“Novacion” dhe “inovacion”, nje ceshtje permbajtjeje

Dy artikuj ne faqet e Harvard  Business Review  te muajit Maj , qe mbajne firmen  e Ron Ashkenas, fokalizojne shume mire temen gjithnje e me te debatuar te inovacionit.

Artikulli i pare me titull shume eksplicit  “Managers Don't Really Want to Innovate” (Manageret nuk duan vertet te inovojne”, analizon motivacionet reale per te cilat ndodh kjo: Fokalizimi  afatshkurter, frika te radikalizojne biznesin korrent, oriantimi ndja proceseve me permiresim te ngadalte te ekzistueses (si psh Six Sigma).

E gjithe kjo sillet me nje batute efikase te autorit , qe I bent e thone managereve: “une dua te inovosh, por vetem mbasi te kesh bere punen tende”. Nderkaq te besh inovacion te thelle nuk ben pjese ne punen e perditeshme te personave.

Nje kontradite bajate me sa thame ne fillim.

Artikulli i dyte me titull  “It's Time to Rethink Continuous Improvement” (Koha te rimendojme permiresimin e vazhdueshem) analizon pikerisht shkakun e trete te pengeses ndaj permiresimit Six Sigma, Kaizen, Learn e variacionet e tyre mund te jene te rrezikehsme per inovacionin organizativ. 

“Sa me teper lidhet nje ndermarrje me administrimin cilesor, aq me teper e pengojne inovacionin e thelle”. 

Avancojme atehere me nje propozim gjuhesor, i cili sjell mbrapa disa precizime domethenese. Do te quajme “Novacion” termin teknik shuem te njohur ne fushen juridike, kapaciteti per te bere dicka te re, te krijosh inovacion radikal, ate qe bota anglosaksone e quan breakthrough innovation. 

Inovacion  ne fakt eshte te besh dicka te re brenda dickaje, te treguar nga parashtesa “in” (ne), pra nje permiresim i ekzistueses. Keshtu duke perdorur termat e informatikes , si nje proces per te realizuar versionet pasardhese (2.0, 3.0) i te njejtit aktivitet, produkt,proces.. por gjithmone per te njejtin. 

Duke u nisur nga stimujt e qarte te  Ankashas dhe nag sa termat jane abuziv dhe konfuz, une mendoj sef litet dhe kuptohet shume shpesh per inovacion dhe pak per novacion real dhe krijohet nje konfuzion midis te dyjave. 

Diferenza midis tyre nuk eshte gjuhesore por substanciale. 

Nje inovacion eshte i arritshem “algoritmikisht”, me nje proces racional dhe te disiplinuar, urdherues, top-down, hierarkik, te planifikueshem ne tavoline, te matshem, ne rritje. Ka kufi te percaktuar, dihet ku mund te filloj dhe  ku te mbaroj dhe procedon me hapa te vegjel konstant

Eshte e rendesishme te kesh nje vizion

Perse eshte e rendesishme ne moment kritike te kesh nje vision?

Shikoni ate qe po ndodh sot ne vendin tone. Jemi plotesisht ne krize ekonomike. Por jo vetem. Mund te shtojme edhe nje krize kulturore, gjeneratash, morale dhe mbi te gjitha ne nje krize te demokracise.

Ka ardhur momenti te themi se cfare duhet te bejme per ta shpetuar vendin nga kriza shume dimensionale. Periudha historike qe po jetojme kerkon sakrifica. Dhe per kete te fundit jemi te gjithe te afte. Ashtu sic kane bere brezat paraardhes duhet te bejme edhe ne. Na duhet te perveshim menget.Ok. Jemi gati per kete. Na duhet te punojme fort per te rindertuar pjese te tera te ekonomise. Ok. Jemi dakort edhe per kete.

Perse gjeneratat e reja duhet te jene me pak te gatshem per sakrifica se baballaret tane,  gjysherit tane, te cilet kane perballuar situaten e luftes dhe ate te mbas luftes?Jemi edhe ne te gatshem per to, ne se eshte per kete. Energjia dhe fantazia sigurisht nuk na mungojne dhe as shpirti i sakrifices. 
Po atehere?
 Ajo per te cilen kemi nevoje sot eshte vizioni, drejtimi. Kemi nevoje per aresye te mira per te bere keto sakrifica. Keto aresye, baballaret dhe  gjysherit tane i kishin: ata e dinin qe ishin duke ndertuar Shqiperine e pasluftes; e dinin qe e nesermja do te ishte me e mire se sotmja. Ajo qe jemi duket sheshit ne ne kete pesimizem kozmik, qe duket se ka mberthyer gjithekend dhe gjitheshka eshte pikerisht kjo mungese e nje drejtimi, mungesa e vetedijes se mbrapa cdo sakrifice, do t ekete dicka te mire per ne dhe per femijet tane. Nuk jemi me te sigurte se e nesermja do te jete me e mire se e sotmja. Perkundrazi.

Ne cdo aktivitet te kesh nje drejtim eshte fondamentale, ashtu si te kesh optimizemin e kujt punon per te ndertuar dhe jo vetem per te mbijetuar. Njerezit mund te bejne gjera te pabesueshme, ne se duan qe ti bejne ato. Dhe per te dashur qe te bejme dicka cdokush prej nesh ka nevoje te dije perse duhet t’a bej. Ne favor te cfare duhet ta bej? Pra cdokush prej nesh duhet se pari te dije drejte cfare, per ku eshte duke levizur.

Motivimi, qe mbush me forca veprimet tona qendron pikerisht ne qellimet qe ne vendosim, ne objektivat qe duam te arrijme. Kur idete jane te qarta linde brenda nesh nje energji e pashtereshme. E dime perse dhe e dime per ku synojme. Keto mjaftojne. Se si do ta gjejme sigurisht.

Pra kemi nevoje te “shohim” ku jemi duke shkuar, qe te mundim t’i paraprijme rrugetimti tone me mendim. Kemi nevoje te inkuadrojme veprimet tona ne nje skenar qe per ne ka nje sense. Mendimi na shkon tek personazhet e medha te historise, te cilet kane perballuar veshtiresi te medha dhe kane arritur rezultate te jashtezakoneshme.

 Cfare i ka shtyre ata kaq perpara? Cfare i ka mbajtur te lidhur fort me mendimet dhe qellimet gjate rrugetimit e tyre? Cfare i ka lejuar ata te ringrihen edhe kur ishin te stermunduar? Sigurisht thellesia e motivacionit te zjarrte per ate qe ishin duke bere. Bindja e thelle per te bere dicka te drejte per ata vet dhe per te dashurit e tyre. Fokalizimi drejt rezultatit. Ata e dinin se cfare ishin duke bere dhe ku donin te arrinin. Kaq u mjaftonte per te mos u ndalur.

Dhe eshte ky sens i te ardhmes, ky drejtimti drejt te cilit duhet te ankorojme veprimet tona, ky vizion pozitiv, qe ajo qe jemi duke bere ka nje sens dhe nuk humbet ne asgje, qe na sherben per tu rikuperuar. Jane keto shinat mbi te cilat duhet te bejme te ecin sakrificat tona: mbi cfare te shpenzojme kohen tone ne menyre konstruktive per nje te ardhme me te mire, dite pas dite. Vetem keshtu gjitheshka duhet te rimerret, qe te kete nje sens dhe ky realitet i shtypur nga etja per te rigjetur thellesine e situates dhe te asaj te te qendruarit brenda per te rigjeneruar baterite per tu rinisur drejt perpsektivave te reja.

Fjale te bukura qe ju drejtohen juve do te mendoni. Po ashtu jane do tu pergjigjesha. Por Eh, jane pikerisht fjalet ato qe e levizin boten perpara se te trasformohen ne veprime.

Mbas ketyre fjaleve natyrshem lind pyetja: Cfare mund te bej seicili prej nesh ne vogelsine tij?

Sipas meje pergjigjia do te ishte: Te gjej aktivitetin e vet, drejtimin e vet, motivimin e tij, sensin e tij. Te perfshijme ke punon per ne dhe me ne. Flas duke u ndjere pjese aktive e nje projekti me te madh ne te cilin edhe une kam nje rol, edhe ti ke nje rol. Ti mund te jesh nje profesionist, nje sipermarres, nje manager, nje nenpunes, nje punonjes, nje i papune. Ti mund te jesh kushdo. Flas per nje projekt jo thjesht te bukur, perkundrazi per nje projekt shume te bukur.

Tashme ajo qe konkretisht ne mund te bejme cdo dite eshte kjo: te zgjohemi me idene qe kemi ende projektin tone per te realizuar. Qe kemi nevoje per te tjere per ta realizuar ate dhe qe te tjeret kane nevoje per ne per te realizuar projektin e tyre.  Kjo na ben te ndihemi jashtezakonisht mire, sepse gjitheshka eshte ende perpara gjithekujt.

Nevojitet kurajo per te ndryshuar

“Eshte normale qe te egzistoj frika tek cdo njeri. E rendesishme eshte qe ajo te jete e shoqeruar me kurajon. Nuk duhet lejuar qe te te pushtoje frika, ne te kundert ajo kthehet ne nje pengese qe nuk te lejon te besh perpara”- ka thene Paolo Borsellino.

Ne duhet te ndryshojme ne substance, ne sjelljen tone, ne menyren e funksionimit, duhet te pasurojme sistemin tone me vlerat e pasura demokratike. Per kete nevojitet kurajo

Te rikuperojme te kaluaren per te ndertuar te ardhmen

Rikuperimi i te kaluares per te ndertuar te ardhmen mund te jete nje rruge e mire per te krijuar nje ndergjegje te re dhe te rinjte duhet te jene te destinuar te impenjohen ne kete drejtim. Ata duhet te dine ti perkasin kesaj historie dhe te mesojne ta duan te kaluaren tone kulturore dhe historike per te mundur te ndertojme te ardhmen tone dhe te brezave pasardhes.

La futura politica di coesione

Zhvillimi ekonomik dhe cilesia e jetes

Duke ju referuar punes prej ekonomisti mendoj, qe kreativiteti duhet te karakterizoj edhe shkencen ekonomike, dryshe nga Carlyle i cili thote, qe ekonomia eshte nje shkence trishtuese. Nuk eshte keshtu. Ekonomia jo me pak se shkencat e tjera eshte vene ne levizje nga nje sforco krijuese, nje nga pak gjerat vertet te kenaqeshme te jetes.

Ne kete artikull propozohen disa refleksionene maredhenien komplekse midis zhvillimit ekonomik dhe cilesise se jetes, me referim ne vecanti ndaj shendetit, ambjentit dhe punes.Keto refleksione burojne nga nje perafrim Smithian, ekonomisti, qe i eshte dedikuar studimit te dinamikes kryesore, qe perfshin zhvillimin ekonomik, qe ekoncepton shtimin emireqenies materiale ne funksion te permiresimit te kushteve jo materiale te jetes. Me nje meter te tille gjykimi situata e sotme e ekonomise se vendeve te pasura vleresohet si nje faze e tranzicionit ne te cilen rritja materiale, jo vetem nuk shoqerohen me nje jete me te mire, por perkundrazi evidentohen edhe disa prapambetje.

Shendeti: Te gjithe ata, qe okupohen me studimin e njeriut,  pra edheekonomistet, duhet te analizojne edhe fenomenin e shendetit.  Kjo pergjithesisht duhet te kryhet nga ekspertet perkates. Ekonomisteve u intereson te lidhin kushtet e shendetit me proceset e zhvillimit ekonomik.Ne kete rast eshte themelore, qete evidentohettranzicionii shendetit. Sipas tij ne nje shoqeri, qe kalon nga nje ekonomi e prapambetur ne nje ekonomi te pjekur ndryshojne semundjetshoqerisht me te spikatura.Studimet ne nivel boteror demostrojne se ne stadin e pare, semundjet shoqerisht me te perhapura jane ato infektive, ato te aparatit te frymemarrjes dhe te atij te tretjes. Nje nivel i ulet te ardhurash per fryme sjell nje mungese te sasise minimale te te mirave te domosdoshem per nje jete dinjitoze dhe te shendeteshme. Kequshqyerja dobeson sistemin imunitar, kurse kushtet epamjaftueshme higjenike i bejne me te mundeshme infeksionet. Ne kete faze nevojitet shtimi i te mirave ushqimore te nevojes se pare si dhe ndertimi i infrastruktures baze, sic jane rrjeti hidrik dhe i kanalizimeve.

Ketyre faktoreve ekonomik u bashkengjiten pastaj njohurite shendetesore baze dhe nje arsim fillestar. Nen kete kendeveshtrim revolucioni industrialkonsiderohet jo vetem si revolucion teknologjik per te rinovuar proceset produktive dhe produktet, por edhe si revolucion kulturor per te inovuar njohurit higjenike dhe mjekesore se bashku me strukturat primare te nevojeshme per te permiresuar shendetin.“Eshte me mire, qe te vendosin ne evidence maksimale, qe revolucioni industrial, duhet pare josi nje fenomen pastertisht ekonomik, por si shprehje e nje revolucioni kulturor; ajo konsiston jo vetem ne aplikimin e nje aktiviteti produktiv “shpikjet me te rendesishme” se pari (se pari makina me avull), por edhe shperndarja enjohurive higjenike dhe mjekesore dhe ndertimi i veprave publike si ujesjellesa dhe kanalizime bejne te permiresueshme kushtet epergjitheshme higjenike te popullsise me pasoje te reduktohet incidenza e semundjeve infektive ( Labini 2000, fq 104).

Ne stadin e dyte te zhvillimit, semundjet shoqerisht te perhapura jane tumoret, semundjet kardiovaskulare dhe ato te qarkullimit celebral. Duke superuar kenaqshem nevojat materiale elemenetare, shqetesimet psikike nder te cilat stresi dhe frustacioni duken se karakterizojne jeten ekonomike dhe sociale ne vendet e zhvilluara. Kjokonfirmohet nga shtimi i konsumit te alkolit, droges dhe duhanit, fenomene gjeresisht te perhapura edhe tek ne.“ Lidhja qendrore e duhanpirjes, alkolit dhe droges eshte jo aq ne faktoret ekonomik se sa  ne ate, qe procesi i zhvillimit, pertej disaniveleve te caktuara, ben te rritet numri i personave te vendosur nen stres dhe frustazione te natyrave te ndryshme midis te cilave eshte sensi i frustimit dhe i boshllekut, qe lind pikerisht nga superimi i problemeve ekonomike elemenetare.Te gjitha keto tensione dhe frustazione, qe qartesisht hyne ne fushen psikike, perfaqesojne nxites per konsumin e tabakos, alkolit dhe tedroges. Nen kete aspekt do te jete te pakten per nje periudhe ta caktuar nje lidhje direkte dhe jo inversi midis semundjeve te lidhura me faktoret e dhene te rrezikut dhe te zhvillimit ekonomik”.

Aspekti, qe duhet te vendoset ne evidence eshte, qe perpara nje kufiri te caktuar kritik eshte e rendesishme sasia e pasurise se prodhuar, ndersa me pas  rezulton gjithnje dhe me decizive per shendetin menyra se si prodhohet nje pasuri etille. Megjithate maredhenia midis semundjeve shoqerisht te spikatura dhe faktoreve ekonomik eshte komplekse. Fillimisht keto  te fundit kane nje rol predominues, ndersa me kohe rendesia etyre zbehet ne favor te rolitte njohurive. Kalimi gjate zhvillimit nga format e vjetra te semundjeve ne ato te reja eshte delikate. Sistemi ekonomik duhet te adaptohet vazhdimisht qe te kenaqe nevojate reja shendetesore.Eksperiencakonfirmon, qe ne stadin e dyte te zhvillimitdisponibiliteti i temirave paresore te infrastruktures baze nuk eshte i mjaftueshem per te perballuar semundjet shoqerisht te perhapura. Nevojiten te mira, struktura dhe njohurite duhura te specialitetitper parandalimin e diagnozave dhe kujdesin.

Ambjenti. Egzistojne deme ambjentale te shkaktuara nga mjerimi dhe te tjera te shkaktuara nga kamja.Teparat perfshijne shkretimin dhe shpyllezimin: ne situaten e rendimenteve teuleta te  tokes dhe te shtrirjes se njohurive teknike, fshatrat duke luftuar cdo dite per mbijetese, duke tentuar te zgjerojne token e kultivueshme nepermjete shpyllezimit shton prodhimin. Kjo shkakton erozion te tokes, shkaterron rregjimin e ujrave, duke gjeneruar keshtu shkretetire ne vende te Afrikes subsahariane. Ne nje bote te tille, pak temira ne nje periudhe te shkurter shkaktojne kosto te gjera ne nje periudhe aftgjateNe fazen ekamjes jane vecanerisht problemet e lidhura me ndotjen te prodhuar nga rritja ekonomike. Pergjithesishtedhe ne vendet ne zhvillim si ne jane prezent,sigurisht ne permasa me te uleta se ne vendet e pasura, problemet, qe lidhen me ndotjen. Pra edhe ne kete rast shihet, qe nefazen e pare zhvillimi ekonomik eshtepozitiv,por ne vijim efektet pozitive dobesohen dhe ato negative shtohen.

Cilesia epunes: Objektivi i vertet i zhvillimit ekonomik eshte tete beje te kenaqshem shperblimin e punes, i cili mbi te gjitha ne vendet e zhvilluara, nuk eshte me shume  i mundimshem se sa monoton dhe i perseritshem”. Ne fazen epare te zhvillimitajo eshte pare vetem si nje denim i paevitueshem, qe duhetaq sa te kenaqe nevojat esenciale te punes, por ne stadin paraardhes  te zhvillimit, puna duket gjithnje dhe me shume si kusht per perfshirjen eplote ne jeten sociale. Pra dora-dorespakesohet rendesia e punesimit per sa fonde fitohen dhe rritet pesha e cilesise se punes si dhe korespendendimi midis studimeve dhe punezenies”. Per te permiresuar cilesine ejetes behet gjithnje e me e rendesishme cilesia epunes, ne te cilen pengesa epare eshte paraqitur nga shitblerja, problem i analizuar dhe denoncuar nga Adam Smith. Smith e shihte antidoden per fenomeneve te tillambi tegjitha tek arsimi elemnetar i detyrueshem per te gjithe.

Kurse ne kohen e sotme si mjeti i pare shihet aktiviteti i kerkimit, i cili ka dy efekte pozitive: te bej me shperblyese punet ekzistuese ne nje efekt zvendesues midis kualifikimit te ulet dhe atij te larte, dhe krijimi i vendeve te reja te punes me vlera me te medha profesionale kundrejt atyre te eleminuara. Mjeti i dyte, po aq i rendesishem,eshte inovacioni i punetoreve ne sensin, qe ata, duke marre pjese direkte ne proceset inovuese, mund te shprehim dhe tepermiresojne kreativitetin e tyre. Kjo mund tenxitetnepermjete ligjit oseklauzolave ad-hoc ne kontraten e punes.

“Ne se punonjesite nuk ndihen ekzekutore te thjeshte, por marrin pjese aktivisht dhe ne menyre krijuese ne ate, qe jane duke bere, atehere puna pushon se qeni tjetersuese dhe behet e kendeshme.Ne gjykimin tim tjetresimi perfaqeson nje nga semundjet me te keqia te qenieve njerezore dhe cdo rruge, qe ndiqet per ta mbrojtur eshte e gabuar. Ne radhe tepare, duhet konsideruar pjesemarrja e punonjesve ne aktivitetin dhe ne administrimin e ndermarrjejve ne formatendryshme. Pak me pare kemi konsideruar pjesemarrjen direkte te punonjesve ne aktivitete inovuese. Forma te tjera koncentrohen ne  pjesemarrje, ne shtimin e produktivitetit, oseme ne pergjithesi ne administrimin e ndermarrjeve. Ketu duhet te ndajme ndermarrjet e vogla dhe te medhate” Labin fq 105.Sindikatat nevojitet te promovojne se bashku me sipermarresit, nxitesat per krijimtarine e punonjesve. Jane ata, punetore teknike te prodhimit ose nepunesadministrative, te cilet gjenerojne inovacione te vogla teknike dhe organizative meefekt pozitiv mbi prodhimin.

Mjeti i trete eshte pjesemarrja e punonjesve ne aktivitetine ndermarrjes, nepermjete ndarjes se programit dhe investimeve, pjesemarrjes ndaj nevojes se bashkeadministrimit. Pjesemarrja epunonjesve ne drejtimin endermarrjeve e ben klimen me te qete, redukton ferkimet midis kapitalit dhe punes, duke ibere pergjegjes punonjesit dhe kontribuon, qe te bej punonjesit te jetojne si protagoniste te procesit produktiv.

Pervec pjesemarrjes aktive te punonjesve ofron motivim me te madh te punonjesvedhe redukton rrezikun e mashtrimit dhe korupsionit nga ana e managereve. Keto forma te pjesemarrjes duhette nxitenme shume. Krijimtaria eshte nje antikorp i rendesishemper punonjesin, jo vetem per kenaqesine e rezultateve, qe arrihen, por mbi te gjitha per aktivitetin ne vetvete, qe fisnikeron njeriun dhe shton autostimen e tij.

Luiza Hoxhaj

Tirane me 03.04.2012

Sepse keshtu ishte e drejte

Vidio me e djekur ne bote: "Invisible children". Pervec qellimit per ta shperndare kete vidio, sic kerkohet prej publikuesve te saj e bera edhe per nje aresye tjeter, teper te thjeshte, por shume te vlefeshme. Mbas 8 vjete perpjekjesh shoqeria civile, nje mase e stermadhe popullore, e cila per shkak te ndjeshmerise se larte dhe te mundesimit, qe krijojne rrjetet sociale u rrit si ortek, beri te mundur qe Presidenti Obama, jashte natyres se politikes se jashteme amreikane, e cila vihet ne levizje vetem kur  vihet ne rrezik siguria e shtetasve amerikane apo financat e saj pranoi te dergonte trupa ne Uganda.Ne argumentimin e ketij vendimi, sipas kesaj vidioje, Obama thote: Vendosa sepse ishte e drejte: e kerkoi populli amerikan. Duke hequr nje paralele do te thosha; Ne ketu ne Shqiperi kemi nje kauze ne dore: 60 Mije qytetare shqiptare. mbasi perfaqesuesit e shoqerise civile kane konsumuar forma te tjera te demokracise, kane kerkuar abrogimin e disa neneve te ligjit mbi menaxhimin e plehrave, neprmjete nje referendumi popullor. A do marrin nen kete fryme ata nje pergjigje  te drejte, sepse keshtu eshte e drejte. Populli per ceshtje te rendesihme duhet te  vendose ne menyre te drejteprdrejte. A do te kemi referednum?
http://www.invisiblechildren.com/http://www.invisiblechildren.com/