• mungesa e banesave të përballueshme,
• rritja e ndotjes,
• trafik i rënduar,
• presion mbi transportin publik dhe hapësirat e gjelbra,
• segregim social dhe ekonomik.

Aglomerimi në kontekstin e Ballkanit Perëndimor

Në rajonin e Ballkanit Perëndimor, urbanizimi është i ndikuar nga migrimi i brendshëm, fenomeni i “brain drain”, dhe rritja e qyteteve përmes zhvillimeve të pakontrolluara. Kjo po krijon struktura urbane të fragmentuara dhe shpesh informalitet urban, me pasoja për cilësinë e jetës dhe mundësitë për zhvillim të qëndrueshëm.

Shumë qytete në Ballkan po përballen me dy realitete të njëkohshme: rritje ekonomike dhe rritje të pabarazive. Qendrat urbane, veçanërisht kryeqytetet, tërheqin investime, talente dhe shërbime, ndërkohë që zonat periferike dhe rurale po boshatisen dhe po margjinalizohen ekonomikisht.

Shqipëria: mes zhvillimit dhe fragmentimit

Në Shqipëri, fenomeni i aglomerimit është i dukshëm veçanërisht në Tiranë dhe qytetet e mëdha bregdetare. Lëvizja masive e popullsisë drejt kryeqytetit, mungesa e një politike të qartë për shpërndarjen territoriale të zhvillimit, dhe përqendrimi i investimeve publike dhe private në pak zona kanë çuar në një zhvendosje demografike dhe ekonomike të theksuar.

Tirana është shembulli më konkret i këtij transformimi, ku ndikimi i aglomerimit është i dukshëm: rritja e çmimeve të pasurive të paluajtshme, shtimi i trafikut, informaliteti ndërtimor dhe rritja e ndjeshme e kërkesës për shërbime publike dhe infrastrukturë cilësore.

Një ilustrim tjetër interesant është qyteti i Vlorës. Gjatë dekadës së fundit, Vlora ka hyrë në një fazë të përshpejtuar zhvillimi, e nxitur kryesisht nga investimet në turizëm, portin e ri dhe rritja e interesit për prona bregdetare. Ky intensifikim sezonal dhe afatgjatë i kërkesës për shërbime, hapësira ndërtimi dhe mobilitet po e transformon Vlorën nga një qytet me kufij të qartë urbanë në një zonë në zgjerim të vazhdueshëm. Aglomerimi urban në këtë rast ndodh me një kombinim të turizmit, migrimit të brendshëm dhe zhvillimit të pakontrolluar, duke shtuar presionin mbi infrastrukturën, burimet natyrore dhe kohezionin social. Në mungesë të një menaxhimi strategjik territorial, rrezikohet humbja e identitetit natyror dhe urban të qytetit.

Rruga përpara: nga marketingu te menaxhimi i qytetit

Për të përfituar nga avantazhet e aglomerimit dhe për të zbutur efektet negative, është thelbësore që politikat urbane të kalojnë nga një fokus ekskluziv te “promovimi i qytetit” në “menaxhimin e qytetit”. Kjo nënkupton:

• zhvillim të integruar territorial,
• planifikim afatgjatë dhe ndërsektorial,
• investime në infrastrukturë cilësore dhe të qëndrueshme,
• vendimmarrje të decentralizuar dhe të bazuar në të dhëna,
• dhe një model qeverisjeje gjithëpërfshirës që forcon bashkëpunimin ndërmjet bashkive urbane dhe zonave përreth.

Në vend të mbylljes

Aglomerimi urban nuk është thjesht një pasojë e urbanizimit, por një mundësi për rritje dhe transformim nëse menaxhohet me vizion dhe përgjegjësi. Në kontekstin e Ballkanit dhe Shqipërisë, kjo do të thotë të njohim dinamikat që po ndodhin në terren, të mësojmë nga praktikat ndërkombëtare dhe të vendosim njerëzit dhe territorin në qendër të politikave zhvillimore.

---

💡 Ky artikull është pjesë e një serie më të gjerë reflektimesh për transformimin urban në Ballkan. Artikulli i ardhshëm do të trajtojë në thellësi rastin e Vlorës dhe sfidat e saj aktuale për zhvillim të qëndrueshëm.

A Challenge for the Territory of Vlora: “A Landscape for Everyone, a Landscape Belonging to All”

I chose to use as the title of this article a phrase taken from the European Landscape Convention, on the tenth anniversary of its adoption (Florence, October 20, 2000) by the Council of Europe.

There is a growing necessity to reflect on environmental issues and the perspective of sustainable development, not through fragmentation but rather by building connections and exploring relationships between different aspects—ranging from clearly environmental issues to those more deeply rooted in social and cultural dimensions.

In this context, the concept of landscape can play a significant role, moving beyond the reduction of landscape to a mere “postcard” and instead recovering its original meaning as a “frame of synthesis”—or better yet, considering it as the embodied expression within a given territory of the relationship between humans and their environment.

From this viewpoint, the district of Vlora is indeed extremely rich—due to its great environmental diversity and the various ways through which, over the course of history, different cultures (starting from Roman civilization) have left their marks.

But the concept of landscape tends to go beyond the idea of mere synthesis; it is capable of encompassing both “reality” and the “image of reality,” referring to both a material and immaterial dimension. It is worth stating that the landscape is: the totality of meanings and values that individuals and/or the community attribute to their living environment (cultural and environmental values, aesthetic indicators, spiritual connections, identity references, etc.).

Considering the landscape means accounting not only for supposedly neutral, “objective” data, but also for all the assets that emerge from the subjective attribution of value—through different perspectives. In fact, these subjective attributions of value, produced by various dynamics and processes, have the power to alter environmental and territorial assets: actions that transform the landscape range from the smallest individual actions to broader, planned decisions.

The landscape changes that have occurred over the past decades (in Vlora perhaps more than anywhere else) often reflect a depletion of the capacity to attribute protective environmental and cultural values to our territory. Over these past 20 years, the balance of landscape planning has been disappointing. Biodiversity in this area, as elsewhere, has suffered a drastic decline. The plains and forests have been the most affected areas. In addition to the bare hills, the clearest example is found next to the city, in the forest of Sodë. During this period, territories rich in biodiversity have been lost under asphalt and concrete.

To the efforts of Vlora’s citizens and civil society in defense of the Bay of Vlora, I would personally add the landscape dimension.

Opening a debate on the conservation and management of landscapes should mark the beginning of a new era in territorial planning and programming—capable of ensuring the protection and sustainable enhancement of our territory. Today, landscape holds a central place in territorial policy debates, due to its irreplaceable value.

This role has been sanctioned in the European Landscape Convention, a normative document promoted by the Council of Europe and ratified by 30 European countries. It is a fundamental and innovative document, and a reference point for landscape policies across the continent—including in Albania, even though it has not yet been ratified.

The text of this document, as binding as a law, presents a series of important implications that have fueled, over the years, an intense debate at the European level—both in scientific discourse and practical applications. (Unfortunately, this debate is still largely absent in our country.)

The Convention opens with a lengthy preamble, which places the issue of landscape within the broader theme of sustainable development. It affirms the value of landscape as a natural and cultural heritage of Europe and underlines its importance as a key element of the quality of life of the respective populations. In this way, landscape is recognized as a space of rights—but also of responsibilities.

A central element is the precise definition of “landscape” as “an area, as perceived by people, whose character is the result of the action and interaction of natural and/or human factors” (Article 1a).

Landscape—meaning the totality of nature and culture—is constructed and transformed by multiple factors, and above all, it is a product of the population’s perception and representation. This structural involvement of the population thus becomes a foundational element of the entire Convention.

Particularly important are the landscape quality objectives—a key concept in landscape policy (for all landscapes, including those deprived of essential value or degraded)—which should respond to the aspirations of people regarding the landscape characteristics of their environment (Article 1c).

The Convention emphasizes the need to establish procedures for public participation (Article 5c) and to consider the specific values attributed by the individuals and populations concerned (Article 6c). For this reason, the first measures to be implemented by signatory countries include awareness-raising, education, and training—not only of experts and technicians but also of the general public.

The European Landscape Convention thus affirms that landscape is a common good—for everyone and belonging to all—placing meaningful emphasis on its democratization and a departure from elitist approaches.

In this light, it becomes crucial to engage with landscape transformation processes (not just those already realized in the past, but also those currently being added artificially). On one hand, these processes reflect a continuous dialectic between humans and nature; on the other, they demand greater respect from those entrusted with stewardship of the landscape.

“In some cases,” the Convention states, “it is necessary to react through preservation methods; in others, to identify the best ways for balanced transformation that respects existing values; and in yet others, it may be necessary to have the courage to design new landscapes to recover degraded places.”

Sharing chosen values is today a fundamental challenge—without which any territorial policy risks losing its effectiveness. This collective ownership must begin with attention to the aspirations of the entire population (as implied by the Convention) and in respect of the diverse roles and responsibilities of decision-makers—who are called upon to define the rules of the game—and of experts and technicians, whose roles are crucial in recognizing the values of various stakeholder categories.

Everyone must have a voice—not only those who shout the loudest—but the broader population, who every day shape and view the landscape as a living environment, a place where they can “feel at home.”

The challenge of participation remains open, alongside the need for awareness-raising and consciousness-building that landscape is a shared common good.

The European Landscape Convention represents a tangible change in ideas and norms. It may serve as a powerful instrument for. The European Landscape Convention is thus a concrete shift in ideas and norms. It can represent an important tool for recognizing the identity of places and for improving the quality of life of the people who live there, providing a new framework for territorial policies and planning.

The invitation is clear: to share responsibility, to view the landscape not only as a scenic background or a mere environmental component, but as a common good, shaped and reshaped every day by the actions, perceptions, and desires of the people. A good that demands care, reflection, and co-participation.

In this context, the challenge for the territory of Vlora is to acknowledge and embrace this European vision:
"A landscape of everyone, a landscape for everyone."
It is a challenge that involves citizens, institutions, professionals, and civil society, in building a new pact for the territory—one that is aware, inclusive, and sustainable.

Author: Luiza Hoxhaj
Place and Date: Tiranë, më 20.04.2010
Published: Tirana Observer, 24.04.2010, Opinion Section, p. 9

A Simple Lesson for Politics

"A 2008 article that sounds like it was written yesterday. The lessons that Albanian politics has not yet learned."

Citizens of every cultural and educational level, of every age and generation, offer daily lessons in civility, cooperation, and appreciation — lessons that politics would do well to heed. In a country like ours, where politics often seeks to dominate rather than listen, these lessons take on special importance.

Everyday experience — spontaneous and often unspoken — carries values that must not be ignored. These thoughts came to me while watching an Italian TV show called Super Varieté, which included segments from the musical show Ti lascio una canzone, produced by RAI 1.

I initially tuned in out of curiosity, but its quality kept me engaged. The show, hosted with simplicity and dignity by Antonella, took place in the legendary Ariston Theatre in Sanremo — a choice that itself showed respect for the audience and art.

I'm no expert in judging artistic aspects, though I’m a passionate music lover. What struck me was the richness of the messages conveyed — messages that resonate deeply with Albanian politics. In an era when globalization makes values more fluid than ever, good lessons know no borders.

On stage, well-known Italian singers passed on one or more of their beloved songs to talented children. This was more than a performance — it was a symbolic act of passing down heritage from one generation to the next. The songs spanned different eras and styles: from “Caruso” to Adriano Celentano, from Albano to Lucio Dalla, from Mina to Massimo Ranieri — a whole universe of Italian music.

The jury included permanent and rotating members, but the final decision was made by the public via televoting.

From this experience, I drew two simple but essential lessons:

1. Values are built on heritage, not on emptiness. Just as in music, sustainable development in politics requires a strong foundation. But in Albania, the “zero theory” often dominates — as if everything starts anew with us.

2. Heritage demands care and respect. It is like a fragile crystal that needs a gentle hand to be carried forward. Its creators must be recognized and valued. Unfortunately, in our politics, the opposite often happens: the contribution of predecessors is hidden, replaced by new storytellers who act as if everything begins with them.

A particularly touching moment was when children sang alongside the original singers. It was a beautiful act of coexistence with history before embarking on their own independent journey. In Albanian politics, on the contrary, exclusion and zero-sum mentalities prevail — breaking the chains of intergenerational and inter-institutional cooperation.

Another striking element was that, although the children sang, the original melody lines remained intact. They brought their own timbre without distorting the essence. This is how true values work: they are refined, not overturned. Neither art, science, nor politics can achieve sustainable progress without recognition and continuity.

The public played an important role as well. It often corrected the jury and maintained a balance between emotion and reason. This is another valuable lesson for politics: citizen participation is not just a formal act to legitimize power, but a tool to ensure justice, maturity, and continuity.

In the end, the winning song was performed by all the children together. A natural and symbolic finale: the greatest value is created through collaboration.

Unfortunately, in Albanian politics, individualism and narrow party calculations still prevail. Everyone sees themselves as the center of history, overshadowing the work and contributions of others. But it is the public — the everyday citizen — who delivers the most accurate assessment. They judge not only what is done, but how the shared heritage is preserved, respected, and developed.

Only then can there be a guarantee for the future.

---