Ripërcaktimi i Varfërisë në Shqipëri

Nga të ardhurat te territori dhe qeverisja e zhvillimit

Hyrje: një problem që nuk lexohet saktë

Varfëria në Shqipëri vazhdon të trajtohet kryesisht si një fenomen i matshëm përmes treguesve të të ardhurave dhe mesatareve kombëtare. Kjo qasje, megjithëse e dobishme për krahasime makroekonomike, nuk arrin të pasqyrojë realitetin e fragmentuar territorial të vendit.

Në fakt, Shqipëria nuk përballet me një varfëri të vetme, por me forma të ndryshme të saj që lidhen ngushtë me territorin. Në disa zona rurale ajo shfaqet si boshatisje demografike dhe mungesë e shërbimeve bazë. Në zona të tjera si mungesë mundësish ekonomike dhe izolim strukturor. Në qytete, si rritje e kostos së jetesës dhe pasiguri sociale.

Ky realitet e bën gjithnjë e më të pamjaftueshme leximin e varfërisë përmes mesatareve kombëtare.

Kufijtë e statistikës së mesatares

Një nga problemet më të thella në analizën e varfërisë në Shqipëri lidhet me mbështetjen e tepërt në tregues agregatë kombëtarë. Këta tregues krijojnë një “iluzion statistikor homogjeniteti”, ku një realitet shumë i ndryshëm territorial përkthehet në një shifër të vetme.

Kjo qasje ka dy pasoja kryesore:

• fsheh pabarazitë territoriale
• dobëson aftësinë e politikave publike për të ndërhyrë në mënyrë të targetuar

Në këtë mënyrë, varfëria nuk shihet më si fenomen kompleks territorial, por si devijim nga një mesatare kombëtare, çka e redukton ndjeshëm efektivitetin e ndërhyrjeve publike.

Përvoja në terren: rasti i Beratit

Një nga përvojat më domethënëse në këtë drejtim lidhet me periudhën 2003–2004, gjatë ushtrimit të detyrës si Prefekt i Qarkut Berat, kur u ndërmor një studim mbi varfërinë në nivel qarku.

Qëllimi i këtij procesi ishte të kalohej nga statistika në terren, duke e parë varfërinë jo si shifër, por si realitet social dhe territorial.

Rezultatet e studimit evidentuan një mospërputhje të madhe midis statistikave zyrtare dhe realitetit lokal. Ndërsa në nivel kombëtar varfëria raportohej rreth 13%, në terren ajo shfaqej në nivele dukshëm më të larta, në disa zona duke iu afruar 50%, ndërkohë që edhe vlerësimet ndërkombëtare sugjeronin intervale më të gjera.

Ky hendek nuk ishte teknik. Ai ishte strukturor.

Ai tregonte se varfëria në Shqipëri ka një dimension të fortë territorial, i cili nuk kapet nga mesataret kombëtare.

Nga analiza te veprimi: një qasje e hershme place-based

Në vijim të këtij procesi, u tentua ndërtimi i një qasjeje më gjithëpërfshirëse në nivel qarku, duke përfshirë aktorë institucionalë, lokalë dhe socialë.

Në praktikë, kjo përfaqësonte një formë të hershme të asaj që sot njihet si:

• place-based development
• multilevel governance
• dhe integrim i politikave sociale me ato ekonomike

Qëllimi ishte të kalohej nga identifikimi i problemit te ndërtimi i zgjidhjeve të koordinuara në nivel territori.

Megjithatë, si shpesh ndodh në kontekste me institucione të paqëndrueshme, procesi nuk u vazhdua dhe nuk u institucionalizua më tej.

Problemi i vazhdimësisë institucionale

Një nga sfidat strukturore të qeverisjes publike në Shqipëri është mungesa e vazhdimësisë së politikave.

Iniciativat që ndërtojnë njohuri dhe eksperiencë në terren shpesh nuk trashëgohen nga administratat pasuese, duke krijuar një cikël fragmentimi institucional.

Ky fenomen ka dy pasoja të rëndësishme:

• humbje e kapitalit institucional dhe eksperiencës
• mungesë e politikave afatgjata të qëndrueshme

Në këtë mënyrë, politikat publike nuk zhvillohen si procese, por si ndërhyrje të shkëputura.

Varfëria si fenomen territorial dhe institucional

Nga kjo analizë del qartë se varfëria nuk mund të kuptohet vetëm si problem ekonomik. Ajo është rezultat i ndërveprimit midis:

• strukturës territoriale të zhvillimit
• kapacitetit institucional për qeverisje
• dhe mënyrës se si shpërndahen mundësitë ekonomike dhe sociale

Kjo kërkon një ndryshim paradigme në mënyrën e ndërtimit të politikave publike.

Nevoja për një paradigmë të re zhvillimi

Një qasje e re ndaj varfërisë nënkupton kalimin:

• nga mesatare kombëtare → te analiza territoriale
• nga politika të fragmentuara → te zhvillimi i integruar
• nga qeverisje e centralizuar → te qeverisje shumë-nivelëshe
• nga ndërhyrje sociale të izoluar → te politika zhvillimore territoriale

Në këtë kuadër, territori nuk është vetëm një njësi administrative, por një njësi zhvillimi ekonomik dhe social.

Implikime për reformën territoriale

Debati mbi varfërinë territoriale lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si strukturohet qeverisja territoriale në Shqipëri.

Një reformë territoriale që mbetet vetëm në nivel administrativ rrezikon të mos ndikojë në mënyrë reale mbi pabarazitë ekzistuese.

Sfida nuk është vetëm organizimi institucional i territorit, por aftësia për ta kthyer atë në një platformë aktive zhvillimi, ku politikat publike ndërtohen mbi realitete lokale dhe jo mbi mesatare kombëtare.

Në këtë kuptim, reforma territoriale dhe politikat e zhvillimit duhet të jenë pjesë e të njëjtit model të integruar.

Përfundim

Varfëria në Shqipëri nuk është vetëm mungesë të ardhurash. Ajo është pasojë e një modeli zhvillimi territorial të pabalancuar dhe e kufizimeve institucionale në mënyrën e qeverisjes së këtij zhvillimi.

Përvoja në terren dhe analiza institucionale tregojnë se pa një ndryshim të qasjes — nga ekonomike në territoriale dhe nga fragmentare në të integruar — politikat kundër varfërisë mbeten të pjesshme.

Në thelb, sfida nuk është vetëm reduktimi i varfërisë, por ndërtimi i një modeli zhvillimi ku territori, komuniteti dhe institucionet veprojnë në mënyrë të koordinuar dhe të qëndrueshme.

Burime dhe përvojë empirike

• Hoxhaj, L. (2010), Kundër varfërisë duke investuar në edukim, Tirana Observer
• Hoxhaj, L. (2012), A mund të mposhtim urinë?, Tirana Observer
• Hoxhaj. L  (2012) A mund të bashkëjetojnë uria me bollëkun? Tirana Observer
• Field Assessment, Qarku Berat (2003–2004), author-led territorial poverty study
• INSTAT (2008), LSMS
• World Bank (2012), Poverty Assessment Report
• FAO (2012), Food Insecurity Report
• OECD (2009), Place-based Development Framework 

Nga Luiza Hoxhaj

7/05/2026